អប្រាហាម លីងខូន

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

អប្រាហាម លីងខូន ជាប្រធានាធិបតីទី១៦ របស់សហរដ្ឋអាមេរិក។ តាម Wikipedia លោកបានកាន់អំណាចពីខែមីនា ឆ្នាំ១៨៦១ រហូតដល់ការធ្វើឃាតលោកនៅខែមេសា ឆ្នាំ១៨៦៥។ លោកលីងខូនបានដឹកនាំសហរដ្ឋអាមេរិកឆ្លងកាត់សង្គ្រាមស៊ីវិលអាមេរិក ដែលជាជម្លោះបង្ហូរឈាមបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រអាមេរិក និងបានរក្សាឯកភាពជាតិ ព្រមទាំងបានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការលុបបំបាត់ទាសភាពនៅសហរដ្ឋអាមេរិក។ លោកត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាប្រធានាធិបតីអាមេរិកដ៏អស្ចារ្យម្នាក់ ហើយគោលការណ៍របស់លោកស្តីពីសមភាព និងសាមគ្គីភាព បានបន្សល់ទុកឥទ្ធិពលយូរអង្វែងដល់ពិភពលោក។

តាម Wikipedia លីងខូនកើតនៅក្នុងគ្រួសារក្រីក្រក្នុងខ្ទមឈើនៅរដ្ឋ Kentucky និងបានរៀនសូត្រដោយខ្លួនឯង។ លោកបានធ្វើការជាកម្មករបំបែករនាស់ ស្មៀនហាង និងក្រោយមកបានក្លាយជាមេធាវីជោគជ័យ។ ការឡើងកាន់អំណាចរបស់លោកគឺជារឿងដ៏គួរឱ្យកត់សម្គាល់មួយ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

Wikipedia បានរាយការណ៍ថា អប្រាហាម លីងខូន កើតនៅថ្ងៃទី១២ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៨០៩ នៅក្នុងខ្ទមឈើមួយក្នុងរដ្ឋ Kentucky សហរដ្ឋអាមេរិក។ គ្រួសាររបស់លោកបានផ្លាស់ទៅរស់នៅរដ្ឋ Indiana នៅពេលលោកនៅក្មេង។ លោកបានទទួលការអប់រំផ្លូវការតិចតួច ប៉ុន្តែលោកស្រឡាញ់ការអាន និងរៀនសូត្រដោយខ្លួនឯង។ ក្រោយមកលោកបានសិក្សាច្បាប់ និងក្លាយជាមេធាវីនៅរដ្ឋ Illinois។

យោងតាម Wikipedia លោកលីងខូនបានរៀបការជាមួយ ម៉ារី ថូដ នៅថ្ងៃទី៤ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៨៤២ ហើយពួកគេមានកូនប្រុស ៤ នាក់៖ រ៉ូបឺត អេដវើដ វីល្លាម និង ថូម៉ាស (Tad)។ មានតែកូនប្រុសច្បង រ៉ូបឺត ទេដែលរស់ដល់វ័យចំណាស់។ លោក និងក្រុមគ្រួសារបានរស់នៅក្នុងផ្ទះមួយនៅ Springfield រដ្ឋ Illinois ចាប់ពីឆ្នាំ១៨៤៤ រហូតដល់លោកឡើងធ្វើជាប្រធានាធិបតីនៅឆ្នាំ១៨៦១។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia អាជីពនយោបាយរបស់លោកលីងខូនបានចាប់ផ្តើមជាមួយគណបក្ស Whig ក្រោយមកលោកបានចូលរួមគណបក្ស Republican ដែលទើបបង្កើតថ្មី។ លោកបានចូលសភាតំណាងរាស្រ្តអាមេរិកនៅឆ្នាំ១៨៤៦ តែកិត្តិនាមថ្នាក់ជាតិបានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងការជជែកដេញដោលជាសាធារណៈជាមួយ ស្ទេហ្វីន ដកហ្កឡាស ស្តីពីបញ្ហាទាសភាពនៅឆ្នាំ១៨៥៨។

