ទិដ្ឋភាពទូទៅ

គោលដៅ ៩៥-៩៥-៩៥ គឺជាក្របខ័ណ្ឌយុទ្ធសាស្ត្រសកលដែលត្រូវបានដាក់ចេញដោយកម្មវិធីរួមគ្នានៃអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីអេដស៍ (UNAIDS) ក្នុងគោលបំណងពន្លឿនការបញ្ចប់អេដស៍ជាការគំរាមកំហែងសុខភាពសាធារណៈត្រឹមឆ្នាំ ២០៣០។ តាម UNAIDS គោលដៅនេះគឺជាផ្នែកស្នូលនៃយុទ្ធសាស្ត្រលឿន (Fast-Track) និងត្រូវបានអនុម័តដោយប្រទេសសមាជិកទាំងអស់នៃអង្គការសហប្រជាជាតិក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍នយោបាយឆ្នាំ ២០២១។ គោលដៅនេះជាការអភិវឌ្ឍបន្ថែមពីគោលដៅ ៩០-៩០-៩០ ដែលបានកំណត់សម្រាប់ឆ្នាំ ២០២០ ហើយបង្ហាញពីការប្តេជ្ញាចិត្តកាន់តែខ្ពស់ក្នុងការយកឈ្នះលើមេរោគអេដស៍។

គោលដៅទាំង ៣ រួមមាន៖ ទី ១ — ៩៥% នៃប្រជាជនដែលរស់នៅជាមួយមេរោគអេដស៍ត្រូវបានដឹងថាខ្លួនផ្ទុកមេរោគ (គោលដៅស្វែងរកករណី) ។ ទី ២ — ៩៥% នៃអ្នកដែលដឹងខ្លួនទទួលបានការព្យាបាលដោយប្រើប្រាស់ថ្នាំប្រឆាំងមេរោគអេដស៍ (ARV) ជាប្រចាំ (គោលដៅព្យាបាល) ។ ទី ៣ — ៩៥% នៃអ្នកទទួលការព្យាបាលសម្រេចបានការទប់ស្កាត់មេរោគមិនឱ្យផ្ទុះឡើងវិញ (viral suppression) (គោលដៅទប់ស្កាត់) ។ WHO បានបញ្ជាក់ថាការសម្រេចបាននូវការទប់ស្កាត់មេរោគនេះមានន័យថាអ្នកផ្ទុកមេរោគមិនអាចចម្លងទៅអ្នកដទៃបានឡើយ (undetectable = untransmittable) ដែលជាកត្តាសំខាន់ក្នុងការបំបែកខ្សែចម្លង។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

គោលដៅ ៩៥-៩៥-៩៥ ត្រូវបានអនុវត្តន៍ទូទាំងពិភពលោក ប៉ុន្តែការផ្តោតសំខាន់គឺទៅលើតំបន់ដែលមានបន្ទុកជម្ងឺខ្ពស់ ជាពិសេសនៅតំបន់អាហ្វ្រិកខាងត្បូង ដែលតំណាងឱ្យជាងពាក់កណ្តាលនៃអ្នកផ្ទុកមេរោគសរុបនៅទូទាំងពិភពលោក។ តាមរបាយការណ៍របស់ UNAIDS ប្រទេសនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍រួមទាំងកម្ពុជាក៏ជាគោលដៅសំខាន់ដែរ ដោយសារតែការផ្ទុះនៃការចម្លងក្នុងចំណោមក្រុមហានិភ័យខ្ពស់ក្នុងតំបន់។

