អាឌីសអាបាបា

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

អាឌីសអាបាបា គឺជារដ្ឋធានី និងជាទីក្រុងធំបំផុតរបស់ប្រទេសអេត្យូពី។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវីគីភីឌា ទីក្រុងនេះមានប្រជាជនចំនួន ២,៧៣៩,៥៥១ នាក់ តាមជំរឿនឆ្នាំ ២០០៧ ដែលធ្វើឲ្យវាក្លាយជាទីក្រុងធំជាងគេទី ១១ នៅទ្វីបអាហ្វ្រិក។ ដោយស្ថិតនៅកម្ពស់ ២,៣៥៥ ម៉ែត្រពីនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ អាឌីសអាបាបាគឺជារដ្ឋធានីដែលមានកម្ពស់ខ្ពស់ជាងគេទី ៤ នៅលើពិភពលោក និងជារដ្ឋធានីខ្ពស់ជាងគេនៅទ្វីបអាហ្វ្រិក។ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ វាក៏ជាមជ្ឈមណ្ឌលសំខាន់សម្រាប់វប្បធម៌ សិល្បៈ ហិរញ្ញវត្ថុ និងរដ្ឋបាលរបស់អេត្យូពីទាំងមូលផងដែរ។ ឈ្មោះ «អាឌីសអាបាបា» មានន័យថា «ផ្កាថ្មី» ជាភាសាអាំហារិក ដែលត្រូវបានប្រសិទ្ធិនាមដោយព្រះចៅអធិរាជមេនេលីកទី ២ នៅពេលបង្កើតទីក្រុងនេះ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

អាឌីសអាបាបា ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាលនៃប្រទេសអេត្យូពី។ យោងតាមវីគីភីឌា ជំរឿនឆ្នាំ ២០០៧ បានបង្ហាញថា ចំនួនប្រជាជនមានចំនួន ២,៧៣៩,៥៥១ នាក់ ដែលធ្វើឱ្យវាជាទីក្រុងដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេនៅក្នុងប្រទេស និងជាទីក្រុងធំជាងគេទី ១១ នៅទ្វីបអាហ្វ្រិក។ ទីក្រុងនេះស្ថិតនៅលើកម្ពស់ ២,៣៥៥ ម៉ែត្រ ដែលធ្វើឱ្យអាកាសធាតុមានលក្ខណៈត្រជាក់បើធៀបនឹងទីក្រុងផ្សេងៗនៅអាហ្វ្រិក។ ប្រជាជននៅទីនេះមានភាពចម្រុះ ដោយមានក្រុមជនជាតិជាច្រើនរស់នៅជាមួយគ្នា ប៉ុន្តែមិនមានទិន្នន័យប្រជាសាស្រ្តស្រស់ថ្មីពីជំរឿនក្រោយឆ្នាំ ២០០៧ សម្រាប់យោងឲ្យប្រាកដឡើយ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវីគីភីឌា អាឌីសអាបាបាត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ ១៨៨៦ ដោយព្រះចៅអធិរាជមេនេលីកទី ២ ។ ការតាំងទីលំនៅដើមដំបូងមានលក្ខណៈជាក្រុមខ្ទមតូចៗ ដូចដែលគេឃើញក្នុងរូបថតស្ថានទូតអង់គ្លេសនៅឆ្នាំ ១៩១០ ។ ព្រះចៅអធិរាជបានកសាងវិមានមេនេលីក ដែលក្រោយមកមានរូបសំណាក និងវិហារបញ្ចុះសពស្តេចមេនេលីកដែលបានថតទុកក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៤។

ក្នុងសម័យសង្គ្រាមអ៊ីតាលី-អេត្យូពីលើកទី ២ កងទ័ពអ៊ីតាលីបានចូលកាន់កាប់ទីក្រុងនៅឆ្នាំ ១៩៣៦ ។ រូបថតប្រវត្តិសាស្ត្រពីវីគីភីឌាបង្ហាញពីក្បួនដង្ហែរយោធាអ៊ីតាលីនៅក្នុងទីក្រុង ដែលបញ្ជាក់ពីវត្តមានរបស់ពួកគេ។ បន្ទាប់ពីការរំដោះ អាឌីសអាបាបាបានអភិវឌ្ឍជាបណ្តើរៗ ដោយមានផ្លូវថ្នល់ទំនើបដូចជាផ្លូវឆឺឈីល ដែលថតនៅឆ្នាំ ១៩៦០។