យោងតាម Wikipedia ការបោះឆ្នោតជាប្រធានាធិបតីរបស់លីងខូននៅឆ្នាំ១៨៦០ បានបណ្តាលឱ្យរដ្ឋភាគខាងត្បូង ១១ រដ្ឋប្រកាសបំបែកខ្លួន និងបង្កើតសហព័ន្ឋបះបោរ (Confederacy)។ សង្គ្រាមស៊ីវិលបានចាប់ផ្តើមនៅខែមេសា ឆ្នាំ១៨៦១។ ក្នុងនាមជាមេបញ្ជាការកំពូល លោកលីងខូនបានដឹកនាំកងទ័ពសហព័ន្ឋ (Union) ឱ្យទទួលបានជ័យជំនះ។ នៅថ្ងៃទី១ ខែមករា ឆ្នាំ១៨៦៣ លោកបានចេញសេចក្តីប្រកាសរំដោះទាសករ (Emancipation Proclamation) ដែលប្រកាសឱ្យទាសករទាំងអស់នៅក្នុងរដ្ឋបះបោរមានសេរីភាព។

ទន្ទឹមនេះ តាម Wikipedia លោកបានថ្លែងសុន្ទរកថា Gettysburg Address នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៨៦៣ ដែលបានកំណត់ឡើងវិញនូវគោលបំណងនៃសង្គ្រាមថាជាការប្រយុទ្ធដើម្បីសមភាព និងការរក្សាលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។ លោកក៏បានជំរុញឲ្យអនុម័តវិសោធនកម្មទី១៣ ដែលលុបបំបាត់ទាសភាពជាផ្លូវការ មុនពេលសង្គ្រាមបញ្ចប់។ លោកបានជាប់ឆ្នោតជាថ្មីនៅឆ្នាំ១៨៦៤ ប៉ុន្តែត្រូវបានធ្វើឃាតដោយលោក ចន វីលក៍ ប៊ូត នៅរោងមហោស្រព Ford's Theatre កាលពីថ្ងៃទី១៤ ខែមេសា ឆ្នាំ១៨៦៥ តែប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយការចុះចាញ់របស់សហព័ន្ឋបះបោរ។ លោកបានទទួលមរណភាពនៅព្រឹកថ្ងៃបន្ទាប់ ហើយក្លាយជាប្រធានាធិបតីអាមេរិកដំបូងគេដែលត្រូវគេធ្វើឃាត។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia កេរដំណែលរបស់លោកលីងខូននៅតែមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ លោកត្រូវបានគេចងចាំក្នុងនាមជាអ្នកការពារសហព័ន្ឋ និងជាមេដឹកនាំដែលបានបញ្ចប់ទាសភាព។ រូបភាពរបស់លោកស្ថិតនៅលើក្រដាសប្រាក់ ៥ ដុល្លារអាមេរិក និងកាក់ ១ សេន ហើយមុខរបស់លោកក៏ត្រូវបានឆ្លាក់នៅលើភ្នំ Rushmore ផងដែរ។ វិមានអនុស្សាវរីយ៍ Lincoln Memorial នៅរដ្ឋធានីវ៉ាស៊ីនតោន គឺជាកន្លែងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាតិ និងអន្តរជាតិ ហើយជាទីតាំងនៃសុន្ទរកថាប្រវត្តិសាស្ត្រជាច្រើន រួមទាំងសុន្ទរកថា "ខ្ញុំមានក្តីសុបិនមួយ" របស់លោក ម៉ាទីន លូធើ ឃីង ជុញ្ញ័រ។

រហូតមកដល់ពេលនេះ កេរដំណែលរបស់លោកលីងខូននៅតែជាប្រធានបទនៃការពិភាក្សាអំពីសមភាព និងយុត្តិធម៌សង្គម។ វិមាន Lincoln Memorial ក៏ជាកន្លែងដែលគេតែងប្រើប្រាស់សម្រាប់ការតវ៉ាទាមទារសិទ្ធិស៊ីវិល ដូចជាការតវ៉ាប្រឆាំងនឹងការរើសអើងពូជសាសន៍ជាដើម ដែលបញ្ជាក់ពីភាពពាក់ព័ន្ធរបស់លោកក្នុងសង្គមទំនើប។