នៅកម្ពុជា តាមការរាយការណ៍របស់ NAA អត្រាផ្ទុកមេរោគអេដស៍ក្នុងប្រជាជនទូទៅស្ថិតក្នុងកម្រិតទាប ប្រហែល ០.៣% ប៉ុន្តែជម្ងឺនេះត្រូវបានប្រមូលផ្តុំយ៉ាងខ្លាំងក្នុងក្រុមមួយចំនួនដូចជា បុរសដែលរួមភេទជាមួយបុរស (MSM) អ្នកធ្វើការផ្លូវភេទ អ្នកប្រើប្រាស់គ្រឿងញៀន និងស្ត្រីឆ្លងភេទ។ តាមការសិក្សារបស់ WHO តំបន់ទីក្រុងដូចជាភ្នំពេញ និងខេត្តព្រំដែនមានអត្រាផ្ទុកខ្ពស់ជាងតំបន់ជនបទ ដោយសារការចល័តប្រជាជន និងការប្រមូលផ្តុំនៃសេវាសុខភាពមិនស្មើគ្នា។ ដូច្នេះការរៀបចំផែនការដើម្បីសម្រេចគោលដៅ ៩៥-៩៥-៩៥ តម្រូវឱ្យមានយុទ្ធសាស្ត្រផ្អែកលើទីតាំង និងប្រជាសាស្ត្រជាក់លាក់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ការរកឃើញមេរោគអេដស៍នៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៨០ បានបង្កឱ្យមានវិបត្តិសុខភាពសកលដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ។ តាម UNAIDS នៅដំណាក់កាលនោះ អ្នកឆ្លងច្រើនតែប្រឈមនឹងការស្លាប់ដោយសារជម្ងឺឱកាសនិយម ដោយគ្មានការព្យាបាលណាមានប្រសិទ្ធភាព។ ការផ្លាស់ប្តូរបានកើតឡើងនៅឆ្នាំ ១៩៩៦ នៅពេលដែលការព្យាបាលដោយប្រើថ្នាំ ARV រួមគ្នា (combination therapy) ត្រូវបានណែនាំ ដែលប្រែក្លាយអេដស៍ពីជម្ងឺស្លាប់ទៅជាជម្ងឺរ៉ាំរ៉ៃដែលអាចគ្រប់គ្រងបាន។

ក្នុងឆ្នាំ ២០១៤ UNAIDS បានដាក់ចេញគោលដៅ ៩០-៩០-៩០ ដែលត្រូវសម្រេចនៅឆ្នាំ ២០២០។ WHO បានរាយការណ៍ថាប្រទេសជាច្រើនបានសម្រេចគោលដៅនេះនៅកម្រិតជាតិ ប៉ុន្តែនៅកម្រិតសកលវាមិនបានសម្រេចពេញលេញទេ ជាពិសេសលើគោលដៅទី ១ (ដឹងស្ថានភាព) និងក្នុងចំណោមក្រុមកុមារនិងយុវវ័យ។ ដូច្នេះហើយនៅក្នុងមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិឆ្នាំ ២០២១ គោលដៅ ៩៥-៩៥-៩៥ ត្រូវបានអនុម័តដើម្បីបង្កើនការប្តេជ្ញាចិត្ត និងកំណត់គោលដៅថ្មីសម្រាប់ឆ្នាំ ២០៣០។

នៅកម្ពុជា ការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងអេដស៍មានប្រវត្តិយូរអង្វែង។ តាម NAA កម្ពុជាបានអនុវត្តកម្មវិធីស្រោមអនាម័យ ១០០% នៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ២០០០ ហើយបានទទួលការគាំទ្រពីមូលនិធិសកល (Global Fund) និងភ្នាក់ងារសហរដ្ឋអាមេរិកសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍន៍អន្តរជាតិ (USAID) តាមរយៈ PEPFAR។ កម្មវិធីទាំងនេះបានជួយពង្រីកសេវាសាកល្បង និងព្យាបាលដល់អ្នកផ្ទុកមេរោគរាប់ម៉ឺននាក់។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

តាមទស្សនៈសេដ្ឋកិច្ច ការសម្រេចបានគោលដៅ ៩៥-៩៥-៩៥ មិនត្រឹមតែជាការសន្សំប្រាក់ក្នុងវិស័យសុខាភិបាលប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជួយបង្កើនផលិតភាពការងារនិងកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រផងដែរ។ UNAIDS បានប៉ាន់ប្រមាណថារាល់ការវិនិយោគ ១ ដុល្លារក្នុងការឆ្លើយតបនឹងអេដស៍ នឹងផ្តល់ផលចំណេញវិញយ៉ាងហោចណាស់ ២ ដុល្លារក្នុងរយៈពេលវែង។ នៅកម្ពុជា ការចំណាយលើការព្យាបាលអ្នកផ្ទុកមេរោគភាគច្រើនពឹងផ្អែកលើជំនួយពីបរទេស ហើយការថយចុះនៃជំនួយនេះអាចបង្កជាបន្ទុកដល់រដ្ឋាភិបាល។

