អាដូប

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

អាដូប (Adobe) គឺជាសម្ភារៈសំណង់មួយប្រភេទដែលផលិតចេញពីដី ខ្សាច់ ទឹក និងវត្ថុសរីរាង្គដូចជាចំបើង។ តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia បានឲ្យដឹងថា ពាក្យ «អាដូប» ជាភាសាអេស្ប៉ាញមានន័យថាឥដ្ឋដី ហើយនៅក្នុងតំបន់ដែលមានឥទ្ធិពលភាសាអេស្ប៉ាញដូចជាភាគនិរតីនៃសហរដ្ឋអាមេរិក គេប្រើពាក្យនេះដើម្បីសំដៅលើសំណង់ដីគ្រប់ប្រភេទ ឬរចនាបថស្ថាបត្យកម្មដូចជារចនាបថ Pueblo Revival ជាដើម។

អាគារអាដូបភាគច្រើនមានរូបរាងស្រដៀងនឹងសំណង់ដីឥដ្ឋប្រភេទ «ខូប» (cob) និង «រ៉ាមអឺត» (rammed earth) ដែរ។ យោងតាម Wikipedia អាដូបគឺជាសម្ភារៈសំណង់ដំបូងបំផុតមួយដែលមនុស្សធ្លាប់ប្រើ ហើយត្រូវបានប្រើប្រាស់ទូទាំងពិភពលោក។ ឥដ្ឋអាដូបត្រូវបានផលិតដោយលាយដីជាមួយទឹក និងចំបើង រួចចាក់ចូលក្នុងផ្សិតនិងហាលថ្ងៃឲ្យស្ងួត ដោយមិនចាំបាច់ដុតក្នុងឡដូចឥដ្ឋធម្មតាឡើយ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ទោះបីអាដូបមិនមែនជាទីតាំងភូមិសាស្ត្រក៏ដោយ ការប្រើប្រាស់វាស្ដែងឡើងយ៉ាងជាក់ស្ដែងនៅតាមតំបន់ដែលមានអាកាសធាតុក្ដៅហើយស្ងួត។ តាមការរៀបរៀងរបស់ Wikipedia គេឃើញអាគារអាដូបនៅតំបន់ជាច្រើនលើពិភពលោក រួមមានមជ្ឈិមបូព៌ា អាហ្វ្រិកខាងជើង អាមេរិកខាងត្បូង និងភាគនិរតីនៃសហរដ្ឋអាមេរិកជាដើម។

ជនជាតិដើម Pueblo នៅតំបន់ New Mexico និង Arizona បានប្រើអាដូបរាប់សតវត្សដើម្បីសាងសង់ភូមិ និងអគារពិធីសាសនា។ រូបភាពពីវិគីភីឌាបង្ហាញពីការប្រើប្រាស់អាដូបនៅទីក្រុង Shiraz ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដែលគេសាងសង់ជញ្ជាំងដើម្បីខណ្ឌសួនក្នុងទីក្រុង។ នេះជាភស្តុតាងថាអាដូបមិនត្រឹមតែប្រើសម្រាប់ផ្ទះប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏សម្រាប់រចនាសម្ព័ន្ធទេសភាពផងដែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

អាដូបជាសម្ភារៈសំណង់ដែលមានប្រវត្តិយូរលង់ណាស់មកហើយ។ Wikipedia បានឲ្យដឹងថា វាស្ថិតក្នុងចំណោមសម្ភារៈសំណង់ដំបូងបង្អស់ដែលមនុស្សជាតិប្រើប្រាស់។ តាមរយៈការសិក្សាស្រាវជ្រាវ គេរកឃើញស្ថានីយបុរាណវិទ្យាជាច្រើនដែលបញ្ជាក់ពីការប្រើឥដ្ឋដីហាលថ្ងៃនៅតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា និងអេហ្ស៊ីបកាលពីរាប់ពាន់ឆ្នាំមុន។

នៅទ្វីបអាមេរិក ជនជាតិដើម Pueblo បានសាងសង់ផ្ទះជាច្រើនជាន់ពីអាដូប ដូចជានៅតំបន់ Cuarenta Casas ក្នុងប្រទេសម៉ិចស៊ិក ដែលជារូងភ្នំសាងសង់ដោយដីឥដ្ឋ (រូបភាពពីវិគីភីឌា)។ ក្រោយពីអាណានិគមអេស្ប៉ាញ បច្ចេកទេសអាដូបបានរីករាលដាលពាសពេញទ្វីបអាមេរិក និងត្រូវបានប្រើសម្រាប់សាងសង់ព្រះវិហារ និងបន្ទាយយោធា។

