ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ការហាមឃាត់គ្រឿងស្រវឹង (Prohibition) គឺជាសកម្មភាពឬការអនុវត្តច្បាប់ដែលហាមប្រាមការផលិត ការស្តុកទុក ការដឹកជញ្ជូន ការលក់ ការកាន់កាប់ និងការទទួលទានភេសជ្ជៈមានជាតិអាល់កុល។ តាមវីគីភីឌា ពាក្យនេះក៏សំដៅទៅលើរយៈពេលនៃការអនុវត្តច្បាប់ហាមឃាត់នៅក្នុងប្រទេសនានា។ ការហាមឃាត់នេះជារឿយៗត្រូវបានហៅថា «ការពិសោធន៍ដ៏ថ្លៃថ្នូ» នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ដោយសារវាមានគោលដៅលើកកម្ពស់សុខភាព និងសីលធម៌សាធារណៈ។ ទោះជាយ៉ាងណា ការហាមឃាត់ជាញឹកញាប់បានបង្កើតផលវិបាកមិនបានគ្រោងទុក រួមមានការរីកចម្រើននៃទីផ្សារងងឹត និងឧក្រិដ្ឋកម្មរៀបចំ។

ច្បាប់ហាមឃាត់គ្រឿងស្រវឹងដ៏ល្បីបំផុតគឺនៅសហរដ្ឋអាមេរិកចន្លោះឆ្នាំ១៩២០ និង ១៩៣៣។ ប៉ុន្តែប្រទេសជាច្រើនទៀតដូចជា កាណាដា ហ្វាំងឡង់ ស៊ុយអែត និងប្រទេសឥស្លាមមួយចំនួន ក៏បានអនុវត្តការហាមឃាត់ក្នុងកម្រិតផ្សេងៗដែរ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ចលនាហាមឃាត់គ្រឿងស្រវឹងមានប្រភពចេញពីក្រុមសាសនាគ្រិស្តប្រូតេស្តង់នៅសហរដ្ឋអាមេរិក និងចក្រភពអង់គ្លេសអំឡុងសតវត្សរ៍ទី១៩។ ស្ត្រីបានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងចលនានេះ ដោយសហជីពស្ត្រីគ្រិស្តសាសនាដើម្បីសីតុណ្ហភាព (WCTU) បាននាំមុខការធ្វើយុទ្ធនាការដើម្បីហាមឃាត់គ្រឿងស្រវឹង។ យោងតាមវីគីភីឌា ស្ត្រីទាំងនេះមានការព្រួយបារម្ភអំពីអំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារ និងភាពក្រីក្រដែលជាប់ទាក់ទងនឹងការប្រមឹករបស់បុរស។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក កត្តាជាតិសាសន៍ក៏បានដើរតួនាទីផងដែរ ដោយមានភាពតានតឹងប្រឆាំងនឹងជនអន្តោប្រវេសន៍អៀរឡង់ និងអាល្លឺម៉ង់ ដែលទំនៀមទម្លាប់ផឹកស្រាត្រូវបានមើលឃើញថាជាការគំរាមកំហែងដល់សង្គម។

ចលនានេះបានរីករាលដាលទៅប្រទេសផ្សេងទៀតរួមមានកាណាដា ដែលខេត្តជាច្រើនបានអនុវត្តការហាមឃាត់ជាបណ្តោះអាសន្ន និងហ្វាំងឡង់ ដែលការហាមឃាត់បានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ១៩១៩។ នៅប្រទេសហ្វាំងឡង់ ការហាមឃាត់ (kieltolaki) ទទួលបានការគាំទ្រពីវណ្ណៈកម្មករដោយសារតែគ្រឿងស្រវឹងត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាឧបករណ៍គ្រប់គ្រងរបស់ពួកវណ្ណៈអភិជន។ រីឯនៅក្នុងប្រទេសឥស្លាមវិញ ការហាមឃាត់គ្រឿងស្រវឹងមានមូលដ្ឋានលើច្បាប់សាសនាឥស្លាម ដែលហាមការទទួលទានសារធាតុដែលធ្វើឱ្យស្រវឹង។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិនៃការហាមឃាត់គ្រឿងស្រវឹងមានឫសគល់ក្នុងចលនាសីតុណ្ហភាពដែលបានចាប់ផ្តើមនៅដើមសតវត្សរ៍ទី១៩។ ការបោះពុម្ពរូបភាព «The Drunkard's Progress» នៅឆ្នាំ១៨៤៦ ដោយណាថានីញែល ឃឺរីយឺ បានបង្ហាញពីគ្រោះថ្នាក់នៃការផឹកស្រាតាមរបៀបដ៏រន្ធត់ និងបានជួយឱ្យចលនានេះទទួលបានការគាំទ្រកាន់តែខ្លាំង។

