ទិដ្ឋភាពទូទៅ

តាមវិគីភីឌា ការរកឃើញឱសថ គឺជាដំណើរការស្មុគស្មាញមួយក្នុងវិស័យវេជ្ជសាស្ត្រ ជីវបច្ចេកវិទ្យា និងឱសថសាស្ត្រ ដែលមានគោលបំណងស្វែងរក និងអភិវឌ្ឍឱសថថ្មីៗដើម្បីព្យាបាលជំងឺ កាត់បន្ថយរោគសញ្ញា ឬបង្ការជំងឺផ្សេងៗ។ ដំណើរការនេះជាទូទៅរួមមានដំណាក់កាលសំខាន់ៗដូចជា៖ ការកំណត់គោលដៅជីវសាស្ត្រ (target identification) ការស្វែងរកសារធាតុដឹកនាំ (lead discovery) ការកែលម្អសារធាតុឱ្យមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ (lead optimization) និងការសាកល្បងមុនព្យាបាល និងព្យាបាល (preclinical and clinical trials)។ ជាធម្មតា ឱសថថ្មីត្រូវឆ្លងកាត់ការវាយតម្លៃយ៉ាងតឹងរឹងពីអាជ្ញាធរសុខាភិបាលដូចជា FDA របស់សហរដ្ឋអាមេរិក ឬ EMA របស់សហភាពអឺរ៉ុប មុននឹងអាចដាក់លក់លើទីផ្សារ។ តាមវិគីភីឌា ការរកឃើញឱសថគឺជាដំណើរការដែលចំណាយពេលជាង ១០ ឆ្នាំ និងថវិកាជាច្រើនពាន់លានដុល្លារ ហើយមានអត្រាបរាជ័យខ្ពស់ ព្រោះមានតែប្រមាណ ១០% នៃឱសថដែលចូលដំណាក់កាលសាកល្បងព្យាបាលប៉ុណ្ណោះដែលទទួលបានការអនុញ្ញាត។ ឱសថដែលត្រូវបានរកឃើញអាចមានច្រើនប្រភេទ ដូចជាម៉ូលេគុលតូច (small molecules) ដែលជាសារធាតុគីមីសាមញ្ញ និងឱសថជីវសាស្ត្រ (biologics) ដែលផលិតពីកោសិការស់។ ក្នុងប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ថ្មីៗនេះ បច្ចេកវិទ្យាកុំព្យូទ័រ និងបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI) បានចាប់ផ្ដើមដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការពន្លឿនដំណើរការ និងកាត់បន្ថយចំណាយ។ ការសហការរវាងអ្នកជំនាញចម្រុះដូចជា គីមីវិទូ ជីវវិទូ និងអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រទិន្នន័យ មានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ភាពជោគជ័យនៃគម្រោងរកឃើញឱសថ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ទោះបីការរកឃើញឱសថមិនមែនជាទីតាំងភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់ក៏ដោយ ប៉ុន្តែមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវ និងក្រុមហ៊ុនឱសថធំៗមានទីតាំងនៅប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិក ចក្រភពអង់គ្លេស អាល្លឺម៉ង់ និងជប៉ុន។ តាមវិគីភីឌា ឧស្សាហកម្មឱសថសកលត្រូវបានដឹកនាំដោយក្រុមហ៊ុនពហុជាតិដូចជា Pfizer, Johnson & Johnson, Roche, Novartis, និង Merck ដែលមានបុគ្គលិកជាអ្នកវិទ្យាសាស្ត្ររាប់ពាន់នាក់ ចាប់ពីអ្នកគីមីវិទ្យា អ្នកជីវវិទ្យា ឱសថការី រហូតដល់អ្នកជំនាញទិន្នន័យ។ ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ បណ្តាប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដូចជាចិន និងឥណ្ឌា កំពុងរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័សក្នុងវិស័យនេះ ដោយវិនិយោគលើការស្រាវជ្រាវ និងផលិតឱសថសាកល (generic drugs) ក្នុងតម្លៃសមរម្យ ព្រមទាំងចូលរួមក្នុងការសាកល្បងព្យាបាលពហុជាតិ (multinational clinical trials)។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា វិស័យឱសថនៅមានកម្រិត ដោយពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការនាំចូលឱសថពីបរទេស ប៉ុន្តែមានការកើនឡើងនូវការផលិតឱសថក្នុងស្រុក និងកិច្ចសហការជាមួយអង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) ដើម្បីពង្រឹងខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ឱសថចាំបាច់ និងលើកកម្ពស់លទ្ធភាពទទួលបានឱសថសម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់រូប។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

