អាលី ខាមេណី

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

អាលី ហូសេនី ខាមេណី (Ali Hosseini Khamenei) គឺជាអ្នកនយោបាយនិងបព្វជិតនិកាយស៊ីអាយរបស់អ៊ីរ៉ង់ ដែលបានបម្រើការជាមេដឹកនាំកំពូលទីពីររបស់សាធារណរដ្ឋអ៊ីស្លាមអ៊ីរ៉ង់ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៨៩ រហូតដល់ការធ្វើឃាតរបស់លោកក្នុងសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ ២០២៦ ។ តាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា លោកក៏ធ្លាប់កាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីទីបីរបស់អ៊ីរ៉ង់ ពីឆ្នាំ ១៩៨១ ដល់ ១៩៨៩ ផងដែរ ។ លោកមានគោរមងារជា Grand Ayatollah (ហ្រ្គែនអាយ៉ាតូឡា) ហើយការកាន់តំណែងជាមេដឹកនាំកំពូលរបស់លោកមានរយៈពេល ៣៦ ឆ្នាំ និង ៦ ខែ ដែលធ្វើឱ្យលោកក្លាយជាប្រមុខរដ្ឋដែលកាន់តំណែងយូរជាងគេបំផុតនៅតំបន់អាស៊ីខាងលិច នៅពេលដែលលោកទទួលមរណភាព ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន (ជីវប្រវត្តិផ្ទាល់ខ្លួន)

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា លោកអាលី ខាមេណី កើតនៅថ្ងៃទី ១៩ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៣៩ (ត្រូវនឹងឆ្នាំ ១៣១៨ នៃប្រតិទិនហ៊ីជ្រី) នៅក្នុងក្រុងម៉ាសហាដ (Mashhad) ភាគឦសាននៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់។ គ្រួសារខាមេណី គឺជាគ្រួសារបព្វជិតសាសនាដ៏មានឥទ្ធិពល និងមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយចលនាបដិវត្តន៍។ លោកបានទទួលការអប់រំផ្នែកទ្រឹស្ដីអ៊ីស្លាមនៅម៉ាសហាដ និងក្រោយមកបានបន្តការសិក្សានៅសាលាណាចាហ្វ (Najaf) ក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់ ដែលជាមជ្ឈមណ្ឌលបណ្តុះបណ្តាលបព្វជិតនិកាយស៊ីអាយដ៏សំខាន់មួយ។ ការចិញ្ចឹមបីបាច់ និងការអប់រំនេះបានដាក់មូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់អាជីពសាសនានិងនយោបាយរបស់លោក ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា លោកខាមេណីបានចូលរួមយ៉ាងសកម្មក្នុងចលនាប្រឆាំងនឹងរបបព្រះចៅសាហា ម៉ូហាម៉ាឌ រេហ្សា ផាហឡាវី (Mohammad Reza Pahlavi) ក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ ១៩៦០ និង ១៩៧០ តាមរយៈការផ្សព្វផ្សាយសាសនា និងការសរសេរអត្ថបទរិះគន់ ហើយត្រូវបានចាប់ខ្លួនជាច្រើនដង។ លោកជាសិស្សនិងអ្នកគាំទ្រដ៏ស្មោះត្រង់របស់មេដឹកនាំបដិវត្តន៍ លោកអាយ៉ាតូឡា រូហូឡាហ៍ ខូមេយនី (Ruhollah Khomeini)។ បន្ទាប់ពីជោគជ័យនៃបដិវត្តន៍អ៊ីស្លាមនៅឆ្នាំ ១៩៧៩ លោកខាមេណីបានទទួលតួនាទីសំខាន់ៗក្នុងរដ្ឋាភិបាលថ្មី ដូចជាអ៊ីម៉ាមប្រចាំការអធិដ្ឋានថ្ងៃសុក្រនៅទីក្រុងតេអេរ៉ង់ និងជាសមាជិកសភាពិគ្រោះបដិវត្តន៍។

