អាឡាស្កា

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមការចុះផ្សាយរបស់វិគីភីឌា (Wikipedia) អាឡាស្កា គឺជារដ្ឋមួយក្នុងចំណោមរដ្ឋទាំង ៥០ របស់សហរដ្ឋអាមេរិក ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅតំបន់ពាយ័ព្យនៃទ្វីបអាមេរិកខាងជើង។ រដ្ឋនេះមានលក្ខណៈមិនជាប់ទឹកដីជាមួយរដ្ឋដទៃទៀតនៃសហរដ្ឋអាមេរិក រួមជាមួយរដ្ឋហាវ៉ៃ (Hawaii)។ អាឡាស្កាត្រូវបានចាត់ទុកថាជារដ្ឋដែលស្ថិតនៅភាគខាងជើងបំផុត ខាងលិចបំផុត និងខាងកើតបំផុត (តាមខ្សែបណ្ដោយ) នៃសហរដ្ឋអាមេរិក។ វាមានព្រំប្រទល់ខាងកើតជាប់នឹងទឹកដីយូខុន (Yukon) របស់កាណាដា និងខេត្តប្រីធីសកូឡុំប៊ី (British Columbia) ហើយមានព្រំប្រទល់ខាងលិចជាប់សមុទ្របេរីង (Bering Strait) ជាមួយតំបន់ស្វយ័តឈូកូតកា (Chukotka Autonomous Okrug) របស់រុស្ស៊ី។ អាឡាស្កាក៏ជារដ្ឋដែលនៅជិតទ្វីបអាស៊ីជាងរដ្ឋដទៃទៀតរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកផងដែរ។ រដ្ឋធានីរបស់វាគឺជូណូ (Juneau) ខណៈក្រុងធំបំផុតគឺអេនខរិជ (Anchorage)។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមឯកសារវិគីភីឌា អាឡាស្កាមានព្រំប្រទល់ខាងជើងជាប់សមុទ្រឈូកឈី (Chukchi Sea) និងសមុទ្រប៊ូហ្វត (Beaufort Sea) ក្នុងមហាសមុទ្រអាកទិក និងខាងត្បូងជាប់មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។ ប្រជុំកោះអាលូហ្សាន (Aleutian Islands) ស្ថិតនៅឆ្លងកាត់ខ្សែបណ្ដោយ ១៨០ ដឺក្រេ ដែលធ្វើឲ្យមានទាំងចំណុចខាងលិចបំផុត (Amatignak) និងខាងកើតបំផុត (Semisopochnoi) នៅសហរដ្ឋអាមេរិក។ ភ្នំដេណាលី គឺជាកំពូលភ្នំខ្ពស់ជាងគេនៅទ្វីបអាមេរិកខាងជើង។

បើនិយាយអំពីប្រជាសាស្ត្រ ទីក្រុងសំខាន់ៗរួមមាន អេនខរិជ (ធំបំផុត) ហ្វែប៊ែង (Fairbanks) (ធំបំផុតទី ២ និងជាទីក្រុងធំជាងគេនៅតំបន់ខាងក្នុង) ជូណូ (រដ្ឋធានី និងធំបំផុតទី ៣) និងបេថែល (Bethel) (ជាទីក្រុងធំបំផុតនៅតំបន់ជនបទ)។ ទីក្រុងអ៊ុតឃ្យាហ្គវីក (Utqiaġvik) ដែលធ្លាប់ត្រូវបានស្គាល់ជាយូរមកថាបារ៉ូវ (Barrow) គឺជាទីក្រុងភាគខាងជើងបំផុតនៅសហរដ្ឋអាមេរិក។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រពីវិគីភីឌា អាឡាស្កាធ្លាប់ជាទឹកដីដែលមានការតាំងទីលំនៅដោយជនជាតិរុស្ស៊ី ដូចជាការស្ថាបនាកំពង់ផែសាំងផល (St. Paul's Harbor) ដែលបច្ចុប្បន្នជាទីក្រុងកូឌីអាក (Kodiak) នៅឆ្នាំ ១៨១៤។ ក្រោយមក អាឡាស្កាបានក្លាយជាចំណុចស្នូលនៃការប្រញាប់ប្រញាល់រកមាសក្លុនឌីកនៅឆ្នាំ ១៨៩៨ ដែលមានអ្នកជីករ៉ែនិងអ្នកស្វែងរកមាសជាច្រើនធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់ផ្លូវឈីលគូតដ៏លំបាក។

កំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ អាឡាស្កាបានក្លាយជាសមរភូមិមួយរវាងកងទ័ពសហរដ្ឋអាមេរិកនិងជប៉ុននៅសមរភូមិអាទូ (Battle of Attu) ក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ ១៩៤៣ ដែលទាហានអាមេរិកត្រូវប្រយុទ្ធក្នុងស្ថានភាពព្រិលនិងទឹកកក។ បន្ទាប់មកអាឡាស្កាបានទទួលឋានៈជារដ្ឋទី ៤៩ របស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅឆ្នាំ ១៩៥៩ ដោយមានសមាជិកព្រឹទ្ធសភាដំបូងគឺលោក Bob Bartlett និងលោក Ernest Gruening កាន់ទង់ជាតិផ្កាយ ៤៩ ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចរដ្ឋអាឡាស្កាពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើឧស្សាហកម្មប្រេង។ បើយោងតាមឯកសារវិគីភីឌា ចំណុចប្រេង Prudhoe Bay គឺជាកន្លែងផលិតប្រេងដ៏សំខាន់ ហើយបំពង់បង្ហូរប្រេងឆ្លងអាឡាស្កាដឹកប្រេងពីតំបន់ North Slope ទៅកាន់ Valdez ដោយប្រើប្រាស់បំពង់កម្តៅដើម្បីការពារការរលាយនៃទឹកកកក្រោមដី។ ការកើនឡើងនៃបម្រុងប្រេងនៅអាឡាស្កាបានឈានដល់កំពូលនៅឆ្នាំ ១៩៧៣ ហើយផលិតកម្មប្រេងបានធ្លាក់ចុះជាង ៧៥% ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៨៨។ ការកំពប់ប្រេង Exxon Valdez នៅឆ្នាំ ១៩៨៩ បានបង្កឲ្យមានការខូចខាតបរិស្ថានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៅឆ្នេរសមុទ្រព្រីនវីល្លៀម (Prince William Sound)។

ក្រៅពីប្រេង វិស័យនេសាទក៏ជាផ្នែកសំខាន់នៃសេដ្ឋកិច្ច ដោយត្រីហាលីបាត (halibut) ជាប្រភេទត្រីដ៏ពេញនិយមសម្រាប់កីឡា និងពាណិជ្ជកម្ម។ ទីក្រុងកូឌូវ៉ា (Cordova) ដែលកសាងឡើងដើម្បីគាំទ្រដល់អាជីវកម្មរ៉ែ Kennecott បានក្លាយជាសហគមន៍នេសាទបន្ទាប់ពីរ៉ែត្រូវបានបិទ។

ចំពោះវប្បធម៌ រដ្ឋអាឡាស្កាមានប្រពៃណីនិងកម្មវិធីល្បីៗជាច្រើន។ ការប្រណាំងរទេះឆ្កែ Iditarod គឺជាព្រឹត្តិការណ៍រដូវរងាដ៏ពេញនិយមបំផុត ដោយមានក្រុមសត្វឆ្កែជាច្រើនចូលរួម។ វិហាររុស្ស៊ីអ័រតូដុកនៅក្រុងស៊ីតកា (Sitka) ឆ្លុះបញ្ចាំងពីឥទ្ធិពលនៃអតីតអាណានិគមរុស្ស៊ី។ ម្យ៉ាងទៀត ពិព័រណ៍រដ្ឋ Tanana Valley បង្ហាញពីបន្លែដែលមានទំហំធំអស្ចារ្យដោយសារពន្លឺថ្ងៃរយៈពេលយូរក្នុងរដូវក្តៅ ហើយមជ្ឈមណ្ឌលបេតិកភណ្ឌ Iñupiat នៅ Utqiaġvik រក្សាទុករបាំងមុខប្រពៃណីរបស់ជនជាតិដើម។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ អាឡាស្កាកំពុងប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាសំខាន់ៗមួយចំនួន រួមមានការធ្លាក់ចុះនៃផលិតកម្មប្រេង ផលប៉ះពាល់នៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុដែលធ្វើឲ្យទឹកកករលាយ និងការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដឹកជញ្ជូន។ យោងតាមឯកសាររូបភាពរបស់វិគីភីឌា អាឡាស្កាមានប្រព័ន្ធដឹកជញ្ជូនពឹងផ្អែកខ្លាំងលើយន្តហោះ (ដូចក្រុមហ៊ុន ERA Aviation) និងសាឡាង (ដូច MV Tustumena) ដោយសារផ្លូវថ្នល់មានកម្រិត។ សហគមន៍ជាច្រើននៅដាច់ស្រយាល ហើយអាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ Ted Stevens នៅ Anchorage គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលដឹកជញ្ជូនសំខាន់។

មួយវិញទៀត នៅក្នុងឆាកនយោបាយ អាឡាស្កាត្រូវបានតំណាងនៅសភាសហរដ្ឋអាមេរិកដោយសមាជិកដែលមានឥទ្ធិពល ដូចជា សមាជិកព្រឹទ្ធសភា Lisa Murkowski និង Dan Sullivan និងសមាជិកសភា Nick Begich III។ លោក Don Young ដែលកាន់តំណែងជាសមាជិកសភាតែមួយគត់របស់អាឡាស្កាអស់រយៈពេល ៤៩ ឆ្នាំ (១៩៧៣-២០២២) គឺជាឥស្សរជននយោបាយដែលមានអាយុកាលយូរអង្វែងនិងមានឥទ្ធិពលខ្លាំង។ បញ្ហាទាំងនេះធ្វើឲ្យអាឡាស្កាជារដ្ឋដែលមានសារៈសំខាន់ជាយុទ្ធសាស្ត្រ ទាំងផ្នែកថាមពល បរិស្ថាន និងនយោបាយសម្រាប់សហរដ្ឋអាមេរិកនិងពិភពលោក។