ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា គ្រាប់តូរីពេដ (Torpedo) គឺជាអាវុធសម្រាប់បាញ់ពីចម្ងាយក្រោមទឹក។ វាអាចបាញ់ចេញពីលើផ្ទៃទឹក ឬពីក្រោមផ្ទៃទឹក ហើយធ្វើដំណើរដោយខ្លួនឯងទៅរកគោលដៅ ដោយមានក្បាលផ្ទុកវត្ថុផ្ទុះ ដែលរចនាឡើងឱ្យផ្ទុះនៅពេលប៉ះគោលដៅ ឬនៅពេលខិតជិតគោលដៅ។

វិគីភីឌាបញ្ជាក់ថា ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ឧបករណ៍ប្រភេទនេះត្រូវបានគេហៅឈ្មោះផ្សេងៗគ្នា ដូចជា automotive, automobile, locomotive ឬ fish torpedo ហើយជាទូទៅគេហៅកាត់ថា "fish" ដែលមានន័យថា "ត្រី"។ វិគីភីឌាបង្ហាញថា គ្រាប់តូរីពេដត្រូវបានប្រើប្រាស់លើវេទិកាជាច្រើន ចាប់ពីនាវាមុជទឹក នាវាចម្បាំង និងទូកតូរីពេដ រហូតដល់យន្តហោះ និងឧទ្ធម្ភាគចក្រ។ រូបភាពដែលវិគីភីឌាចុះផ្សាយមានចាប់ពីសតវត្សរ៍ទី ១៩ រហូតដល់ឆ្នាំ ២០២៣។

រចនាសម្ព័ន្ធ និងប្រភេទ

ប្រភព: Wikipedia

តាមគំនូររចនាសម្ព័ន្ធគ្រាប់តូរីពេដ Whitehead ដែលវិគីភីឌាបង្ហាញ (ឆ្នាំ ១៨៩៨) គ្រាប់តូរីពេដមួយមានផ្នែកសំខាន់ៗ រួមមាន ក្បាលផ្ទុកវត្ថុផ្ទុះ (warhead) ធុងខ្យល់បង្ហាប់ (air flask) បន្ទប់ម៉ាស៊ីន (engine room) ប្រព័ន្ធចង្កូត (steering engine និង rudder) សន្ទស្សន៍ជម្រៅ (depth index) កង្ហាញ់ (propellers) និងខ្សែក្រវាត់ពង្រឹងរចនាសម្ព័ន្ធ (strengthening band)។ គំនូរនេះក៏ដាក់ស្លាកផ្នែកតូចៗផ្សេងទៀត ដូចជា ប្រអប់ស្ពឺ (bevel gear box) និងសន្ទះបញ្ចូលខ្យល់ (charging and stop-valves)។

វិគីភីឌាបង្ហាញថា គ្រាប់តូរីពេដមានច្រើនប្រភេទតាមប្រព័ន្ធជំរុញ។ គ្រាប់ Whitehead ប្រើខ្យល់បង្ហាប់ ខណៈរូបភាពគ្រាប់ Z13 របស់បារាំងបង្ហាញអាគុយអគ្គិសនី។ ចំណែកគ្រាប់ VA-111 Shkval ត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាគ្រាប់ប្រភេទ supercavitating។ តាមទម្ងន់ មានគ្រាប់ស្រាលដូចជា Mark 46 និងគ្រាប់ធ្ងន់ដូចជា Varunastra និង Valfajr។

ចំណែកតាមការណែនាំ វិគីភីឌាបង្ហាញគ្រាប់ដឹកនាំដោយខ្សែ ដូចជាគ្រាប់ Patrick ឆ្នាំ ១៨៩៩ ដែលធ្វើដំណើរក្នុងល្បឿន ២៣ ណូត និងប្រើទង់សម្រាប់គ្រប់គ្រងដោយមើលឃើញ ព្រមទាំងគ្រាប់ Mark 39 របស់កងទ័ពជើងទឹកសហរដ្ឋអាមេរិក។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា មុនពេលមានគ្រាប់តូរីពេដដំណើរដោយខ្លួនឯង ពាក្យ "torpedo" ត្រូវបានគេប្រើសម្រាប់គ្រាប់ផ្ទុះដែលដាក់នៅនឹងកន្លែង។ ឧទាហរណ៍ គំនូរក្នុងទស្សនាវដ្តី Harper's Weekly ថ្ងៃទី ១៣ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៨៦៣ បង្ហាញកងកម្លាំង Confederate កំពុងដាក់គ្រាប់មីនសមុទ្រនៅកំពង់ផែ Charleston។ វិគីភីឌាក៏បង្ហាញគំនូរ "តូរីពេដរបស់ Fulton" ផងដែរ។

គ្រាប់តូរីពេដសម័យទំនើបចាប់ផ្តើមពី រ៉ូបឺត វ៉ាយហ៊ែដ (Robert Whitehead) ដែលវិគីភីឌាបញ្ជាក់ថាបានបង្កើតវានៅឆ្នាំ ១៨៦៦ នៅ Fiume (បច្ចុប្បន្នជា Rijeka)។ រូបថតដែលវិគីភីឌាបង្ហាញ បង្ហាញវ៉ាយហ៊ែដកំពុងពិនិត្យគ្រាប់សាកល្បងដែលខូចខ្លះ នៅប្រហែលឆ្នាំ ១៨៧៥។ វិគីភីឌាក៏បង្ហាញរូបថតកន្លែងបាញ់សាកល្បងគ្រាប់តូរីពេដសម័យទំនើបដំបូងគេនៅ Rijeka ដែលថតនៅឆ្នាំ ២០២០។

ការអនុវត្តយោធាកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ វិគីភីឌាបង្ហាញនាវា HMS Lightning ដែលសាងសង់ឆ្នាំ ១៨៧៧ ជាទូកវាយប្រហារតូចដែលបំពាក់គ្រាប់តូរីពេដ។ នាវាមុជទឹកអូតូម៉ង់ Abdülhamid ឆ្នាំ ១៨៨៦ ត្រូវបានពិពណ៌នាថាជានាវាមុជទឹកដំបូងគេក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រដែលបាញ់គ្រាប់តូរីពេដពីក្រោមទឹក។ គ្រាប់ Brennan ត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាគ្រាប់តូរីពេដដឹកនាំដំបូងគេដែលអនុវត្តបានជាក់ស្តែង។ នៅឆ្នាំ ១៨៩១ នាវាចម្បាំងឈីលី Blanco Encalada ត្រូវបានលិចដោយគ្រាប់តូរីពេដក្នុងសមរភូមិ Caldera Bay អំឡុងសង្គ្រាមស៊ីវិលឈីលី។ ក្នុងសង្គ្រាមរុស្ស៊ី-ជប៉ុន នាវា Knyaz Suvorov ត្រូវបានលិចដោយទូកតូរីពេដជប៉ុន។

នៅឆ្នាំ ១៩១៥ ឧត្តមនាវី Bradley A. Fiske បានបង្កើតគំនិតគ្រាប់តូរីពេដពីលើអាកាស ហើយយន្តហោះ Short Type 184 ត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាយន្តហោះដំបូងគេដែលមានគ្រាប់តូរីពេដ ដោយសាងសង់ឆ្នាំ ១៩១៥។ ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ វិគីភីឌាបង្ហាញគ្រាប់ Type 93 របស់ជប៉ុន ដែលក្រោយសង្គ្រាមមានឈ្មោះហៅថា "Long Lance" និងរូបភាពផ្ទុកគ្រាប់តូរីពេដពីលើអាកាសលើយន្តហោះ Vickers Wellington នៅខែឧសភា ឆ្នាំ ១៩៤២។

បច្ចេកវិទ្យា និងការប្រើប្រាស់

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបង្ហាញថា បច្ចេកវិទ្យាគ្រាប់តូរីពេដបានវិវត្តពីខ្យល់បង្ហាប់ ទៅអាគុយអគ្គិសនី និងបន្តទៅបច្ចេកវិទ្យា supercavitation ដែលបង្កើតពោងឧស្ម័នជុំវិញគ្រាប់ ដើម្បីបង្កើនល្បឿនក្រោមទឹក។ វិគីភីឌាក៏បង្ហាញគំនូរបញ្ហាគណនាការបាញ់គ្រាប់តូរីពេដ (General Torpedo Fire Control Problem) ដែលបង្ហាញពីភាពស្មុគស្មាញនៃការគណនាមុំបាញ់។

គ្រាប់តូរីពេដត្រូវបានបាញ់ចេញពីវេទិកាផ្សេងៗគ្នា។ វិគីភីឌាបង្ហាញផ្លោងបាញ់គ្រាប់តូរីពេដនៅលើនាវាមុជទឹកបារាំង Argonaute និងផ្លោងបាញ់ប្រាំដងសម្រាប់គ្រាប់តូរីពេដទំហំ ២១ អ៊ីញ (៥៣ សង់ទីម៉ែត្រ) នៅលើនាវាពិឃាត USS Charrette សម័យសង្គ្រាមលោកលើកទី ២។ វិគីភីឌាក៏បង្ហាញផ្លោងបីដងរបស់គ្រាប់ MU90 Impact នៅលើនាវា Hessen របស់កងទ័ពជើងទឹកអាល្លឺម៉ង់ និងឧទ្ធម្ភាគចក្រ Lynx របស់បារាំងដែលផ្ទុកគ្រាប់ Mark 46។

ក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ វិគីភីឌាបង្ហាញរូបភាពការផ្ទុកគ្រាប់ SUT ចូលនាវាមុជទឹក KRI Cakra (401) របស់កងទ័ពជើងទឹកឥណ្ឌូនេស៊ី និងទូកតូរីពេដ P 4 របស់កងទ័ពជើងទឹកបង់ក្លាដែស ដែលដាក់តាំងនៅសារមន្ទីរយោធាបង់ក្លាដែស។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

គ្រាប់តូរីពេដនៅតែបង្ហាញខ្លួនក្នុងឧបករណ៍យោធាសម័យទំនើប។ វិគីភីឌាបង្ហាញរូបថតឆ្នាំ ២០២៣ នៃឧទ្ធម្ភាគចក្រ AW159 Wildcat របស់កងទ័ពជើងទឹកហ្វីលីពីន ដែលបំពាក់គ្រាប់ K745 Blue Shark នៅពិព័រណ៍ការពារនាវីហ្វីលីពីន (PFDX) ឆ្នាំ ២០២៣។

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ការស្គាល់គ្រាប់តូរីពេដជួយឱ្យយល់កាន់តែច្បាស់ពីពាក្យពេចន៍ដែលប្រើក្នុងព័ត៌មានសន្តិសុខសមុទ្រ និងការអភិវឌ្ឍន៍កងទ័ពជើងទឹកក្នុងតំបន់។ ពាក្យ "torpedo" ក៏អាចបង្កការភ័ន្តច្រឡំ ព្រោះក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ វាធ្លាប់សំដៅលើគ្រាប់ផ្ទុះដាក់នៅនឹងកន្លែង ដែលសព្វថ្ងៃគេហៅថាគ្រាប់មីនសមុទ្រ។

ក្រៅពីការប្រើប្រាស់យោធា គ្រាប់តូរីពេដក៏បានក្លាយជាវត្ថុតាំងបង្ហាញក្នុងសារមន្ទីរ និងកន្លែងសាធារណៈជាច្រើន។ វិគីភីឌាបង្ហាញគ្រាប់តូរីពេដ Mark 8 ដាក់តាំងនៅសួន Germanton ដែលរក្សាទុកជាកេរ្តិ៍ដំណែងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់អាវុធនេះ។