យោងតាមវីគីភីឌា ចំណុចកំពូលនៃការហាមឃាត់បានកើតឡើងនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ជាមួយនឹងវិសោធនកម្មទី១៨ (18th Amendment) ក្នុងឆ្នាំ១៩១៩ ដែលហាមការផលិត និងលក់គ្រឿងស្រវឹង ហើយច្បាប់ Volstead Act បានចូលជាធរមាននៅឆ្នាំបន្ទាប់។ ការហាមឃាត់នេះបានបង្កើតឱ្យមានឧស្សាហកម្មខុសច្បាប់ដ៏ធំ រួមមានការរត់ពន្ធគ្រឿងស្រវឹង (bootlegging) និងការបើកហាងសម្ងាត់ (speakeasies)។ មេឧក្រិដ្ឋជនដូចជា Al Capone បានគ្រប់គ្រងទីផ្សារនៅទីក្រុងឈីកាហ្គោ ហើយអំពើហិង្សាដូចជាករណី St. Valentine's Day Massacre ឆ្នាំ១៩២៩ បានបង្ហាញពីភាពគ្មានសណ្តាប់ធ្នាប់ដែលបណ្តាលមកពីការហាមឃាត់។

ការហាមឃាត់ក៏បានកើតមាននៅប្រទេសផ្សេងៗដែរ។ តាមវីគីភីឌា នៅហ្វាំងឡង់ ការហាមឃាត់បានប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាស្រដៀងគ្នា ហើយការធ្វើប្រជាមតិនៅឆ្នាំ១៩៣១ បានបង្ហាញថាប្រជាជនភាគច្រើនចង់បានការលុបចោល។ ជាលទ្ធផល ការហាមឃាត់នៅហ្វាំងឡង់ត្រូវបានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ១៩៣២។ សហរដ្ឋអាមេរិកក៏បានលុបចោលការហាមឃាត់នៅឆ្នាំ១៩៣៣ តាមរយៈវិសោធនកម្មទី២១ ដោយមួយផ្នែកធំដោយសារតែតម្រូវការចំណូលពន្ធក្នុងអំឡុងពេលនៃវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំ (Great Depression)។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ការហាមឃាត់គ្រឿងស្រវឹងបានជះឥទ្ធិពលសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងខ្លាំង។ រដ្ឋាភិបាលបានបាត់បង់ចំណូលពន្ធពីការលក់គ្រឿងស្រវឹងស្របច្បាប់ ខណៈពេលដែលប្រាក់ចំណេញបានហូរទៅកាន់ទីផ្សារងងឹត និងក្រុមឧក្រិដ្ឋជនរៀបចំ។ តាមវីគីភីឌា ឧក្រិដ្ឋកម្មរៀបចំបានរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័ស ហើយក្រុមម៉ាហ្វីយ៉ាបានប្រើប្រាស់ប្រាក់ចំណេញពីការលក់គ្រឿងស្រវឹងដើម្បីពង្រីកទៅក្នុងសកម្មភាពឧក្រិដ្ឋផ្សេងទៀតដូចជាកាស៊ីណូ និងពេស្យាកម្ម។ ការអនុវត្តច្បាប់ត្រូវចំណាយទឹកប្រាក់យ៉ាងច្រើន ប៉ុន្តែមិនអាចទប់ស្កាត់ការបំពានច្បាប់បានឡើយ។

