ជនជាតិដើមអូស្ត្រាលី

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ជនជាតិដើមអូស្ត្រាលី គឺជាក្រុមជនជាតិដើមភាគតិចផ្សេងៗគ្នា ដែលរស់នៅលើដីគោកអូស្ត្រាលី និងកោះជាច្រើនរបស់វា ប៉ុន្តែមិនរាប់បញ្ចូលជនជាតិដើមនៅតំបន់ Torres Strait Islands នោះទេ។ ពួកគេត្រូវបានចាត់ទុកថា ជាវប្បធម៌មួយដែលមានអាយុវែងជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោក ដោយមានប្រវត្តិរស់នៅលើទ្វីបនេះយ៉ាងហោចណាស់ ៦៥,០០០ ឆ្នាំមកហើយ។ ជនជាតិដើមអូស្ត្រាលីមិនមែនជាក្រុមតែមួយទេ ប៉ុន្តែមានក្រុមភាសានិងប្រជាជាតិជាច្រើនរយ ដែលមានទំនៀមទម្លាប់ និងភាសាខុសៗគ្នា។

Wikipedia ក៏បានកត់សម្គាល់ផងដែរថា ពួកគេមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជ្រាលជ្រៅជាមួយដីធ្លី និងមានបេតិកភណ្ឌខាងសិល្បៈ និងរឿងនិទានដ៏សម្បូរបែប ដែលគេស្គាល់ថាជា Dreamtime ឬសម័យសុបិន។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia ជនជាតិដើមអូស្ត្រាលីរស់នៅទូទាំងទ្វីបអូស្ត្រាលី ចាប់ពីតំបន់ត្រូពិចភាគខាងជើង រហូតដល់វាលទំនាបភាគខាងត្បូង និងតំបន់កណ្ដាលដែលជាវាលខ្សាច់។ មុនពេលអាណានិគមអង់គ្លេសមកដល់ក្នុងឆ្នាំ ១៧៨៨ មានក្រុមប្រជាជាតិដើមប្រមាណជាង ២៥០ ក្រុម ដែលមានភាសាផ្ទាល់ខ្លួនរាប់រយភាសា។ សព្វថ្ងៃនេះ ប្រជាជនដែលស្គាល់ខ្លួនឯងជាជនជាតិដើមអូស្ត្រាលីមានចំនួនប្រហែល ៣.៨% នៃប្រជាជនសរុបរបស់អូស្ត្រាលី (តាមជំរឿនឆ្នាំ ២០២១)។

Wikipedia បានបញ្ជាក់ថា ភាសាជនជាតិដើមជាច្រើនបានបាត់បង់ ឬស្ថិតក្នុងស្ថានភាពរងគ្រោះថ្នាក់ដោយសារគោលនយោបាយរបស់រដ្ឋាភិបាលអតីតកាល ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្នមានកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីស្ដារនិងលើកកម្ពស់ភាសាទាំងនេះឡើងវិញ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia ជនជាតិដើមអូស្ត្រាលីបានមកដល់ទ្វីបនេះតាំងពីយ៉ាងហោចណាស់ ៦៥,០០០ ឆ្នាំមុន ដោយធ្វើដំណើរពីតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ក្នុងសម័យដែលនៅមានស្ពានដីតភ្ជាប់។ ពួកគេបានអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចប្រមូលផលនិងការគ្រប់គ្រងភ្លើងដើម្បីបង្កើតទេសភាពដែលស៊ីជម្រៅជាមួយជីវភាពវប្បធម៌របស់ខ្លួន។

កាលពីឆ្នាំ ១៧៨៨ ចក្រភពអង់គ្លេសបានចាប់ផ្ដើមបង្កើតអាណានិគមទណ្ឌនៅលើទឹកដីអូស្ត្រាលី ដែលនាំឱ្យមានជម្លោះហិង្សា (Frontier Wars) ការដកហូតដីធ្លី និងការរីករាលដាលនៃជំងឺថ្មីៗ ដែលធ្វើឱ្យប្រជាជនដើមថយចុះយ៉ាងខ្លាំង។ តាមការកត់ត្រារបស់ Wikipedia រដ្ឋាភិបាលអូស្ត្រាលីក្រោយមកបានអនុវត្តគោលនយោបាយបង្ខំប្រមូលផ្ដុំ ដោយយកកុមារជនជាតិដើមចេញពីគ្រួសារដើម្បីចិញ្ចឹមបីបាច់ក្រោមឥទ្ធិពលលោកខាងលិច ដែលគេហៅថា “ជំនាន់ដែលត្រូវគេលួច” (Stolen Generations)។ គោលនយោបាយទាំងនេះបានបំផ្លាញរចនាសម្ព័ន្ធសង្គម និងវប្បធម៌របស់ពួកគេយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។

