អាម៉ាឌីយ៉ា

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

អាម៉ាឌីយ៉ា (Ahmadiyya) ដែលត្រូវបានស្គាល់ជាផ្លូវការថា សហគមន៍មូស្លីមអាម៉ាឌីយ៉ា គឺជាចលនាសាសនាបែបមេស្ស៊ីយ៉ានិយមនៅក្នុងសាសនាអ៊ីស្លាម។ តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ចលនានេះមានដើមកំណើតនៅតំបន់ឥណ្ឌារបស់អង់គ្លេសនៅចុងសតវត្សរ៍ទី១៩ ហើយត្រូវបានបង្កើតដោយលោក មីរហ្សា ហ្គូឡាម អាហម៉ាត់ (១៨៣៥–១៩០៨)។ លោកអះអាងថា លោកគឺជាព្រះមេស្ស៊ីដែលត្រូវបានសន្យា និងជាម៉ាហាឌីដែលប្រជាជនមូស្លីមរង់ចាំនៅគ្រាចុងកល្ប ដោយនឹងនាំមកនូវជ័យជំនះនៃសាសនាអ៊ីស្លាមតាមមធ្យោបាយសន្តិភាព។ ឈ្មោះ «អាម៉ាឌីយ៉ា» កើតចេញពីឈ្មោះជំនួសរបស់ព្យាការីមូហាំម៉ាត់ គឺ «អាម៉ាត់» (Ahmad)។ អ្នកកាន់សាសនានេះត្រូវបានគេហៅថា មូស្លីមអាម៉ាឌី ឬហៅកាត់ថា អាម៉ាឌីស។ ទោះបីអាម៉ាឌីយ៉ាចាត់ទុកខ្លួនឯងជាផ្នែកមួយនៃសាសនាអ៊ីស្លាមក៏ដោយ ក៏មូស្លីមបែបសាមញ្ញភាគច្រើនចាត់ទុកចលនានេះជាសាសនាខុសឆ្គង ដោយសារជំនឿរបស់ពួកគេថា លោក មីរហ្សា ហ្គូឡាម អាហម៉ាត់ ជាព្យាការី ដែលផ្ទុយនឹងគោលជំនឿអ៊ីស្លាមបុរាណស្តីពីការបញ្ចប់នៃព្យាការី។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ទីកំណើតដើមនៃចលនាអាម៉ាឌីយ៉ាគឺនៅទីក្រុងកាដៀន (Qadian) ក្នុងរដ្ឋពនចាប ប្រទេសឥណ្ឌាបច្ចុប្បន្ន។ តាម Wikipedia ចំនួនអ្នកកាន់សាសនាអាម៉ាឌីយ៉ានៅទូទាំងពិភពលោកត្រូវបានប៉ាន់ស្មានចន្លោះពី ១០ ទៅ ២០ លាននាក់។ ពួកគេរស់នៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន ដោយមានសហគមន៍ធំៗនៅក្នុងប្រទេសប៉ាគីស្ថាន (ទោះបីមានការគាបសង្កត់) ឥណ្ឌា បង់ក្លាដែស ប្រទេសនៅទ្វីបអាហ្វ្រិកខាងលិច អឺរ៉ុប និងអាមេរិកខាងជើង។ ភាសាសំខាន់ៗរបស់សហគមន៍រួមមាន ភាសាអូរឌូ ភាសាអារ៉ាប់ ភាសាអង់គ្លេស និងភាសាក្នុងតំបន់ផ្សេងៗ។ មជ្ឈមណ្ឌលដឹកនាំសកល (Khilafat) បច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅភូមិអ៊ីស្លាមបាដ (Islamabad) ក្បែរទីក្រុងឡុងដ៍ ចក្រភពអង់គ្លេស ដែលដឹកនាំដោយកាលីហ៍ (Caliph) ទីប្រាំ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia លោក មីរហ្សា ហ្គូឡាម អាហម៉ាត់ កើតនៅឆ្នាំ១៨៣៥ នៅកាដៀន។ លោកចាប់ផ្តើមទទួលវិញ្ញាណពីព្រះតាំងពីវ័យក្មេង ហើយនៅឆ្នាំ១៨៨៩ លោកបានទទួលការប្តេចស្បថនៃភក្តីភាព (Bai'at) ពីអ្នកដើរតាមដំបូង ដោយបង្កើតជាសហគមន៍ដាច់ដោយឡែក។ នៅឆ្នាំ១៨៩១ លោកបានប្រកាសខ្លួនជាព្រះមេស្ស៊ី និងម៉ាហាឌី ហើយបានសរសេរស្នាដៃសាសនាជាច្រើន រួមទាំង «បារ៉ាហ៊ីន-អេ-អាម៉ាឌីយ៉ា» (Barahin-e-Ahmadiyya)។ បន្ទាប់ពីលោកទទួលមរណភាពនៅឆ្នាំ១៩០៨ សហគមន៍បានជ្រើសតាំងកាលីហ៍ទីមួយគឺ ហាកគីម នូរុដឌីន ដែលដឹកនាំរហូតដល់ឆ្នាំ១៩១៤។ ក្រោយពីនោះ មានការបែកបាក់មួយ ដែលបង្កើតជា «ចលនាអាម៉ាឌីយ៉ាឡាហ័រ» ខណៈក្រុមធំដែលដឹកនាំដោយកាលីហ៍ទីពីរ លោក មីរហ្សា បាស៊ៀរុដឌីន ម៉ាមូដ អាហម៉ាត់ បានពង្រីកកិច្ចការផ្សព្វផ្សាយទៅកាន់បរទេសយ៉ាងសកម្ម។

