ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

អាល់សាស គឺជាតំបន់វប្បធម៌មួយ និងជាសមូហភាពដែនដីនៅក្នុងតំបន់រដ្ឋបាល Grand Est ភាគឦសាននៃប្រទេសបារាំង។ តំបន់នេះស្ថិតនៅតាមបណ្ដោយច្រាំងខាងលិចនៃដងទន្លេ Rhine ជាប់ព្រំដែនប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ និងប្រទេសស្វីស។ យោងតាមអត្ថបទ Wikipedia ភាសាអង់គ្លេសអំពី Alsace តំបន់នេះមានប្រវត្តិដ៏ស្មុគស្មាញដោយសារទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រ ហើយបានឆ្លងកាត់ការផ្លាស់ប្ដូរដៃគ្រប់គ្រងរវាងមហាអំណាចបារាំង និងអាល្លឺម៉ង់ជាច្រើនលើកច្រើនសា។ នៅខែមករា ឆ្នាំ ២០២១ តំបន់នេះមានប្រជាជនចំនួន ១,៩១៩,៧៤៥ នាក់។ វប្បធម៌អាល់សាសមានលក្ខណៈពិសេសដោយការលាយបញ្ចូលគ្នារវាងឥទ្ធិពលអាល្លឺម៉ង់ និងបារាំង។ ទីក្រុង Strasbourg ជាទីក្រុងធំបំផុត និងជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល ហើយមានតួនាទីសំខាន់ជាទីស្នាក់ការស្ថាប័នអឺរ៉ុបផ្សេងៗ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តំបន់អាល់សាសមានទីតាំងនៅចន្លោះជួរភ្នំ Vosges នៅខាងលិច និងដងទន្លេ Rhine នៅខាងកើត។ ទិដ្ឋភាពភូមិសាស្ត្ររួមមានវាលទំនាបអាល់សាសដ៏មានជីជាតិ តំបន់ភ្នំ Sundgau នៅខាងត្បូង និងកំពូលភ្នំ Grand Ballon (កម្ពស់ ១,៤២៤ ម៉ែត្រ) ជាចំណុចខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងជួរភ្នំ Vosges ។ ភ្នំ Vosges បង្កើតឥទ្ធិពលស្រមោលភ្លៀង ធ្វើឱ្យតំបន់នេះមានភ្លៀងធ្លាក់តិចជាងតំបន់ផ្សេងៗនៅបារាំង ដែលអំណោយផលដល់វិស័យកសិកម្ម (ដូចបានបង្ហាញក្នុងផែនទី Wikipedia)។ តំបន់នេះក៏មានព្រំដែនជាប់ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់នៅខាងកើត និងស្វីសនៅខាងត្បូង។ ប្រជាជនសរុបមានប្រមាណ ១,៩ លាននាក់ (គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០២១)។ ភាសាផ្លូវការគឺភាសាបារាំង ប៉ុន្តែប្រជាជនមួយចំនួននៅតែនិយាយភាសាអាល់សាស (Elsässisch) ដែលជាគ្រាមភាសាអាល្លឺម៉ង់។ ទោះយ៉ាងណា ការប្រើប្រាស់ភាសាអាល់សាសកំពុងធ្លាក់ចុះ ស្របពេលដែលមានកិច្ចប្រឹងប្រែងអភិរក្សវា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ឫសគល់ប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់អាល់សាសចាប់ផ្ដើមពីសម័យចក្រភពរ៉ូម ដែលតំបន់នេះជាផ្នែកនៃខេត្ត Germania Superior ។ ក្រោយមក វាបានក្លាយជាផ្នែកនៃចក្រភពរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋ (Holy Roman Empire) ហើយបានវិវត្តទៅជាដែនដីសក្ដិភូមិផ្សេងៗ។ តាមវត្ថុតាងដែលបានរក្សាទុក នៅសតវត្សទី ១៣ អ្នកឧកញ៉ា Albert IV នៃ Habsburg បានកាន់តំណែងជា "Landgrave of Alsace" ដូចមានកត់ត្រាលើត្រាផ្លូវការរបស់លោក។ ទីក្រុងសំខាន់ៗដូចជា Strasbourg និង Mulhouse បានក្លាយជារដ្ឋសេរី (Free Imperial Cities) ដែលរីកចម្រើនខាងពាណិជ្ជកម្ម និងវប្បធម៌។ ការផ្លាស់ប្ដូរធំបានកើតឡើងក្នុងសតវត្សទី ១៧ នៅពេលដែលបារាំងបានចាប់ផ្ដើមបញ្ចូលដែនដីនេះបន្តិចម្ដងៗ។ តាមរយៈសន្ធិសញ្ញា Westphalia (១៦៤៨) និងការចុះចូលរបស់ Strasbourg ក្នុងឆ្នាំ ១៦៨១ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ស្តេច Louis ទី១៤ (ជាព្រឹត្តិការណ៍បង្ហាញក្នុងគំនូររបស់ Wikipedia) អាល់សាសបានក្លាយជាដែនដីបារាំងបន្តិចម្ដងៗ។ ក្នុងសម័យបដិវត្តន៍បារាំង (១៧៨៩) អាល់សាសបានស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់សាធារណរដ្ឋ ដោយមានការបង្ហាញនូវផ្លាកសញ្ញាជាភាសាអាល្លឺម៉ង់ថា "សេរីភាព សមភាព ភាពជាបងប្អូន ឬមរណភាព" (ដូចក្នុងរូបភាពឆ្នាំ ១៧៩២)។ សង្គ្រាមបារាំង-ព្រុចស៍ ឆ្នាំ ១៨៧០-៧១ បានបណ្ដាលឱ្យអាល់សាសត្រូវប្រគល់ឱ្យចក្រភពអាល្លឺម៉ង់ ហើយបានក្លាយជាផ្នែកនៃរដ្ឋ Alsace-Lorraine ។ ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី១ តំបន់នេះបានត្រឡប់មកបារាំងវិញ។ កំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ណាស៊ីអាល្លឺម៉ង់បានកាន់កាប់តំបន់នេះពីឆ្នាំ ១៩៤០ ដល់ ១៩៤៤ ដោយបានចេញត្រាប្រៃសណីយ៍ដែលមានសរសេរថា "Elsaß" (រូបភាពបង្ហាញក្នុង Wikipedia) ហើយប្រជាជនអាល់សាសជាច្រើនត្រូវបានកេណ្ឌចូលក្នុងជួរកងទ័ពអាល្លឺម៉ង់។ ខ្សែការពារ Maginot ដែលបានសាងសង់នៅតាមព្រំដែន ក៏ជាសាក្សីនៃភាពតានតឹងយោធានាពេលនោះដែរ។ ក្រោយសង្គ្រាម អាល់សាសបានស្ថាបនាឡើងវិញ ហើយបានដើរតួសំខាន់ក្នុងការផ្សះផ្សារបារាំង-អាល្លឺម៉ង់ និងការកសាងសហភាពអឺរ៉ុប។ នៅឆ្នាំ ២០២១ តំបន់នេះបានទទួលឋានៈថ្មីជា "Collectivité européenne d'Alsace" (សមូហភាពអឺរ៉ុបអាល់សាស) ដែលរួមបញ្ចូលនាយកដ្ឋាន Haut-Rhin និង Bas-Rhin ឡើងវិញ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចរបស់អាល់សាសមានការរីកចម្រើនដោយសារវិស័យកសិកម្ម ឧស្សាហកម្ម និងសេវាកម្ម។ តំបន់នេះល្បីល្បាញខាងផលិតស្រាទំពាំងបាយជូរ ជាពិសេសពូជ Riesling, Gewürztraminer, និង Pinot Gris ដែលដាំនៅលើជម្រាលភ្នំ Vosges ។ ផ្លូវស្រាអាល់សាស (Route des Vins d'Alsace) លាតសន្ធឹងជាង ១៧០ គីឡូម៉ែត្រ និងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាច្រើន។ វិស័យទេសចរណ៍ក៏ពឹងផ្អែកលើទីក្រុងប្រវត្តិសាស្ត្រដូចជា