ក្នុងពាក់កណ្ដាលសតវត្សរ៍ទី ២០ ចលនាទាមទារសិទ្ធិដីធ្លីបានកើតឡើង។ Wikipedia រាយការណ៍ថា នៅឆ្នាំ ១៩៦៧ ប្រជាមតិជាប្រវត្តិសាស្ត្របានផ្ដល់សិទ្ធិឱ្យរដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធបង្កើតច្បាប់សម្រាប់ជនជាតិដើម ហើយសេចក្តីសម្រេចរបស់តុលាការកំពូលក្នុងរឿង Mabo ឆ្នាំ ១៩៩២ បានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនូវសិទ្ធិកាន់កាប់ដីធ្លីប្រពៃណី (native title)។ ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់មួយទៀតគឺការសុំទោសជាផ្លូវការពីនាយករដ្ឋមន្ត្រី Kevin Rudd ក្នុងឆ្នាំ ២០០៨ ចំពោះការប្រព្រឹត្តមិនត្រឹមត្រូវពីអតីតកាល ជាពិសេសចំពោះ Stolen Generations។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

វប្បធម៌ជនជាតិដើមអូស្ត្រាលីមានលក្ខណៈសម្បូរបែបខាងសិល្បៈ តន្ត្រី និងរឿងព្រេង។ យោងតាម Wikipedia ស្នាដៃសិល្បៈលើផ្ទាំងថ្ម (rock art) និងរូបគំនូរបែប dot painting ត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ទូទាំងពិភពលោក ហើយវិចិត្រករជនជាតិដើមល្បីៗមួយចំនួនបានក្លាយជានិមិត្តសញ្ញានៃសិល្បៈសហសម័យអូស្ត្រាលី។ ឧបករណ៍តន្ត្រី didgeridoo ដែលមានដើមកំណើតពីភាគខាងជើង ក៏ជាផ្នែកមួយនៃបេតិកភណ្ឌដ៏សំខាន់របស់ពួកគេដែរ។ ជំនឿបែបវិញ្ញាណ Dreamtime ភ្ជាប់ទៅនឹងដីធ្លី និងបុព្វបុរស បានបន្តដំណើររហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ ដោយត្រូវថែរក្សាតាមរយៈការសំដែងរបាំនិងចម្រៀង។

ខាងសេដ្ឋកិច្ច កាលពីមុនសម័យអាណានិគម សហគមន៍ជនជាតិដើមមានប្រព័ន្ធពាណិជ្ជកម្មផ្លាស់ប្ដូរទំនិញរវាងក្រុមផ្សេងៗគ្នា។ តាមរយាយការណ៍របស់ Wikipedia សព្វថ្ងៃនេះ ជនជាតិដើមជាច្រើនប្រឈមមុខនឹងភាពក្រីក្រ និងអត្រាគ្មានការងារធ្វើខ្ពស់ជាងមធ្យមភាគ ប៉ុន្តែក៏មានកំណើននៃសហគ្រាសជនជាតិដើមផងដែរ ជាពិសេសក្នុងវិស័យទេសចរណ៍វប្បធម៌ សិល្បៈ និងគម្រោងអភិវឌ្ឍសិទ្ធិអំណាចសេដ្ឋកិច្ច (economic empowerment)។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន ជនជាតិដើមអូស្ត្រាលីនៅតែជារឿងសំខាន់ក្នុងសង្គមអូស្ត្រាលី។ យោងតាម Wikipedia ការបោះឆ្នោតប្រជាមតិថ្នាក់ជាតិក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ ដែលស្នើឱ្យមាន “សំឡេងជនជាតិដើមក្នុងសភា” (Indigenous Voice to Parliament) ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាជំហានធំមួយ ប៉ុន្តែត្រូវបានប្រជាពលរដ្ឋភាគច្រើនបោះឆ្នោតប្រឆាំង។ ទោះជាយ៉ាងណា ការពិភាក្សាអំពីការធានាសិទ្ធិ និងការបិទគម្លាតសុខភាព ការអប់រំ និងសេដ្ឋកិច្ច (Closing the Gap) នៅតែបន្តរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។

ចំណុចសំខាន់ផ្សេងទៀតរួមមាន ការកើនឡើងនៃតំណាងជនជាតិដើមក្នុងវិស័យកីឡា សិល្បៈ និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ដែលជួយពង្រឹងអត្តសញ្ញាណ និងផ្សព្វផ្សាយវប្បធម៌របស់ពួកគេ។ សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរនៅកម្ពុជា ការស្វែងយល់ពីបទពិសោធន៍របស់ជនជាតិដើមអូស្ត្រាលីអាចផ្ដល់មេរៀនស្ដីពីការផ្សះផ្សារជាតិ និងការអភិរក្សវប្បធម៌ក្នុងស្រុកខ្លួនឯង។