ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស ការញៀនគឺជាជំងឺសរសៃប្រសាទផ្លូវចិត្តមួយដែលមានលក្ខណៈដោយការជំរុញជាប់លាប់ និងខ្លាំងក្នុងការប្រើប្រាស់សារធាតុ ឬធ្វើអាកប្បកិរិយាណាមួយដែលផ្តល់រង្វាន់ផ្លូវចិត្តភ្លាមៗ បើទោះបីជាមានគ្រោះថ្នាក់ធ្ងន់ធ្ងរ និងផលវិបាកអវិជ្ជមានផ្សេងៗក៏ដោយ។ ការប្រើប្រាស់សារធាតុញៀនម្តងហើយម្តងទៀតអាចផ្លាស់ប្តូរមុខងារខួរក្បាលនៅត្រង់ចំណុចប្រសាទប្រទាក់គ្នា (synapses) ដូចគ្នាទៅនឹងរង្វាន់ធម្មជាតិដូចជាអាហារ ឬការធ្លាក់ក្នុងអន្លង់ស្នេហ៍ ហើយធ្វើឱ្យមានសេចក្តីប៉ងប្រាថ្នានិងធ្វើឱ្យការគ្រប់គ្រងខ្លួនឯងចុះខ្សោយ ជាពិសេសចំពោះអ្នកដែលមានភាពងាយរងគ្រោះពីមុន។

បាតុភូតនេះ ដែលគ្រឿងញៀនផ្លាស់ប្តូរមុខងារខួរក្បាល បាននាំឱ្យមានការយល់ដឹងថាការញៀនគឺជាជំងឺខួរក្បាល ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងកត្តាស្មុគស្មាញទាំងផ្នែកចិត្តសង្គម និងសរសៃប្រសាទជីវសាស្ត្រ។ ការផ្លាស់ប្តូរទាំងនេះជាពិសេសប៉ះពាល់ដល់ប្រព័ន្ធរង្វាន់ និងមុខងារគ្រប់គ្រងកម្លាំងចិត្ត ដែលធ្វើឱ្យអ្នកជំងឺពិបាកទប់ទល់នឹងការជំរុញឱ្យប្រើប្រាស់។ ខណៈដែលសត្វកណ្តុរដែលត្រូវបានផ្តល់កូកាអ៊ីនបង្ហាញពីលក្ខណៈបង្ខំនិងមិនស្ម័គ្រចិត្តនៃការញៀន ចំពោះមនុស្សវិញគឺមានភាពស្មុគស្មាញជាង ដោយទាក់ទងទៅនឹងអាកប្បកិរិយា ឬលក្ខណៈបុគ្គលិកលក្ខណៈ។ ការសិក្សាលើសត្វក៏បានបង្ហាញថាការញៀនត្រូវបានកែប្រែយ៉ាងខ្លាំងដោយអន្តរកម្មសង្គម៖ នៅពេលដែលត្រូវបានផ្តល់ជម្រើស សត្វកណ្តុរបានជ្រើសរើសអន្តរកម្មសង្គមជាមួយមិត្តភក្តិជាប្រចាំជាជាងការប្រើប្រាស់សារធាតុញៀនដោយខ្លួនឯង។ ការរកឃើញនេះបញ្ជាក់ពីសារៈសំខាន់នៃអន្តរកម្មសង្គមវិជ្ជមានចំពោះការញៀន។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ការញៀនគឺជាបញ្ហាសុខភាពសាកល ដែលមិនកំណត់ដោយព្រំដែនភូមិសាស្ត្រទេ តែអត្រានិងប្រភេទនៃការញៀនអាចខុសគ្នាអាស្រ័យលើបរិបទសង្គម-វប្បធម៌ និងកត្តាសេដ្ឋកិច្ច។ តាមវិគីភីឌា ភាពងាយរងគ្រោះពីមុនរបស់បុគ្គល និងកត្តាហ្សែន ព្រមទាំងឥទ្ធិពលនៃបរិស្ថានសង្គម សុទ្ធតែដើរតួនាទីក្នុងការវិវឌ្ឍនៃការញៀន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ ការញៀនត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាចំណុចខ្វះខាតសីលធម៌ ឬជាកំហុសផ្ទាល់ខ្លួន ជាជាងបញ្ហាសុខភាព។ ប៉ុន្តែការរីកចម្រើននៃការស្រាវជ្រាវបែបវិទ្យាសាស្ត្របានផ្លាស់ប្តូរការយល់ដឹងនេះ។ តាមវិគីភីឌា ការសិក្សាអំពីរបៀបដែលគ្រឿងញៀនអាចកែប្រែមុខងារខួរក្បាលបានធ្វើឱ្យអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រទទួលស្គាល់ថាការញៀនគឺជាជំងឺខួរក្បាលដែលមានកត្តាចិត្តសង្គមនិងសរសៃប្រសាទជីវសាស្ត្រដ៏ស្មុគស្មាញ។