នៅផ្នែកវប្បធម៌ ការហាមឃាត់បានផ្លាស់ប្តូរឥរិយាបថសង្គម។ វាបានបង្កើតវប្បធម៌ប្រឆាំងមួយ ដែលមានការលួចលាយផឹកស្រា និងកន្លែងកម្សាន្ដសម្ងាត់ (speakeasies) ដែលជាញឹកញាប់មានភ្លេងជេហ្ស (jazz) និងរបាំថ្មីៗ។ ស្ត្រីបានចាប់ផ្តើមចូលរួមក្នុងសង្គមផឹកស្រាស្របច្បាប់មុនពេលហាមឃាត់ ប៉ុន្តែក្នុងអំឡុងពេលនោះ វាបានក្លាយជានិមិត្តរូបនៃការបះបោរប្រឆាំងនឹងបទដ្ឋានចាស់។ លើសពីនេះ គ្រឿងស្រវឹងអាចទទួលបានតាមរយៈវេជ្ជបញ្ជាវេជ្ជសាស្ត្រ (medicinal alcohol) ដែលជាផ្លូវច្បាប់មួយក្នុងចំណោមផ្លូវច្បាប់តិចតួច ហើយបាននាំឱ្យមានការកើនឡើងនៃចំនួន «អ្នកជំងឺ» ដែលត្រូវការស្រា។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សព្វថ្ងៃនេះ ការហាមឃាត់គ្រឿងស្រវឹងនៅតែជាប្រធានបទជជែកនៅក្នុងសង្គមជាច្រើន។ ប្រទេសខ្លះដូចជាអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត និងឥណ្ឌា (រដ្ឋហ្គូចារ៉ាត) រក្សាការហាមឃាត់ជាសកល។ រីឯនៅសហរដ្ឋអាមេរិកវិញ មានខោនធីជាច្រើន (dry counties) ដែលនៅតែហាមឃាត់ការលក់គ្រឿងស្រវឹងរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។ ក្នុងអំឡុងពេលជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ អាហ្រ្វិកខាងត្បូងបានដាក់ចេញការហាមឃាត់បណ្តោះអាសន្នដើម្បីកាត់បន្ថយគ្រោះថ្នាក់ទាក់ទងនឹងគ្រឿងស្រវឹង និងរក្សាទុកគ្រែព្យាបាលនៅមន្ទីរពេទ្យ។

សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា ការហាមឃាត់គ្រឿងស្រវឹងមិនមែនជាគោលនយោបាយទូទៅទេ ប៉ុន្តែមានបទប្បញ្ញត្តិមួយចំនួនដូចជាការហាមលក់គ្រឿងស្រវឹងដល់អនីតិជន និងការរឹតបន្តឹងការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម។ ការជជែកអំពីគោលនយោបាយកាន់តែតឹងតែងបានកើតឡើងថ្មីៗនេះ ដោយសារតែអត្រាខ្ពស់នៃគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ដែលបណ្តាលមកពីការបើកបរក្នុងស្ថានភាពស្រវឹង។ រដ្ឋាភិបាលបានពិចារណាវិធានការដូចជាការត្រួតពិនិត្យការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម និងការដាក់កម្រិតលើការលក់នៅពេលយប់។

បទពិសោធន៍ពីអតីតកាលបានបង្រៀនថាការហាមឃាត់ទាំងស្រុងអាចបង្កបញ្ហាច្រើនជាងដំណោះស្រាយ។ យោងតាមអង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) គ្រឿងស្រវឹងជាមូលហេតុចម្បងមួយនៃការស្លាប់និងពិការភាព ហើយយុទ្ធសាស្ត្រដែលមានប្រសិទ្ធភាពជាងនេះរួមមានការដំឡើងពន្ធ កំណត់អាយុទទួលទាន និងការផ្តល់សេវាព្យាបាលការញៀន។ ប្រទេសជាច្រើនបានរៀនពីកំហុសក្នុងអតីតកាល ហើយងាកទៅរកវិធានការត្រួតពិនិត្យជំនួសការហាមឃាត់ទាំងស្រុងវិញ។