នៅក្រោយការបែងចែកប្រទេសឥណ្ឌាឆ្នាំ១៩៤៧ ទីស្នាក់ការកណ្តាលត្រូវបានផ្លាស់ទៅទីក្រុងរ៉ាប់វ៉ា (Rabwah) ប្រទេសប៉ាគីស្ថាន។ ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ១៩៧៤ រដ្ឋាភិបាលប៉ាគីស្ថានបានប្រកាសថាអាម៉ាឌីមិនមែនជាមូស្លីម ហើយនៅឆ្នាំ១៩៨៤ បានចេញក្រិត្យក្រម (Ordinance XX) ហាមឃាត់ពួកគេមិនឱ្យប្រើពាក្យសាសនាអ៊ីស្លាម។ ការគាបសង្កត់នេះបានបង្ខំឱ្យកាលីហ៍ទីបួន លោក មីរហ្សា តាហ៊ីរ អាហម៉ាត់ ភៀសខ្លួនទៅកាន់ចក្រភពអង់គ្លេសនៅឆ្នាំ១៩៨៤ ហើយបង្កើតទីស្នាក់ការថ្មីនៅទីនោះ។ កាលីហ៍ទីប្រាំ និងបច្ចុប្បន្នគឺលោក មីរហ្សា ម៉ាស្រ៊ូរ អាហម៉ាត់ បានជាប់ឆ្នោតនៅឆ្នាំ២០០៣ និងបន្តដឹកនាំចលនាពីចក្រភពអង់គ្លេស។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia សហគមន៍អាម៉ាឌីយ៉ាមានប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចផ្ទាល់ខ្លួនដោយពឹងផ្អែកលើវិភាគទានស្ម័គ្រចិត្ត (Chanda) ពីសមាជិក។ ពួកគេបានវិនិយោគយ៉ាងខ្លាំងលើការអប់រំ ដោយបានបង្កើតសាកលវិទ្យាល័យជាច្រើន ដូចជា សាកលវិទ្យាល័យអាម៉ាឌីយ៉ានៅរ៉ាប់វ៉ា និងនៅប្រទេសផ្សេងៗ។ ទស្សនវិជ្ជាជាមូលដ្ឋានរបស់ពួកគេគឺ «ស្រឡាញ់ដល់ទាំងអស់គ្នា ស្អប់ដល់គ្មាននរណាម្នាក់» (Love for All, Hatred for None) ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការតាំងចិត្តចំពោះសន្តិភាព និងការមិនប្រើអំពើហិង្សា។

សហគមន៍នេះក៏មានបណ្តាញផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានផ្ទាល់ខ្លួនដូចជា MTA International (Muslim Television Ahmadiyya) ដែលចាក់ផ្សាយពាសពេញពិភពលោក។ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ពួកគេរៀបចំមហាសន្និបាត Jalsa Salana ដែលមានអ្នកចូលរួមរាប់ម៉ឺននាក់មកពីទូទាំងពិភពលោក។ ផ្នែកវប្បធម៌ដ៏សំខាន់មួយទៀតគឺការបកប្រែគម្ពីរគូរ៉ានជាង ៧០ ភាសា ដែលបង្ហាញពីការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់ពួកគេក្នុងការផ្សាយសារអ៊ីស្លាមទៅកាន់មនុស្សគ្រប់ជាតិសាសន៍។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន ប្រជាជនអាម៉ាឌីនៅតែប្រឈមមុខនឹងការរើសអើង និងការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញនៅក្នុងប្រទេសមូស្លីមជាច្រើន។ តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia នៅប្រទេសប៉ាគីស្ថាន ពួកគេមិនអាចហៅខ្លួនឯងថាមូស្លីម ហើយអំពើហិង្សាប្រឆាំងនឹងសហគមន៍របស់ពួកគេកើតឡើងជារឿយៗ។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ចលនាអាម៉ាឌីយ៉ាបានបង្ហាញពីភាពធន់ និងបន្តពង្រីកសកម្មភាពមនុស្សធម៌។ ក្នុងអំឡុងពេលរាតត្បាតជំងឺកូវីដ-១៩ ពួកគេបានផ្តល់ជំនួយស្បៀងអាហារ ឧបករណ៍ព្យាបាល និងការគាំទ្រដល់សហគមន៍ដែលរងផលប៉ះពាល់នៅទូទាំងពិភពលោក រួមទាំងតាមរយៈអង្គការសប្បុរសធម៌ Humanity First ផងដែរ។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ដែលរស់នៅក្នុងសង្គមពហុសាសនាដូចជាប្រទេសកម្ពុជា រឿងរ៉ាវរបស់សហគមន៍អាម៉ាឌីយ៉ាបានរំលេចប្រធានបទអំពីសេរីភាពខាងជំនឿ ការអត់ឱន និងសិទ្ធិរបស់ជនជាតិភាគតិច។ ការតស៊ូរបស់ពួកគេដើម្បីទទួលស្គាល់អត្តសញ្ញាណសាសនា គឺជាមេរៀនដែលអាចជួយអភិវឌ្ឍន័យសន្ទនាអន្តរសាសនានៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាផងដែរ។