ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ស្ថានីយអវកាសអន្តរជាតិ (International Space Station – ISS) គឺជាស្ថានីយអវកាសមួយស្ថិតក្នុងគន្លងទាបនៃផែនដី (Low Earth Orbit) ។ យោងតាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia វាជាលទ្ធផលនៃកម្មវិធីស្ថានីយអវកាសអន្តរជាតិ ហើយត្រូវបានប្រតិបត្តិការដោយភាពជាដៃគូនៃទីភ្នាក់ងារអវកាសចំនួន ៥ រួមមាន NASA (សហរដ្ឋអាមេរិក) Roscosmos (រុស្ស៊ី) ESA (អឺរ៉ុប) JAXA (ជប៉ុន) និង CSA (កាណាដា) ។ វាជាស្ថានីយអវកាសទីមួយដែលត្រូវបានសាងសង់ ថែទាំ និងប្រើប្រាស់ដោយនាវិកតាមរយៈកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ ហើយក៏ជាយានអវកាសដែលមនុស្សសាងសង់ឡើងដ៏ធំបំផុតមិនធ្លាប់មាន។ ISS ដើរតួជាមន្ទីរពិសោធន៍ស្រាវជ្រាវក្នុងគន្លង ដែលធ្វើការពិសោធន៍វិទ្យាសាស្ត្រក្នុងមីក្រូទំនាញ និងសិក្សាអំពីបរិស្ថានអវកាស។ ចាប់តាំងពីថ្ងៃទី ២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០០០ វាបានរក្សាវត្តមានមនុស្សជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងអវកាសដែលយូរបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ បច្ចុប្បន្ន រួមជាមួយស្ថានីយអវកាស Tiangong របស់ចិន ISS ជាស្ថានីយអវកាសមួយក្នុងចំណោមតែពីរដែលកំពុងដំណើរការលើពិភពលោក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ISS ធ្វើដំណើរក្នុងគន្លងទាបនៅរយៈកម្ពស់ប្រមាណ ៤០០ គីឡូម៉ែត្រពីលើផ្ទៃផែនដី ដោយមានល្បឿនយ៉ាងខ្លាំងដែលធ្វើឱ្យវាគោចរជុំវិញភពផែនដីបានមួយជុំក្នុងរយៈពេលប្រហែល ៩០ នាទី។ ស្ថានីយនេះមានទំហំធំសម្បើម ដោយលាតសន្ធឹងពីចុងម្ខាងទៅចុងម្ខាងទៀតប្រវែងប្រហែល ១០៩ ម៉ែត្រ ដែលធំជាងទីលានបាល់ទាត់ទៅទៀត។ ផ្ទៃដីនៃបន្ទះស្រូបពន្លឺព្រះអាទិត្យរបស់វាគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីធំទូលាយ ដែលផ្គត់ផ្គង់ថាមពលសម្រាប់ប្រព័ន្ធផ្សេងៗ។

រូបរាងរបស់ ISS គឺជាសំណង់ដ៏ស្មុគស្មាញដែលរួមមានម៉ូឌុលស្នាក់នៅ និងបន្ទប់ពិសោធន៍ជាច្រើន ភ្ជាប់ដោយស៊ុមដែកទ្រុង (Integrated Truss Structure) ដែលមានដៃមនុស្សយន្ត Canadarm2 និង Dextre សម្រាប់ជួយការងារខាងក្រៅ។ យោងតាម Wikipedia នាវិកនៅលើស្ថានីយជាធម្មតាមានចន្លោះពី ៦ ទៅ ៧ នាក់ ដែលសុទ្ធតែជាអវកាសយានិកមកពីប្រទេសដៃគូ។ ពួកគេធ្វើការប្តូរវេនគ្នារៀងរាល់ ៦ ខែម្តង តាមរយៈបេសកកម្មហៅកាត់ថា Expeditions។ ភាសាការងារសំខាន់ៗនៅលើស្ថានីយគឺ ភាសាអង់គ្លេស និងភាសារុស្ស៊ី។ តាមរូបភាពចុងក្រោយពី Wikipedia ប្រធានបញ្ជាការ ISS បច្ចុប្បន្នគឺលោក Sergey Kud-Sverchkov អវកាសយានិកនៃ Roscosmos ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

គំនិតនៃការសហការអវកាសអន្តរជាតិមានឫសគល់តាំងពីសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់ ដោយបេសកកម្ម Apollo-Soyuz នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៧០ រវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពសូវៀត បានក្លាយជានិមិត្តរូបដំបូងនៃការធ្វើការរួមគ្នាក្នុងលំហ។ ប៉ុន្តែ គម្រោងស្ថានីយអវកាសអន្តរជាតិពិតប្រាកដបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ ១៩៩៨ នៅពេលដែលរុស្ស៊ីបានបាញ់បង្ហោះម៉ូឌុល Zarya ឡើងទៅកាន់គន្លងគោចរ។ មួយសប្តាហ៍ក្រោយមក ម៉ូឌុល Unity របស់សហរដ្ឋអាមេរិកត្រូវបានដឹកដោយយាន Space Shuttle Endeavour ហើយបានភ្ជាប់ជាមួយ Zarya ដែលជាការចាប់ផ្តើមនៃការសាងសង់ស្ថានីយដ៏ធំនេះ។

នៅថ្ងៃទី ២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០០០ នាវិក Expedition 1 បានមកដល់ស្ថានីយ ដោយចាប់ផ្តើមយុគសម័យនៃវត្តមានមនុស្សជាបន្តនៅក្នុងអវកាស។ ក្នុងរយៈពេលជាង ១០ ឆ្នាំបន្ទាប់ ម៉ូឌុលនិងឧបករណ៍ជាច្រើនត្រូវបានបញ្ជូនទៅបន្ថែម ដូចជា ម៉ូឌុលមន្ទីរពិសោធន៍ Destiny (សហរដ្ឋអាមេរិក) ម៉ូឌុលច្រកចេញចូល Quest Joint Airlock ម៉ូឌុលភ្ជាប់ Harmony (Node 2) និង Tranquility (Node 3) ព្រមទាំងបង្អួចមើលផែនដី Cupola ដ៏ល្បីល្បាញ។ ម៉ូឌុលវិទ្យាសាស្ត្រអន្តរជាតិដូចជា Columbus របស់អឺរ៉ុប និង Kibō របស់ជប៉ុន ក៏ត្រូវបានដំឡើងដោយជោគជ័យ។ ការសាងសង់សំខាន់ៗត្រូវបានប្រកាសថាបានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ ២០១១ ទោះបីជាមានការបន្ថែមនិងការធ្វើទំនើបកម្មជាបន្តបន្ទាប់ក៏ដោយ។ Wikipedia បានរាយការណ៍ថា គម្រោងនេះគឺជាសមិទ្ធផលផ្នែកវិស្វកម្ម និងការសហការអន្តរជាតិដ៏អស្ចារ្យបំផុតមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាតិ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ការវិនិយោគលើ ISS មានទំហំធំធេងណាស់ ដោយថវិកាសាងសង់និងប្រតិបត្តិការត្រូវបានគេប៉ាន់ស្មានថាជាគម្រោងថ្លៃបំផុតមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ទោះជាយ៉ាងណា ផលប្រយោជន៍ផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រដែលបានមកពីការពិសោធន៍រាប់ពាន់នៅលើស្ថានីយ មានតម្លៃមិនអាចកាត់ថ្លៃបាន។ ការស្រាវជ្រាវលើ ISS បានរួមចំណែកដល់វិស័យវេជ្ជសាស្ត្រ (ដូចជាការព្យាបាលជំងឺពុកឆ្អឹង) រូបវិទ្យា ជីវវិទ្យា និងបច្ចេកវិទ្យាសម្ភារៈថ្មីៗ។ យានដឹកជញ្ជូនឥតមនុស្សបើកដូចជា Progress (រុស្ស៊ី) HTV (ជប៉ុន) និង ATV (អឺរ៉ុប) បានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការផ្គត់ផ្គង់សម្ភារៈ និងសំរាម។

ផ្នែកវប្បធម៌ ស្ថានីយ ISS ជានិមិត្តរូបនៃការសហការជាសកល ដោយប្រទេសដែលធ្លាប់ជាសត្រូវក្នុងសង្គ្រាមត្រជាក់ដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិក និងរុស្ស៊ី បានធ្វើការរួមគ្នាដោយសន្តិវិធី។ វាក៏បានបំផុសគំនិតដល់សិល្បៈ និងអក្សរសាស្ត្រផងដែរ៖ ក្នុងឆ្នាំ ២០០៨ នាវិកបានបង្ហាញសាត្រាស្លឹករឹតសរសេរដោយដៃរបស់លោក Jules Verne (១៨២៨-១៩០៥) ដែលជាអ្នកនិពន្ធប្រលោមលោកបែបវិទ្យាសាស្ត្រដំបូងគេ នៅក្នុងយាន ATV ដែលដាក់ឈ្មោះតាមលោក។ លើសពីនេះ ការទំនាក់ទំនងពីស្ថានីយតាមរយៈសេវាអ៊ីនធឺណិត និងវិទ្យុស្ម័គ្រចិត្ត បាននាំយកបទពិសោធន៍អវកាសមកដល់សាធារណជនទូទាំងពិភពលោក។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ន ISS កំពុងស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលដ៏សំខាន់មួយ។ ក្នុងនាមជាស្ថានីយដែលមានអាយុជាង ២០ ឆ្នាំ វាត្រូវការការថែទាំជាប្រចាំដើម្បីទប់ទល់នឹងបញ្ហាដូចជាការលេចធ្លាយខ្យល់ ការខូចខាតដោយសារធាតុតូចៗក្នុងគន្លង (micrometeoroids) និងការធ្វើទំនើបកម្មប្រព័ន្ធ។ យោងតាមរូបភាពពី Wikipedia ការដើរក្នុងអវកាស (spacewalks) ត្រូវបានធ្វើឡើងជាទៀងទាត់ដើម្បីជួសជុល និងដំឡើងអារេថាមពលពន្លឺព្រះអាទិត្យប្រភេទថ្មី (iROSA) ឬឧបករណ៍ផ្សេងទៀត។

ក្រុមហ៊ុនឯកជនដូចជា SpaceX បានចាប់ផ្តើមដឹកនាវិកទៅកាន់ ISS តាំងពីឆ្នាំ ២០២០ ដោយរូបថតខាងលើគឺថតចេញពីយាន Crew Dragon។ ទន្ទឹមនេះ ក្រុមហ៊ុន Axiom Space កំពុងអភិវឌ្ឍម៉ូឌុលពាណិជ្ជកម្មដំបូងគេដើម្បីភ្ជាប់ទៅនឹង ISS ដែលគ្រោងនឹងក្លាយជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ស្ថានីយអវកាសឯកជននាពេលអនាគត។ តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia គម្រោងនេះជាផ្នែកមួយនៃការផ្លាស់ប្តូរពីវិស័យអវកាសរដ្ឋទៅជាពាណិជ្ជកម្ម។

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទោះបីមិនមានការចូលរួមដោយផ្ទាល់នៅក្នុងកម្មវិធី ISS ក៏ដោយ ការអភិវឌ្ឍវិស័យអវកាសរបស់ប្រទេសក្នុងតំបន់អាស៊ាន ដូចជាការបាញ់បង្ហោះផ្កាយរណប និងការសហការស្រាវជ្រាវ អាចទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ពីចំណេះដឹង និងបទពិសោធន៍ដែលកើតចេញពីស្ថានីយ ISS នេះ។