ការពិសោធន៍លើសត្វបានផ្តល់នូវភស្តុតាងដ៏សំខាន់។ នៅពេលដែលសត្វកណ្តុរត្រូវបានផ្តល់កូកាអ៊ីន ពួកវាបានបង្ហាញពីអាកប្បកិរិយាបង្ខំ និងមិនស្ម័គ្រចិត្ត ដែលបញ្ជាក់ពីភាពស្មុគស្មាញនៃការញៀន។ គួរកត់សំគាល់ផងដែរ ការសិក្សាថ្មីៗបានរកឃើញថា សត្វកណ្តុរចូលចិត្តអន្តរកម្មសង្គមជាមួយមិត្តភក្តិជាជាងការប្រើប្រាស់សារធាតុញៀន ដែលជាការបង្ហាញថាកត្តាសង្គមដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការញៀន។ ការរីកចម្រើននេះបានផ្លាស់ប្តូរវិធីសាស្ត្រព្យាបាលពីការផ្តោតលើការបន្សាបជាតិពុល ទៅជាវិធីសាស្ត្ររួមមួយដែលគិតពីផ្នែកផ្លូវចិត្តនិងសង្គមផងដែរ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

តាមវិគីភីឌា ការញៀនមិនកំណត់ត្រឹមតែការប្រើប្រាស់សារធាតុដូចជាគ្រឿងញៀន ឬគ្រឿងស្រវឹងប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏រួមបញ្ចូលអាកប្បកិរិយាដែលផ្តល់រង្វាន់ផ្លូវចិត្តភ្លាមៗ ដូចជាការលេងល្បែងស៊ីសង ឬការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាជ្រុលហួសហេតុ។ ផលវិបាកនៃការញៀនទាំងនេះអាចមានវិសាលភាពធំធេង រាប់បញ្ចូលទាំងការខូចខាតសុខភាព បញ្ហាហិរញ្ញវត្ថុ និងការបែកបាក់គ្រួសារ។ ការញៀនក៏អាចនាំឱ្យមានផលវិបាកសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់សង្គម ដូចជាការបាត់បង់ផលិតភាព និងការកើនឡើងថ្លៃថែទាំសុខភាព។ កត្តាចិត្តសង្គម និងវប្បធម៌ក៏ជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់ការវិវឌ្ឍ និងការព្យាបាលការញៀនផងដែរ។ ឧទាហរណ៍ ការទទួលយកការប្រើប្រាស់គ្រឿងស្រវឹងក្នុងពិធីសង្គម ឬការរើសអើងចំពោះអ្នកមានបញ្ហាសុខភាពផ្លូវចិត្ត អាចប៉ះពាល់ដល់ការស្វែងរកជំនួយ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

បច្ចុប្បន្ននេះ ការយល់ដឹងថាការញៀនគឺជាជំងឺខួរក្បាលបានផ្លាស់ប្តូរគោលនយោបាយសុខាភិបាលសាធារណៈនៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន ដោយងាកចេញពីវិធីសាស្ត្រដាក់ទោស ទៅជាការព្យាបាល និងការគាំទ្រផ្នែកសុខភាពផ្លូវចិត្ត។ ការសិក្សាអំពីតួនាទីនៃអន្តរកម្មសង្គមក៏បានជំរុញឲ្យមានកម្មវិធីបង្ការដែលផ្តោតលើការពង្រឹងទំនាក់ទំនងសហគមន៍ និងបរិយាកាសគាំទ្រ។ ជាមួយនឹងការកើនឡើងនៃការប្រើប្រាស់ស្មាតហ្វូន និងអ៊ីនធឺណិត ការញៀនបច្ចេកវិទ្យាក៏បានក្លាយជាប្រធានបទសំខាន់មួយក្នុងចំណោមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រសង្គម និងគ្រួសារ។ នៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ការញៀនគ្រឿងញៀននៅតែជាបញ្ហាប្រឈមដ៏ធំមួយ ហើយការអនុវត្តគំហើញវិទ្យាសាស្ត្រទាំងនេះទៅក្នុងគោលនយោបាយអាចជួយសង្គ្រោះជីវិតមនុស្សបាន។