ឧទាហរណ៍ដ៏ល្បីល្បាញមួយនៃស្ថាបត្យកម្មអាដូបគឺ វិហារឥស្លាមដ៏ធំនៅ Djenné ប្រទេសម៉ាលី ដែលជាអគារអាដូបធំបំផុតក្នុងពិភពលោក។ រូបភាពដែលមានបង្ហាញឲ្យឃើញពីដំបូលនិងបង្គោលឈើដែលប្រើជាលំនៅសម្រាប់ថែទាំអាគារ។ វិហារនេះបង្ហាញពីសារៈសំខាន់ខាងវប្បធម៌និងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់អាដូប។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ខាងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច អាដូបជាសម្ភារៈដែលមានតម្លៃទាប ព្រោះវត្ថុធាតុដើមអាចរកបានពីធម្មជាតិក្នុងមូលដ្ឋាន។ វាក៏ជាសម្ភារៈបៃតងដែលមិនប្រើថាមពលច្រើនក្នុងការផលិត ហើយអាចរលាយទៅវិញដោយធម្មជាតិនៅពេលលែងប្រើ។ ដោយសារលក្ខណៈអ៊ីសូឡង់កម្ដៅ អាគារអាដូបអាចរក្សាសីតុណ្ហភាពត្រជាក់នៅពេលថ្ងៃក្ដៅ ដែលសមស្របនឹងតំបន់អាកាសធាតុក្ដៅ។

ផ្នែកវប្បធម៌ អាដូបគឺជានិមិត្តរូបនៃអត្តសញ្ញាណតំបន់ជាច្រើន។ នៅរដ្ឋ New Mexico សហរដ្ឋអាមេរិក រចនាបថ Pueblo Revival និង Territorial Revival ប្រើអាដូបយ៉ាងទូលំទូលាយ ហើយទីក្រុង Santa Fe មានអាគារជាច្រើនដែលថែរក្សារចនាបថនេះ (រូបភាព)។ ការថែទាំអាគារអាដូបតម្រូវឲ្យមានការលាងសម្អាតនិងបូកស្រទាប់ដីថ្មីជាប្រចាំ ដែលជាសកម្មភាពសហគមន៍នៅកន្លែងខ្លះ។ តាមរូបភាពពីវិគីភីឌា ការជួសជុលជញ្ជាំងអាដូបនៅ Chamisal រដ្ឋ New Mexico បង្ហាញពីការបន្តការពារស្រទាប់ក្រៅដើម្បីការពារឥដ្ឋពីអាកាសធាតុ។

ទោះជាយ៉ាងណា អាគារអាដូបក៏មានបញ្ហាប្រឈមដែរ ព្រោះវាងាយរងការខូចខាតដោយទឹកភ្លៀងខ្លាំង និងការរញ្ជួយដី។ ប៉ុន្តែដោយសារគុណសម្បត្តិផ្នែកបរិស្ថាន និងវប្បធម៌ អាដូបនៅតែជាសម្ភារៈសំខាន់សម្រាប់សហគមន៍ជាច្រើន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងបរិបទសកលបច្ចុប្បន្ន ដោយសារការព្រួយបារម្ភអំពីបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ និងនិរន្តរភាព អាដូបបានទទួលការចាប់អារម្មណ៍ឡើងវិញក្នុងនាមជាសម្ភារៈសំណង់ដែលមិនប៉ះពាល់បរិស្ថាន។ វាមានកាបូនទាប ប្រើថាមពលតិច និងអាចកែច្នៃឡើងវិញបានទាំងស្រុង។ តំបន់ដែលមានប្រពៃណីសាងសង់អាដូបឥឡូវកំពុងស្វែងរកវិធីធ្វើទំនើបកម្មដើម្បីពង្រឹងភាពធន់នឹងគ្រោះធម្មជាតិ ដូចជាការបន្ថែមស៊ីម៉ងត៍ ឬវត្ថុធាតុដទៃទៀតចូលទៅក្នុងល្បាយដី។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse នៅកម្ពុជា ទោះបីការសាងសង់បែបអាដូបមិនមែនជាប្រពៃណីចម្បងរបស់ខ្មែរក៏ដោយ តែការប្រើប្រាស់ដីឥដ្ឋនិងឈើមានវត្តមានជាយូរមកហើយក្នុងផ្ទះប្រពៃណីនៅតំបន់ជនបទ។ ការយល់ដឹងពីបច្ចេកទេសសាងសង់ប្រកបដោយនិរន្តរភាពដូចជាអាដូបអាចផ្ដល់គំនិតសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍលំនៅឋានដែលមានតម្លៃសមរម្យនិងមិនប៉ះពាល់បរិស្ថាននៅកម្ពុជា។ ជាក់ស្ដែង អង្គការអន្តរជាតិមួយចំនួនបានផ្សព្វផ្សាយសំណង់ដីដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាលំនៅឋាននៅក្នុងតំបន់ដែលក្រីក្រ។

ជាងនេះទៅទៀត ការថែទាំនិងជួសជុលអាគារអាដូបអាចជាផ្នែកមួយនៃការអភិរក្សបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌។ ដូចរូបភាពបង្ហាញ ការបន្តស្រទាប់ក្រៅនៅ New Mexico ឬការជួសជុលផ្ទះនៅ Agadez ប្រទេស Niger (រូបភាព) បង្ហាញពីការឆ្លងកាត់ចំណេះដឹងពីជំនាន់មួយទៅជំនាន់មួយ។ ដូច្នេះ អាដូបមិនត្រឹមតែជាសម្ភារៈសំណង់ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជាមរតកវប្បធម៌ដែលមានតម្លៃសម្រាប់មនុស្សជាតិទាំងមូលផងដែរ។