ទសវត្សរ៍ក្រោយមក ទីក្រុងបានជួបប្រទះអំពើហិង្សាក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមស៊ីវិលអេត្យូពី។ រូបថតពីវីគីភីឌាបង្ហាញរថក្រោះ T-55 នៅតាមដងផ្លូវក្នុងឆ្នាំ ១៩៩១ ភ្លាមៗក្រោយពីរណសិរ្សប្រជាធិបតេយ្យបដិវត្តន៍ប្រជាជនអេត្យូពី (EPRDF) វាយដណ្តើមកាន់កាប់ទីក្រុងពីរបបដេហ្គ៍ (Derg)។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានបញ្ចប់របបយោធា និងចាប់ផ្តើមដំណើរឆ្ពោះទៅរកការកសាងសន្តិភាព និងការអភិវឌ្ឍឡើងវិញ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

អាឌីសអាបាបា គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់របស់អេត្យូពី។ យោងតាមវីគីភីឌា វាជាទីតាំងរបស់ធនាគារធំៗ ដូចជាធនាគារពាណិជ្ជអេត្យូពី និងធនាគារ Wegagen ជាដើម។ ទីក្រុងនេះក៏ជាមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌និងសិល្បៈដ៏រស់រវើកផងដែរ។ រោងមហោស្រពជាតិអេត្យូពី និងរោងមហោស្រព Hager Fikir (ដែលជារោងមហោស្រពចំណាស់ជាងគេមួយនៅអាហ្វ្រិក) ផ្តល់ការសម្តែងសិល្បៈជាច្រើន។ សារមន្ទីរជាតិអេត្យូពី ដែលមានសាលតាំងពិព័រណ៍កណ្តាល បានដាក់តាំងហ្វូស៊ីលដ៏ល្បីឈ្មោះ «លូស៊ី» ដែលជាហ្វូស៊ីលមនុស្សដើមដ៏សំខាន់។ ក្រៅពីនេះ វិហារសាសនាធំៗ ដូចជាវិហារគ្រិស្តសាសនា Holy Trinity និងវិហារអ៊ីស្លាម Grand Anwar បង្ហាញពីភាពសម្បូរបែបខាងជំនឿនៅក្នុងទីក្រុង។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ អាឌីសអាបាបាកំពុងរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័ស ជាពិសេសផ្នែកហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។ យោងតាមវីគីភីឌា ប្រព័ន្ធរថភ្លើងធុនស្រាលអាឌីសអាបាបា គឺជាប្រព័ន្ធរថភ្លើងធុនស្រាលដំបូងគេនៅអនុតំបន់សាហារ៉ាខាងត្បូង ដែលបានបើកដំណើរការក្នុងឆ្នាំ ២០១៥ ជួយសម្រួលចរាចរណ៍ក្នុងទីក្រុងយ៉ាងច្រើន។ អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិបូលេ (Bole) ក៏ជាច្រកទ្វារដ៏សំខាន់សម្រាប់ការធ្វើដំណើរទៅកាន់ទ្វីបអាហ្វ្រិក និងពិភពលោក។

លើសពីនេះ អាឌីសអាបាបាត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា «រដ្ឋធានីការទូតរបស់អាហ្វ្រិក» ដោយសារវាជាទីស្នាក់ការរបស់សហភាពអាហ្វ្រិក និងគណៈកម្មការសេដ្ឋកិច្ចអាហ្វ្រិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ។ ការជួបជុំកំពូលអាហ្វ្រិកជាច្រើនត្រូវបានប្រារព្ធឡើងនៅទីនេះ ដែលធ្វើឱ្យទីក្រុងមានឥទ្ធិពលខាងនយោបាយនិងការទូតខ្លាំង។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីតួនាទីរបស់អាឌីសអាបាបាក្នុងនាមជាមជ្ឈមណ្ឌលភូមិសាស្ត្រនយោបាយអាចជួយតាមដានព័ត៌មានអន្តរជាតិពាក់ព័ន្ធនឹងអាហ្វ្រិក និងទំនាក់ទំនងជាមួយតំបន់អាស៊ានផងដែរ។