នៅឆ្នាំ ១៩៨១ ក្រោយការធ្វើឃាតប្រធានាធិបតីនៅពេលនោះ លោកត្រូវបានជ្រើសតាំងជាប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋអ៊ីស្លាមអ៊ីរ៉ង់។ ការកាន់តំណែងរបស់លោកស្របពេលជាមួយសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់-អ៊ីរ៉ាក់ (១៩៨០-១៩៨៨) ដែលលោកបានដើរតួជាមេដឹកនាំយោធានិងនយោបាយយ៉ាងសកម្ម។ ក្រោយមរណភាពរបស់លោកខូមេយនីនៅខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩៨៩ សភាអ្នកជំនាញ (Assembly of Experts) បានជ្រើសរើសលោកខាមេណីជាមេដឹកនាំកំពូល។ ទោះបីនៅពេលនោះ ឋានៈសាសនារបស់លោកមិនទាន់ជា Grand Ayatollah ក៏ដោយ ក៏រដ្ឋធម្មនុញ្ញអ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានធ្វើវិសោធនកម្មដើម្បីអនុញ្ញាតឱ្យគាត់កាន់តំណែងនេះ ហើយក្រោយមកលោកក៏ទទួលបានឋានៈនោះជាផ្លូវការ។

ក្នុងរយៈពេល ៣៦ ឆ្នាំជាមេដឹកនាំកំពូល លោកបានដឹកនាំអ៊ីរ៉ង់ឆ្លងកាត់វិបត្តិធំៗ ដូចជាការដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចអន្តរជាតិ កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរ និងការប៉ះទង្គិចជាមួយអ៊ីស្រាអែល និងសម្ព័ន្ធមិត្ត។ តាមវិគីភីឌា លោកបានផ្ដល់ការគាំទ្រយ៉ាងខ្លាំងដល់ក្រុមប្រដាប់អាវុធក្នុងតំបន់ ដូចជាហេសបូឡា (Hezbollah) នៅលីបង់ ហាម៉ាស (Hamas) នៅប៉ាឡេស្ទីន និងហ៊ូធី (Houthis) នៅយេមែន។ នៅឆ្នាំ ២០១៥ អ៊ីរ៉ង់បានចុះកិច្ចព្រមព្រៀងនុយក្លេអ៊ែរ (JCPOA) ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពតានតឹង ប៉ុន្តែការដកខ្លួនរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ ២០១៨ បានធ្វើឱ្យស្ថានការណ៍កាន់តែយ៉ាប់យ៉ឺនឡើងវិញ។ ក្នុងស្រុក លោកបានប្រើកម្លាំងសន្តិសុខដើម្បីបង្ក្រាបចលនាតវ៉ាធំៗ ដូចជាចលនាបៃតង (Green Movement) ឆ្នាំ ២០០៩ និងការតវ៉ាក្រោយមរណភាពរបស់ម៉ាសា អាមីនី (Mahsa Amini) ឆ្នាំ ២០២២ ដែលបណ្ដាលឱ្យមានការរិះគន់ពីសហគមន៍អន្តរជាតិ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ក្នុងសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ ២០២៦ ដែលជាជម្លោះយោធាធំមួយនៅមជ្ឈិមបូព៌ា លោកខាមេណីត្រូវបានធ្វើឃាត ដែលបង្កការភ្ញាក់ផ្អើលជាអន្តរជាតិ។ រូបថតពីដើមខែមីនា ២០២៦ បង្ហាញថាមេដឹកនាំបរទេសដូចជាប្រធានាធិបតីអាស៊ែបៃហ្សង់ លោកអ៊ីលហាំ អាលីយ៉េវ (Ilham Aliyev) បានទៅថ្វាយមរណទុក្ខនៅស្ថានទូតអ៊ីរ៉ង់។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះជាចំណុចរបត់ប្រវត្តិសាស្ត្រដែលអាចផ្លាស់ប្ដូរស្ថានការណ៍នយោបាយក្នុងតំបន់ និងឥទ្ធិពលលើបញ្ហាសន្តិសុខសកល រួមទាំងកិច្ចការនុយក្លេអ៊ែរ និងទំនាក់ទំនងរវាងមហាអំណាច។ សម្រាប់អ្នកអានរបស់ KhmerPulse ការយល់ដឹងពីជីវប្រវត្តិ និងមរណភាពរបស់មេដឹកនាំដែលកាន់អំណាចយូរជាងគេបំផុតនៅអាស៊ីខាងលិចនេះ អាចជួយឱ្យយើងតាមដានព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោកបច្ចុប្បន្នបានកាន់តែស៊ីជម្រៅ។