ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ជំងឺអាល់ហ្សៃមឺរ គឺជាជំងឺប្រព័ន្ធប្រសាទដែលធ្វើឲ្យខូចមុខងារខួរក្បាលជាលំដាប់ និងជាទម្រង់ទូទៅបំផុតនៃជំងឺវង្វេង (dementia) ដោយគ្របដណ្តប់ប្រមាណ ៦០-៧០% នៃករណីទាំងអស់ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា។ រោគសញ្ញាដំបូងបំផុតដែលគេសង្កេតឃើញញឹកញាប់ជាងគេ គឺការពិបាកក្នុងការចងចាំព្រឹត្តិការណ៍ថ្មីៗ។ នៅពេលជំងឺវិវត្តកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ រោគសញ្ញាអាចរួមមានបញ្ហាភាសា ការវង្វេងទិសដៅ ការប្រែប្រួលអារម្មណ៍ ការបាត់បង់ការលើកទឹកចិត្ត ការមិនថែទាំខ្លួនឯង និងបញ្ហាអាកប្បកិរិយា។ នៅពេលស្ថានភាពអ្នកជំងឺធ្លាក់ចុះ ពួកគេច្រើនដកខ្លួនចេញពីគ្រួសារ និងសង្គម។ បន្តិចម្តងៗ មុខងាររាងកាយត្រូវបាត់បង់ ដែលនាំទៅដល់ការស្លាប់នៅទីបំផុត។ ទោះបីល្បឿននៃការវិវត្តអាចខុសគ្នា ប៉ុន្តែអាយុសង្ឃឹមរស់ក្រោយការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យគឺមានចន្លោះពី ៣ ទៅ ១២ ឆ្នាំ យោងតាមប្រភពដដែល។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ជំងឺអាល់ហ្សៃមឺរមិនកំណត់ព្រំដែនភូមិសាស្ត្រទេ ហើយប៉ះពាល់ទៅដល់មនុស្សនៅគ្រប់តំបន់នៃពិភពលោក។ តាមវិគីភីឌា កត្តាហានិភ័យចម្បងគឺអាយុកាន់តែច្រើន ដោយអ្នកដែលមានអាយុលើសពី ៦៥ ឆ្នាំ មានហានិភ័យខ្ពស់ជាងគេ។ ដូច្នេះ ប្រទេសដែលមានសមាមាត្រប្រជាជនវ័យចាស់ខ្ពស់ ដូចជាប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ តែងជួបប្រទះនូវអត្រាកើតមានខ្ពស់ជាង។ នៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ រួមទាំងកម្ពុជា ជំងឺនេះត្រូវបានគេគិតថាមានអត្រាធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យទាបជាងការពិត ដោយសារកង្វះការយល់ដឹង និងសេវាសុខាភិបាល។ ទោះបីមិនមានតួលេខច្បាស់លាស់សម្រាប់គ្រប់ប្រទេសក៏ដោយ ការសិក្សាជាសកលបានបង្ហាញថា ស្ត្រីមានអត្រាកើតជំងឺនេះខ្ពស់ជាងបុរស មួយផ្នែកដោយសារពួកគេមានអាយុវែងជាង។ កោសល្យវិច័យខួរក្បាលដោយបច្ចេកវិទ្យា PET ដូចក្នុងរូបភាព អាចបង្ហាញពីការថយចុះសកម្មភាពខួរក្បាល ដែលជួយក្នុងការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យបានមុនគេ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ជំងឺនេះត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមវេជ្ជបណ្ឌិត Alois Alzheimer ដែលជាអ្នកឯកទេសខាងរោគវិទ្យាសរសៃប្រសាទជនជាតិអាល្លឺម៉ង់។ នៅឆ្នាំ ១៩០៦ លោកបានធ្វើការពិពណ៌នាករណីអ្នកជំងឺស្ត្រីឈ្មោះ Auguste Deter (រូបភាព) ដែលនាងមានរោគសញ្ញាបាត់បង់ការចងចាំ ការវង្វេងស្មារតី និងបញ្ហាភាសាតាំងពីវ័យ ៥១ ឆ្នាំ។ បន្ទាប់ពីគាត់ទទួលមរណភាពនៅឆ្នាំ ១៩០៦ លោក Alzheimer បានធ្វើកោសល្យវិច័យខួរក្បាល ហើយបានរកឃើញនូវស្រទាប់ប្រូតេអ៊ីនចម្លែកដែលហៅថា “បន្ទះអាមីឡូអ៊ីដ” (amyloid plaques) និងការប្រមូលផ្តុំសរសៃប្រូតេអ៊ីន tau