អាឡិចសង់ឌ្រីយ៉ា

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

អាឡិចសង់ឌ្រីយ៉ា (Alexandria) គឺជាទីក្រុងធំជាងគេបំផុតនៅលើឆ្នេរសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ និងជាទីក្រុងធំទីពីររបស់ប្រទេសអេហ្ស៊ីប។ ស្ថិតនៅចម្ងាយប្រហែល ២២៥ គីឡូម៉ែត្រភាគពាយព្យនៃរដ្ឋធានីគែរ ទីក្រុងនេះមានទីតាំងនៅចន្លោះសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ និងបឹង Mareotis ដែលជាបឹងទឹកប្រៃក្នុងដីសណ្តទន្លេនីល។ តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia អាឡិចសង់ឌ្រីយ៉ាលាតសន្ធឹងតាមបណ្តោយឆ្នេរសមុទ្រប្រវែងប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រ ហើយជាកំពង់ផែសមុទ្រដ៏សំខាន់របស់អេហ្ស៊ីបដែលគ្រប់គ្រងពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិយ៉ាងច្រើន។

ទីក្រុងនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ ៣៣១ មុនគ.ស. ដោយអធិរាជអាឡិចសាន់ឌឺដ៏ធំ ហើយបានក្លាយជាទីក្រុងនិមិត្តរូបមួយនៃពិភពលោកសម័យបុរាណ។ ក្នុងនាមជារាជធានីនៃចក្រភពប្តូឡេម៉ៃក វាបានឈានទៅជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏សំខាន់សម្រាប់វិទ្យាសាស្ត្រ ពាណិជ្ជកម្ម និងវប្បធម៌ក្នុងចំណោមពិភពក្រិក-រ៉ូម៉ាំង។ សព្វថ្ងៃ អាឡិចសង់ឌ្រីយ៉ាត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាទីក្រុងដែលរួមបញ្ចូលគ្នានូវបេតិកភណ្ឌប្រវត្តិសាស្ត្រ និងការអភិវឌ្ឍទំនើប។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

អាឡិចសង់ឌ្រីយ៉ាស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ដីសណ្តនីល ប៉ុន្តែផ្នែកខាងលិចរបស់វានៅឆ្ងាយពីជ្រលងធំនៃទន្លេ។ ដូច្នេះ ទីក្រុងនេះពឹងផ្អែកលើប្រព័ន្ធទឹកប្រឡាយ និងការបន្សុតទឹកសមុទ្រ។ អាកាសធាតុគឺជាប្រភេទមេឌីទែរ៉ាណេកម្រស្រាល ដោយមានរដូវក្តៅស្ងួត និងរដូវរងាមានភ្លៀងធ្លាក់។ សីតុណ្ហភាពមធ្យមប្រចាំឆ្នាំគឺប្រហែល ២០ អង្សាសេ ដែលទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរក្នុងរដូវក្តៅ។

យោងតាមទិន្នន័យ Wikipedia តំបន់ទីក្រុងមានប្រជាជនប្រមាណ ៥,២ លាននាក់ (គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០២១) ធ្វើឱ្យវាក្លាយជាទីក្រុងធំទីពីររបស់អេហ្ស៊ីប។ ប្រជាជនភាគច្រើនគឺជាជនជាតិអារ៉ាប់អេហ្ស៊ីប ដោយមានជនជាតិភាគតិចដូចជាក្រិក ជ្វីហ្វ អ៊ីតាលី និងអាមេនី (ថ្វីបើចំនួនបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងនៅសតវត្សរ៍ទី ២០)។ ភាសាអារ៉ាប់តាមគ្រាមភាសាអេហ្ស៊ីបជាភាសានិយាយចម្បង ចំណែកភាសាអង់គ្លេស និងបារាំងក៏ត្រូវបានយល់ក្នុងចំណោមអ្នកមានការសិក្សា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ អាឡិចសង់ឌ្រីយ៉ាត្រូវបានបង្កើតដោយព្រះបាទអាឡិចសាន់ឌឺដ៏ធំនៅឆ្នាំ ៣៣១ មុនគ.ស. នៅលើទីតាំងដែលធ្លាប់ជាភូមិនេសាទតូចមួយ។ អ្នករចនាទីក្រុងគឺលោក Dinocrates ដែលបានរៀបចំផែនការដោយផ្អែកលើប្លង់ជាក្រឡាចត្រង្គ (grid plan)។ បន្ទាប់ពីអាឡិចសាន់ឌឺ ទីក្រុងនេះបានក្លាយជារាជធានីនៃនគរប្តូឡេម៉ៃក (Ptolemaic Kingdom) ហើយបានរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំងក្នុងនាមជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃការសិក្សា និងវប្បធម៌ក្រិក-អេហ្ស៊ីប។

គម្រោងដ៏អស្ចារ្យពីសម័យនោះរួមមានបណ្ណាល័យដ៏ធំនៃអាឡិចសង់ឌ្រីយ៉ា និងប្រាសាទភ្លើង Pharos ដែលជាអច្ឆរិយវត្ថុមួយនៃពិភពលោកបុរាណ។ បណ្ណាល័យនេះបានទាក់ទាញបញ្ញវន្តល្បីៗដូចជា Euclid និង Archimedes ហើយត្រូវបានចាត់ទុកជាឃ្លាំងនៃចំណេះដឹងទាំងអស់ក្នុងសម័យនោះ។ ប៉ុន្តែបណ្ណាល័យនេះត្រូវបានបំផ្លាញបន្តិចម្តងៗតាមរយៈអគ្គីភ័យ និងជម្លោះ។

ក្រោយការសញ្ជ័យរបស់រ៉ូមនៅឆ្នាំ ៣០ មុនគ.ស. អាឡិចសង់ឌ្រីយ៉ាបានបន្តជាទីក្រុងធំ ប៉ុន្តែសារៈសំខាន់របស់វាចាប់ផ្តើមធ្លាក់ចុះក្រោយពីការបង្កើតទីក្រុងគែរនៅឆ្នាំ ៩៦៩ គ.ស.។ ការដួលរលំនៃប្រាសាទភ្លើងដោយសាររញ្ជួយដីនៅសតវត្សរ៍ទី ១៤ បានសម្គាល់ចុងបញ្ចប់នៃយុគសម័យបុរាណរបស់ទីក្រុងនេះ។

នៅសតវត្សរ៍ទី ១៩ អាឡិចសង់ឌ្រីយ៉ាបានត្រឡប់មករកភាពរុងរឿងវិញក្រោមការដឹកនាំរបស់ Muhammad Ali Pasha ដែលបានសាងសង់ប្រឡាយ Mahmoudiyah ដើម្បីតភ្ជាប់ទីក្រុងជាមួយទន្លេនីល។ ក្នុងអំឡុងសម័យអាណានិគមអង់គ្លេស វាក៏បានក្លាយជាទីក្រុងចម្រុះជាតិសាសន៍ ដោយមានជនជាតិអឺរ៉ុបជាច្រើនមកតាំងទីលំនៅ។ ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់មួយគឺការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅឆ្នាំ ១៨៨២ ដោយកងនាវាចរអង់គ្លេស ដែលជាផ្នែកនៃជម្លោះអង់គ្លេស-អេហ្ស៊ីប។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចរបស់អាឡិចសង់ឌ្រីយ៉ាពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើកំពង់ផែ ដែលជាកំពង់ផែសមុទ្រធំជាងគេរបស់អេហ្ស៊ីប។ វាគ្រប់គ្រងការនាំចេញ-នាំចូលទំនិញជាច្រើនប្រភេទ ដូចជា កប្បាស ផលិតផលកសិកម្ម ឧស្ម័នធម្មជាតិ និងទំនិញឧស្សាហកម្ម។ តំបន់ឧស្សាហកម្មធំៗនៅជិតទីក្រុងរួមមានរោងចក្រចម្រាញ់ប្រេង និងឧស្ម័ន រោងចក្រគីមី និងវាយនភណ្ឌ។ ទេសចរណ៍ក៏ជាផ្នែកសំខាន់មួយ ដោយភ្ញៀវទេសចរមកទស្សនាទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រ និងរមណីយដ្ឋានឆ្នេរសមុទ្រក្នុងស្រុក Montaza និង Maamoura។

ខាងវប្បធម៌ អាឡិចសង់ឌ្រីយ៉ាមានកេរដំណែលសម្បូរបែប។ ក្រៅពីការបើកបណ្ណាល័យថ្មី Bibliotheca Alexandrina ក្នុងឆ្នាំ ២០០២ ដែលជានិមិត្តរូបទំនើបនៃការសិក្សា ទីក្រុងនេះក៏មានសារមន្ទីរជាតិអាឡិចសង់ឌ្រីយ៉ា សារមន្ទីរគ្រឿងអលង្ការរ៉ូយ៉ាល់ និងរោងល្ខោនអូប៉េរ៉ាសម្រាប់ការសម្តែងសិល្បៈផ្សេងៗ។ ស្ថាបត្យកម្មសាសនាចម្រុះដូចជាវិហារឥស្លាម Abu al-Abbas al-Mursi ព្រះវិហារគ្រិស្តសាសនា និងសាលាប្រកបជ្វីហ្វ បង្ហាញពីប្រវត្តិនៃការរួមរស់រវាងសហគមន៍ផ្សេងៗ។ បុណ្យទាន និងមហោស្រពអក្សរសាស្ត្រក៏ត្រូវបានប្រារព្ធឡើងជារៀងរាល់ឆ្នាំផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នាពេលបច្ចុប្បន្ន អាឡិចសង់ឌ្រីយ៉ាកំពុងជួបប្រទះការប្រឈមសំខាន់ៗមួយចំនួន។ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុបានធ្វើឱ្យកម្រិតទឹកសមុទ្រកើនឡើង ដែលបណ្តាលឱ្យមានការហូរច្រោះឆ្នេរ និងទឹកជំនន់នៅតំបន់ទាប។ រដ្ឋាភិបាលបានអនុវត្តគម្រោងការពារឆ្នេរ រួមទាំងការសាងសង់ជញ្ជាំងសមុទ្រនិងការពង្រឹងច្រាំង។

កំណើនប្រជាជនយ៉ាងឆាប់រហ័ស ដោយសារការធ្វើចំណាកស្រុកពីជនបទ បានបង្កើតសម្ពាធលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងសេវាសាធារណៈ។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី រដ្ឋាភិបាលកំពុងវិនិយោគក្នុងគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ជាច្រើន ដូចជាការពង្រីកកំពង់ផែ ការធ្វើទំនើបកម្មប្រព័ន្ធដឹកជញ្ជូន (ដូចជាឡានក្រុងពីរជាន់ និងផ្លូវរថភ្លើង) និងការកែលម្អព្រលានយន្តហោះអន្តរជាតិ Alexandria (Borg El Arab)។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ទីក្រុងអាឡិចសង់ឌ្រីយ៉ាបង្ហាញពីការដំណើរការនៃទីក្រុងប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដែលកំពុងសម្របខ្លួនទៅនឹងសតវត្សរ៍ទី ២១។ វាក៏ជាករណីសិក្សាអំពីតុល្យភាពរវាងការអភិរក្សបេតិកភណ្ឌ និងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច ដែលអាចជាមេរៀនសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាដែលកំពុងរីកចម្រើនផងដែរ។