អាល់ប៊ឺតា

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ខេត្តអាល់ប៊ឺតា (Alberta) គឺជាខេត្តមួយស្ថិតនៅភាគខាងលិចនៃប្រទេសកាណាដា។ វាជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តវាលស្មៅ (Prairie) ទាំងបី រួមជាមួយ Saskatchewan និង Manitoba។ យោងតាមវិគីភីឌា ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ខាងលិចជាប់នឹងខេត្ត British Columbia ខាងកើតជាប់ Saskatchewan ខាងជើងជាប់ដែនដីភាគពាយ័ព្យ (Northwest Territories) និងខាងត្បូងជាប់នឹងរដ្ឋ Montana របស់សហរដ្ឋអាមេរិក។ អាល់ប៊ឺតា និង Saskatchewan ជាខេត្តតែពីរដែលគ្មានផ្លូវចេញទៅសមុទ្រ (landlocked)។ ខេត្តនេះមានឈ្មោះល្បីល្បាញដោយសារធនធានធម្មជាតិដ៏សម្បូរបែប ជាពិសេសថាមពលប្រេង និងឧស្ម័ន ព្រមទាំងទេសភាពភ្នំរ៉ុកគីដ៏អស្ចារ្យ។ ឈ្មោះ "អាល់ប៊ឺតា" មកពីព្រះនាង Louise Caroline Alberta ហើយពាក្យស្លោកខេត្តជាភាសាឡាតាំង "Fortis et Liber" មានន័យថា "ខ្លាំង និងសេរី"។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

អាល់ប៊ឺតាមានផ្ទៃដីសរុប ៦៦១,៨៤៨ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ជាខេត្តធំជាងគេលំដាប់ទី ៤ របស់កាណាដា។ ដូចដែលបានកត់ត្រាដោយវិគីភីឌា ប្រជាជនមានប្រមាណ ៤,២៦២,៦៣៥ នាក់ ក៏ជាចំនួនច្រើនជាងគេទី ៤ ដែរ។ ភូមិសាស្ត្រមានលក្ខណៈចម្រុះ រាប់ចាប់ពីវាលទំនាបធំ (Great Plains) នៅខាងកើត រហូតដល់ជួរភ្នំរ៉ុកគីនៅខាងលិច ហើយភាគអាគ្នេយ៍មានអាកាសធាតុស្ងួតពាក់កណ្ដាលវាលខ្សាច់ (semi-arid steppe)។ អាកាសធាតុមានលក្ខណៈទ្វីប តែខ្យល់ឈិនុក (Chinook) អាចធ្វើឲ្យសីតុណ្ហភាពប្រែប្រួលយ៉ាងខ្លាំង ជាពិសេសនៅតំបន់ភាគខាងត្បូង។ រដ្ឋធានីគឺ Edmonton ហើយទីក្រុងធំបំផុតគឺ Calgary។ ប្រជាជនជាងពាក់កណ្តាលរស់នៅក្នុងតំបន់មេត្រូនៃទីក្រុងទាំងពីរ ដែលបង្កើតឲ្យមានការប្រកួតប្រជែងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌រវាងគ្នា។ ភាសាផ្លូវការគឺភាសាអង់គ្លេស ដោយយោងតាមជំរឿនឆ្នាំ ២០១៦ ប្រជាជន ៧៦.០% និយាយភាសាអង់គ្លេស, ១.៨% ភាសាបារាំង និង ២២.២% និយាយភាសាផ្សេងៗ (allophone) ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពចម្រុះនៃជនអន្តោប្រវេសន៍។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាំងពីយូរមកហើយ តំបន់នេះជាទឹកដីរបស់ជនជាតិដើមជាច្រើន ដូចជាក្រុម Blackfoot Confederacy, Cree, Dene និង Stoney-Nakoda។ ជនជាតិអឺរ៉ុបដំបូងដែលបានធ្វើដំណើរចូលមកគឺលោក Anthony Henday ក្នុងឆ្នាំ ១៧៥៤ ក្រោមការឧបត្ថម្ភរបស់ក្រុមហ៊ុន Hudson's Bay។ ក្រុមហ៊ុននេះ និងក្រុមហ៊ុន North West បានសាងសង់ប៉ុស្តិ៍ពាណិជ្ជកម្មរោមសត្វជាច្រើន ដូចជា Fort Chipewyan និង Fort Edmonton។ បន្ទាប់ពីការទិញដីពីក្រុមហ៊ុន Hudson's Bay នៅឆ្នាំ ១៨៧០ ទឹកដីនេះបានក្លាយជាផ្នែកនៃដែនដីភាគពាយ័ព្យ។ ការដាក់ផ្លូវដែករបស់ Canadian Pacific