ផ្នែកវប្បធម៌ ឧបសគ្គសំខាន់មួយគឺការមាក់ងាយ (stigma) និងការរើសអើង។ WHO បានចង្អុលបង្ហាញថាការរើសអើងគឺជាមូលហេតុដែលធ្វើឱ្យអ្នកផ្ទុកមេរោគច្រើនតែមិនហ៊ានទៅធ្វើតេស្តឬទទួលការព្យាបាល។ នៅកម្ពុជា ទោះបីមានសមិទ្ធផលក្នុងការកាត់បន្ថយការមាក់ងាយតាមរយៈការអប់រំនិងការផ្តល់ព័ត៌មានពីអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលក៏ដោយ ក៏នៅមានករណីរើសអើងក្នុងគ្រួសារនិងសហគមន៍ដែរ។ ការផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌ដោយផ្តល់តម្លៃដល់ការសាកល្បងជារឿងធម្មតា និងការគាំទ្រអ្នកផ្ទុកមេរោគ គឺជាកត្តាគន្លឹះដើម្បីសម្រេចគោលដៅ ៩៥-៩៥-៩៥។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

បច្ចុប្បន្ន កម្ពុជាកំពុងខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីសម្រេចគោលដៅ ៩៥-៩៥-៩៥ ដែលកាន់សល់តែ ៧ ឆ្នាំទៀតប៉ុណ្ណោះដល់ឆ្នាំ ២០៣០។ តាមរបាយការណ៍ចុងក្រោយរបស់ UNAIDS កម្ពុជាសម្រេចបាន ៨៦% - ៩៩% - ៩៨% ក្នុងឆ្នាំ ២០២៣។ តួលេខនេះបង្ហាញថាប្រទេសនេះបានសម្រេចលើសគោលដៅទាក់ទងនឹងការព្យាបាលនិងការទប់ស្កាត់មេរោគរួចទៅហើយ ប៉ុន្តែគោលដៅស្វែងរកអ្នកផ្ទុកមេរោគនៅតែយឺតជាងគេ។

តាមសារព័ត៌មាន ភ្នំពេញ ប៉ុស្តិ៍ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានបង្កើនការវិនិយោគលើកម្មវិធីសាកល្បងដោយខ្លួនឯង (HIV self-testing) ដើម្បីជួយឱ្យអ្នកដែលមិនចង់ទៅមន្ទីរពេទ្យអាចធ្វើតេស្តដោយខ្លួនឯងនៅតាមផ្ទះ។ យុទ្ធនាការផ្សព្វផ្សាយអប់រំសុខភាព និងការចែកចាយថ្នាំ ARV ដោយសហគមន៍ (community-based ART distribution) ក៏ត្រូវបានពង្រីកដើម្បីកាត់បន្ថយឧបសគ្គនៃការធ្វើដំណើរនិងកង្វះខាតពេលវេលា។ តាម WHO វិធីសាស្ត្រទាំងនេះត្រូវបានគេបង្ហាញថាមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការរក្សាអ្នកជម្ងឺឱ្យបន្តទទួលការព្យាបាល។

សារៈសំខាន់សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse គឺថា ការសម្រេចគោលដៅ ៩៥-៩៥-៩៥ មិនគ្រាន់តែជាស្ថិតិទេ ប៉ុន្តែជាការសន្យាដើម្បីជួយសង្គ្រោះជីវិតមនុស្ស និងបង្កើតសង្គមមួយដែលគ្មានការរើសអើងនិងគ្មានការចម្លងមេរោគថ្មី។ ការតាមដានវឌ្ឍនភាព និងការចូលរួមរបស់សហគមន៍ គឺជាកត្តាសំខាន់ក្នុងការប្រែក្លាយគោលដៅនេះឱ្យក្លាយជាការពិតត្រឹមឆ្នាំ ២០៣០។