តាមវិគីភីឌា ការរកឃើញឱសថមានដើមកំណើតពីការប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិជាឱសថក្នុងសម័យបុរាណ ដែលមានតាំងពីរាប់ពាន់ឆ្នាំមុន។ នៅសតវត្សរ៍ទី២០ ការបង្កើតសារធាតុគីមីសំយោគបានក្លាយជាមូលដ្ឋានគ្រឹះ ដោយលោក Paul Ehrlich បានបង្កើតគំនិត "magic bullet" ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩០០ ដែលនាំទៅរកការអភិវឌ្ឍឱសថព្យាបាលរោគស្វាយដំបូងគេគឺ Salvarsan។ ការរកឃើញអង់ទីប្យូទិច penicillin ដោយ Alexander Fleming ក្នុងឆ្នាំ១៩២៨ បានក្លាយជាចំណុចរបត់ដ៏សំខាន់ ដែលជួយសង្គ្រោះជីវិតមនុស្សរាប់លាននាក់ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២។ ក្រោយមក ក្នុងពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី២០ ការរីកចម្រើននៃគីមីវិទ្យាឱសថ (medicinal chemistry) បានអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកវិទ្យាសាស្ត្ររៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធម៉ូលេគុលឱ្យកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព ខណៈដែលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ បាននាំមកនូវបច្ចេកទេសស្កេនសារធាតុច្រើនប្រភេទ (high-throughput screening) ដែលធ្វើបដិវត្តន៍ការសាកល្បងសារធាតុរាប់លាន។ ឧទាហរណ៍ដ៏ល្បីមួយនៃការរួមផ្សំឱសថបុរាណនិងវិទ្យាសាស្ត្រទំនើបគឺការរកឃើញសារធាតុ artemisinin ពីរុក្ខជាតិ Artemisia annua ដែលប្រើក្នុងឱសថចិនបុរាណ ហើយបានក្លាយជាឱសថសំខាន់សម្រាប់ព្យាបាលជំងឺគ្រុនចាញ់។ ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០០០ ការយល់ដឹងពីហ្សែន (genomics) និងជីវវិទ្យាម៉ូលេគុល បាននាំទៅដល់ការរកឃើញឱសថដែលផ្តោតលើគោលដៅជាក់លាក់ (targeted therapy) ដូចជាឱសថព្យាបាលជំងឺមហារីកប្រភេទខ្លះ និងឱសថជីវសាស្ត្រ (biologics) ដែលផលិតពីកោសិការស់។ បច្ចុប្បន្ន ការប្រើបញ្ញាសិប្បនិម្មិត និងការរៀនម៉ាស៊ីន កំពុងផ្លាស់ប្តូរទិសដៅនៃការរកឃើញឱសថយ៉ាងខ្លាំង។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ឧស្សាហកម្មរកឃើញឱសថមានឥទ្ធិពលសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងខ្លាំង។ តាមវិគីភីឌា ការអភិវឌ្ឍឱសថថ្មីមួយឱ្យដល់ទីផ្សារអាចចំណាយជាមធ្យមប្រហែល ១ ពាន់លានដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិក ដោយសារតម្លៃនៃការស្រាវជ្រាវ ការសាកល្បង និងការអនុលោមតាមបទប្បញ្ញត្តិ។ ឧស្សាហកម្មឱសថសកលត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថាមានទំហំទីផ្សារជាង ១ ពាន់ពាន់លានដុល្លារ ហើយក្រុមហ៊ុនធំៗចំណាយរាប់រយពាន់លានដុល្លារលើការស្រាវជ្រាវនិងអភិវឌ្ឍ (R&D) រាល់ឆ្នាំ។ ដើម្បីទទួលមកវិញនូវការវិនិយោគ ក្រុមហ៊ុនពឹងផ្អែកលើប៉ាតង់ ដែលធ្វើឱ្យឱសថថ្មីមានតម្លៃខ្ពស់ ហើយនេះជាឧបសគ្គសម្រាប់ប្រទេសក្រីក្រក្នុងការទទួលបានការព្យាបាលទាន់ពេលវេលា។ ទីផ្សារឱសថសាកល (generic drugs) ដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការបង្កើនលទ្ធភាពទទួលបានឱសថ ជាពិសេសក្រោយពេលដែលប៉ាតង់ផុតកំណត់ ហើយប្រទេសដូចជាឥណ្ឌា និងចិន គឺជាអ្នកផលិតឱសថសាកលធំៗសម្រាប់ពិភពលោក។ សម្រាប់កម្ពុជា បញ្ហាតម្លៃឱសថមានសារៈសំខាន់ ដោយសារប្រជាជនភាគច្រើនមិនអាចមានលទ្ធភាពទិញឱសថម៉ាកថ្លៃៗ ហើយការពឹងផ្អែកលើឱសថនាំចូលធ្វើឱ្យរដ្ឋាភិបាលប្រឈមនឹងបន្ទុកថវិកាធំ។ ផ្នែកវប្បធម៌ ការប្រើប្រាស់ឱសថបុរាណមានឥទ្ធិពលខ្លាំង ដូចជាឱសថចិន ឱសថឥណ្ឌា (Ayurveda) និងឱសថខ្មែរបុរាណ ដែលមិនត្រឹមតែជាផ្នែកនៃវប្បធម៌ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជាប្រភពនៃសារធាតុឱសថថ្មីៗផងដែរ ដូចដែលការស្រាវជ្រាវបែប ethnopharmacology កំពុងបង្ហាញ ហើយអាចរួមចំណែកដល់ការអភិវឌ្ឍឱសថបែបថ្មីដែលមានមូលដ្ឋានលើចំណេះដឹងជនជាតិដើម។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សព្វថ្ងៃនេះ ការប្រើប្រាស់បញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI) កំពុងក្លាយជាកម្លាំងចលករដ៏សំខាន់ក្នុងការរកឃើញឱសថ។ តាមវិគីភីឌា បច្ចេកទេសកុំព្យូទ័រដូចជាការក្លែងធ្វើម៉ូលេគុល (molecular modeling) ការរៀនម៉ាស៊ីន (machine learning) និងការរៀនស៊ីជម្រៅ (deep learning) កំពុងត្រូវបានអនុវត្តដើម្បីព្យាករណ៍ពីសមត្ថភាពរបស់សារធាតុ កំណត់គោលដៅជីវសាស្ត្រថ្មី និងបង្កើនប្រសិទ្ធភាពនៃការរចនាឱសថ។ រូបភាពខាងលើបង្ហាញពីបច្ចេកទេសទាំងនេះមួយចំនួន ដែលជួយកាត់បន្ថយពេលវេលា និងចំណាយ ដោយអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវសាកល្បងសារធាតុនិម្មិតរាប់ពាន់លានក្នុងរយៈពេលដ៏ខ្លី។ លើសពីនេះ AI អាចជួយកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើការសាកល្បងលើសត្វ (animal testing) ដោយផ្តល់ការព្យាករណ៍ត្រឹមត្រូវជាងមុនអំពីជាតិពុល និងប្រសិទ្ធភាព។ តាមវិគីភីឌា ឧបករណ៍ AI ដូចជា AlphaFold ដែលបង្កើតដោយ DeepMind បានបង្ហាញពីសមត្ថភាពក្នុងការព្យាករណ៍រចនាសម្ព័ន្ធប្រូតេអ៊ីនយ៉ាងត្រឹមត្រូវ ដែលជាជំនួយដ៏សំខាន់សម្រាប់ការរចនាឱសថថ្មីៗ។ ក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាជាច្រើន និងក្រុមហ៊ុនចាប់ផ្ដើមថ្មី (startups) កំពុងវិនិយោគលើ AI ដើម្បីស្វែងរកឱសថសម្រាប់ជំងឺផ្សេងៗ រួមទាំងជំងឺមហារីក និងជំងឺឆ្លងថ្មីៗដូចជាកូវីដ-១៩។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការអនុវត្ត AI អាចជួយពន្លឿនការស្រាវជ្រាវឱសថសម្រាប់ជំងឺតំបន់ត្រូពិចដូចជាគ្រុនឈាម និងជំងឺគ្រុនចាញ់ ដែលជាបញ្ហាសុខភាពសាធារណៈធំៗ ដោយកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើក្រុមហ៊ុនបរទេស និងពង្រឹងសមត្ថភាពស្រាវជ្រាវក្នុងស្រុក ស្របតាមគោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាពរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ។ ទោះយ៉ាងណា បញ្ហាប្រឈមដូចជាកង្វះហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធទិន្នន័យ និងជំនាញបច្ចេកទេស នៅតែជាឧបសគ្គសម្រាប់ការទទួលយកបច្ចេកវិទ្យានេះនៅកម្ពុជា ដែលត្រូវការកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរួមគ្នាពីរដ្ឋាភិបាល និងដៃគូអន្តរជាតិ។