ដែលបង្កើតជាទម្រង់ដូចសរសៃពួរ (neurofibrillary tangles) ។ របកគំហើញនេះបានបង្កើតមូលដ្ឋានសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវបន្ថែមរាប់ទសវត្សរ៍។ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនៅតែព្យាយាមស្វែងយល់ថាតើការបង្កើតបន្ទះនិងសរសៃទាំងនេះជាមូលហេតុឬជាលទ្ធផលនៃជំងឺ ហើយថាតើយន្តការពិតប្រាកដដែលនាំទៅដល់ការបំផ្លាញកោសិកាប្រសាទគឺជាអ្វី។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ជំងឺអាល់ហ្សៃមឺរបានដាក់បន្ទុកដ៏ធ្ងន់ធ្ងរលើសេដ្ឋកិច្ច តាមរយៈការចំណាយថែទាំសុខភាពផ្ទាល់ និងប្រយោល។ យោងតាមវិគីភីឌា ដោយដកស្រង់ពីអង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) ជំងឺវង្វេង (រាប់បញ្ចូលទាំងអាល់ហ្សៃមឺរ) គឺជាមូលហេតុចម្បងមួយនៃការពឹងពាក់ និងពិការភាពក្នុងចំណោមមនុស្សចាស់ ហើយតម្រូវឲ្យមានអ្នកថែទាំជាច្រើន។ ក្រុមគ្រួសារអ្នកជំងឺតែងទទួលរងសម្ពាធផ្លូវកាយ និងផ្លូវចិត្តយ៉ាងខ្លាំង។ ផ្នែកវប្បធម៌ ការសិក្សារោគរាតត្បាតបានរកឃើញថាសកម្មភាពដែលជំរុញបញ្ញា ដូចជាការអាន ការលេងល្បែងតក្កកម្ម និងការមានទំនាក់ទំនងសង្គមទៀងទាត់ អាចទាក់ទងទៅនឹងការកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការកើតជំងឺនេះ បើទោះបីមិនទាន់រកឃើញទំនាក់ទំនងហេតុនិងផលច្បាស់លាស់ក៏ដោយ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា។ នៅក្នុងសហគមន៍ខ្លះ ជំងឺវង្វេងត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាផ្នែកធម្មតានៃភាពចាស់ ដែលនាំឲ្យមានការពន្យារពេលក្នុងការស្វែងរកជំនួយផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រ។ លើសពីនេះ ការរស់នៅបែបសុខភាពល្អ រួមទាំងរបបអាហារមានតុល្យភាព និងការហាត់ប្រាណ ក៏ត្រូវបានគេជឿថាអាចជួយការពារបានខ្លះដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ការស្រាវជ្រាវបច្ចុប្បន្នផ្តោតសំខាន់លើការបង្កើតវិធីព្យាបាលដែលអាចកែប្រែដំណើរជំងឺ (disease-modifying therapies) ជាជាងគ្រាន់តែព្យាបាលរោគសញ្ញា។ តាមវិគីភីឌា ថ្នាំប្រភេទ acetylcholinesterase inhibitors ដូចជា donepezil (រូបភាព) អាចជួយពន្យឺតការវិវត្តនៃរោគសញ្ញាមួយរយៈពេលខ្លី ប៉ុន្តែមិនអាចបញ្ឈប់ឬធ្វើឲ្យជាសះស្បើយបានទេ។ ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ការសាកល្បងព្យាបាលថ្នាំដែលមានគោលដៅកម្ចាត់បន្ទះអាមីឡូអ៊ីដ បានទទួលលទ្ធផលខុសៗគ្នា ដោយខ្លះបរាជ័យ និងខ្លះបង្ហាញពីប្រសិទ្ធភាពស្រាល។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រក៏កំពុងស្វែងរកវិធីរកឲ្យឃើញជំងឺតាំងពីដំណាក់កាលដំបូង ដោយប្រើតេស្តឈាម និងការថតរូបភាពខួរក្បាលទំនើប។ សម្រាប់សាធារណៈជននៅកម្ពុជា ដែលកំពុងប្រឈមនឹងការកើនឡើងនៃប្រជាជនវ័យចាស់ ការយល់ដឹងអំពីជំងឺនេះ និងការរៀបចំគោលនយោបាយសុខាភិបាលសមស្រប គឺជារឿងចាំបាច់ដើម្បីធានាបាននូវគុណភាពជីវិតសម្រាប់មនុស្សចាស់នាពេលអនាគត។