Colmar, Riquewihr (មានស្ថាបត្យកម្មផ្ទះពាក់កណ្ដាលអំពូកឈើ ដូចរូបភាពខាងលើ) និង Strasbourg ជាដើម។ ទីក្រុង Strasbourg ក៏ជាទីស្នាក់ការរបស់សភាអឺរ៉ុប និងក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប ដែលផ្តល់ការងារជាច្រើនក្នុងវិស័យសេវាកម្ម និងការទូត។ វប្បធម៌អាល់សាសគឺជាល្បាយដ៏ពិសេសរវាងអាល្លឺម៉ង់ និងបារាំង។ ម្ហូបអាហារក្នុងតំបន់មានភាពល្បីល្បាញ៖ choucroute garnie (ស្ពៃក្រៀមជូរជាមួយសាច់), flammekueche (ភីហ្សាស្ដើងអាល់សាស), baeckeoffe (សម្លចំអិនយូរ) និង Kugelhupf (នំខ្ពស់ផ្អែម)។ សម្លៀកបំពាក់ប្រពៃណី ដែលថតដោយអ្នកថតរូប Adolphe Braun ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៨៧០ បានបង្ហាញពីអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌ដ៏រឹងមាំ (រូបភាពក្នុង Wikipedia)។ សត្វក្រៀល (stork) ជានិមិត្តសញ្ញាក្នុងតំបន់ ហើយត្រូវបានគេឃើញជាញឹកញាប់នៅលើដំបូលផ្ទះ។ ពិធីបុណ្យណូអែលនៅ Strasbourg (Christkindelsmärik) គឺជាពិធីបុណ្យណូអែលចំណាស់ជាងគេមួយនៅអឺរ៉ុប។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងសតវត្សទី ២១ អាល់សាសនៅតែជាតំបន់ដែលមានឥទ្ធិពលវប្បធម៌ និងនយោបាយគួរឱ្យកត់សម្គាល់។ ការបង្កើតឡើងនូវ "Collectivité européenne d'Alsace" នៅថ្ងៃទី ១ ខែមករា ឆ្នាំ ២០២១ បានផ្តល់ស្វ័យភាពរដ្ឋបាលថ្មី ដោយរួមបញ្ចូលនាយកដ្ឋាន Haut-Rhin និង Bas-Rhin ក្រោមដំបូលតែមួយ។ ទីក្រុង Strasbourg បន្តជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃសកម្មភាពអឺរ៉ុប ដោយមានសភាអឺរ៉ុប និងតុលាការសិទ្ធិមនុស្សអឺរ៉ុប ដែលជានិមិត្តរូបនៃការបង្រួបបង្រួមអឺរ៉ុប។ សម្រាប់អ្នកអានរបស់ KhmerPulse ករណីរបស់អាល់សាសបង្ហាញពីមេរៀនគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍អំពីរបៀបដែលតំបន់មួយអាចរក្សាអត្តសញ្ញាណរបស់ខ្លួន ខណៈពេលសម្របខ្លួនទៅនឹងការផ្លាស់ប្ដូរភូមិសាស្ត្រនយោបាយ។ លើសពីនេះ ទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌ដ៏ស៊ីជម្រៅរវាងបារាំង និងអាល្លឺម៉ង់ តាមរយៈតំបន់នេះ គឺជាឧទាហរណ៍មួយសម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការក្នុងតំបន់ ដែលប្រទេសកម្ពុជាអាចសិក្សាបានក្នុងបរិបទសហគមន៍អាស៊ាន។ តំបន់អាល់សាសក៏កំពុងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិកាន់តែច្រើន រួមទាំងអ្នកធ្វើដំណើរមកពីកម្ពុជា ដែលចាប់អារម្មណ៍នឹងភូមិសាស្ត្រដ៏ស្រស់ស្អាត និងប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ស្មុគស្មាញ។