Railway ក្នុងទសវត្សរ៍ ១៨៨០ បានទាក់ទាញអ្នកតាំងទីលំនៅមកពីភាគខាងកើតកាណាដា និងអឺរ៉ុប។ នៅឆ្នាំ ១៨៨២ ស្រុកអាល់ប៊ឺតាត្រូវបានបង្កើត ហើយនៅថ្ងៃទី ១ កញ្ញា ១៩០៥ អាល់ប៊ឺតាបានទទួលឋានៈជាខេត្តទី ៩ របស់កាណាដា។ ការរកឃើញប្រេងដ៏ធំសម្បើមនៅ Leduc ក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៧ បានផ្លាស់ប្ដូរមុខមាត់សេដ្ឋកិច្ចខេត្តនេះពីកសិកម្មទៅជាមហាអំណាចថាមពល និងបានជំរុញឲ្យមានកំណើនប្រជាជនយ៉ាងឆាប់រហ័ស។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចរបស់អាល់ប៊ឺតាពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងទៅលើវិស័យថាមពល។ តំបន់ខ្សាច់ប្រេង Athabasca នៅភាគខាងជើងបានធ្វើឲ្យកាណាដាក្លាយជាប្រទេសនាំចេញប្រេងដ៏សំខាន់មួយក្នុងពិភពលោក។ ក្រៅពីថាមពល កសិកម្មក៏ជាវិស័យគ្រឹះដែរ ដោយខេត្តនេះផលិតសាច់គោជិតពាក់កណ្តាលនៃផលិតកម្មសរុបរបស់ប្រទេស និងជាកន្លែងដាំ canola និងធញ្ញជាតិផ្សេងៗ។ ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ វិស័យបច្ចេកវិទ្យា និងសេវាកម្មហិរញ្ញវត្ថុបានរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំងនៅ Calgary និង Edmonton ដោយមានក្រុមហ៊ុនធំៗ និងស្ថាប័នអប់រំដូចជា University of Alberta។ ខាងផ្នែកវប្បធម៌ អាល់ប៊ឺតាមានព្រឹត្តិការណ៍ដ៏ល្បីដូចជា Calgary Stampede ដែលជាមហោស្រព rodeo និងពិព័រណ៍ធំជាងគេមួយលើពិភពលោក ព្រមទាំង West Edmonton Mall ដែលធ្លាប់ជាផ្សារទំនើបធំបំផុត។ និមិត្តសញ្ញាខេត្តរួមមានផ្កាកុលាបព្រៃ (wild rose) និងសត្វចៀមស្នែងធំ (bighorn sheep) ហើយក៏មានសហគមន៍អ៊ុយក្រែនដែលបន្សល់ទុកនូវស្ថាបត្យកម្មសាសនាដូចជា St. Josaphat Ukrainian Catholic Cathedral ផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅបច្ចុប្បន្ន អាល់ប៊ឺតាកំពុងប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាស្មុគស្មាញជាច្រើន។ ខណៈដែលឧស្សាហកម្មថាមពលនៅតែជាឆ្អឹងខ្នងសេដ្ឋកិច្ច ការរិះគន់ពីសំណាក់សហគមន៍អន្តរជាតិអំពីការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ និងការបំផ្លាញបរិស្ថានបានកើនឡើង។ គម្រោងបំពង់បង្ហូរប្រេង Keystone XL បានក្លាយជានិមិត្តរូបនៃជម្លោះរវាងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច និងការការពារអាកាសធាតុ។ ទន្ទឹមនេះ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុបានបង្កឲ្យមានភ្លើងឆេះព្រៃកាន់តែញឹកញាប់ និងវិបត្តិទឹកជំនន់ដូចកាលពីឆ្នាំ ២០១៣ ដែលបានបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធយ៉ាងដំណំ។ សម្រាប់ជនជាតិខ្មែរនៅទូទាំងពិភពលោក អាល់ប៊ឺតាមិនត្រឹមតែជាទិសដៅសម្រាប់ឱកាសការងារ និងការសិក្សាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជាទីកន្លែងដែលសហគមន៍ខ្មែរកំពុងរីកចម្រើន ដោយមានវត្តអារាមព្រះពុទ្ធសាសនា សមាគម និងកម្មវិធីវប្បធម៌ដែលជួយថែរក្សាអត្តសញ្ញាណជាតិ។