ភាសាអាមហារិក

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ភាសាអាមហារិក (Amharic) គឺជាភាសាមួយនៅក្នុងក្រុមភាសាសេមីទិកអេត្យូពី (Ethio-Semitic) ដែលជាផ្នែកមួយនៃគ្រួសារភាសាអាហ្វ្រូ-អាស៊ី (Afroasiatic) ។ វាត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាភាសាកំណើតដោយប្រជាជនអាមហារ៉ា (Amhara) ហើយក៏បម្រើជាភាសាតភ្ជាប់ (lingua franca) សម្រាប់ប្រជាជននៅក្នុងទីក្រុងនានាទូទាំងប្រទេសអេត្យូពីផងដែរ។

ភាសាអាមហារិកគឺជាភាសាធ្វើការផ្លូវការ (working language) របស់រដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធអេត្យូពី ហើយវាត្រូវបាននិយាយដោយប្រជាជនប្រមាណ ៥៧ លាននាក់ ក្នុងនោះ ៣២ លាននាក់ជាអ្នកនិយាយភាសាកំណើត និងប្រមាណ ២៥ លាននាក់ជាភាសាទីពីរ។ ប្រព័ន្ធសរសេររបស់វាគឺអក្សរហ្គីអ៊ីស (Geʽez script) ដែលជាប្រភេទអក្សរព្យាង្គ-ព្យញ្ជនៈ ហៅថា abugida ដោយតួអក្សរនីមួយៗតំណាងឱ្យព្យញ្ជនៈមួយរួមជាមួយស្រៈជាក់លាក់។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ភាសាអាមហារិកត្រូវបាននិយាយជាសំខាន់នៅក្នុងប្រទេសអេត្យូពី ជាពិសេសនៅតាមតំបន់ខ្ពង់រាបភាគកណ្ដាល និងភាគខាងជើង ដែលរួមមានតំបន់អាមហារ៉ា (Amhara) និងទីក្រុងធំៗដូចជា អាឌីសអាបាបា (Addis Ababa) ជាដើម។ ក្រៅពីអេត្យូពី វាក៏មានសហគមន៍អ្នកនិយាយដ៏ធំនៅក្នុងប្រទេសក្បែរខាងដូចជាប្រទេសកេនយ៉ា សូម៉ាលី និងស៊ូដង់ ព្រមទាំងនៅក្នុងសហគមន៍អន្តោប្រវេសន៍នាប្រទេសសហរដ្ឋអាមេរិក និងអឺរ៉ុបផងដែរ។

តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា ប្រជាជនអាមហារ៉ាគឺជាអ្នកនិយាយដើមកំណើតតែភាសានេះក៏មានតួនាទីជាភាសាទីពីរសម្រាប់ក្រុមជនជាតិជាច្រើនទៀតផងដែរ។ នៅក្នុងតំបន់ទីក្រុង មនុស្សមកពីគ្រប់មជ្ឈដ្ឋានប្រើប្រាស់អាមហារិកដើម្បីទំនាក់ទំនងគ្នាទៅវិញទៅមក ហើយវាជាភាសាគ្រប់គ្រងក្នុងវិស័យអប់រំ ពាណិជ្ជកម្ម និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរបស់រដ្ឋ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្ដិនៃភាសាអាមហារិកមានឫសគល់ពីភាសាហ្គីអ៊ីស (Geʽez) ដែលជាភាសាបុរាណរបស់ចក្រភពអាក់ស៊ូម (Aksumite Empire) កាលពីសតវត្សរ៍ទី១ ដល់ទី៧ គ.ស.។ ហ្គីអ៊ីសបានបន្ថយការប្រើប្រាស់ជាភាសានិយាយនៅសតវត្សរ៍ទី១៣ ប៉ុន្តែនៅតែជាភាសាសាសនារបស់វិហារគ្រិស្តអូធិដុក្ស តេវ៉ាហេដូ (Ethiopian Orthodox Tewahedo Church) ។ បន្ទាប់មក អាមហារិកបានវិវត្តឡើងជាភាសារដ្ឋបាល និងភាសាតុលាការរបស់រាជវង្សសូឡូម៉ូនីក (Solomonic dynasty) ដែលនាំឱ្យវាក្លាយជាភាសាមានឥទ្ធិពលនៅចុងសម័យមជ្ឈិមសម័យ។

នៅសតវត្សរ៍ទី១៩ អធិរាជ Menelik II បានលើកកម្ពស់ការប្រើប្រាស់អាមហារិកក្នុងកិច្ចការរដ្ឋ ហើយក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អធិរាជ Haile Selassie (ដែលសោយរាជ្យពីឆ្នាំ ១៩៣០ ដល់ ១៩៧៤) ភាសានេះត្រូវបានប្រកាសជាភាសាផ្លូវការតែមួយគត់របស់ចក្រភពអេត្យូពី។ ក្នុងសម័យកាលនោះ អាមហារិកត្រូវបានធ្វើស្តង់ដារកម្ម ហើយការអប់រំ និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយត្រូវបានពង្រីកជាភាសានេះ។

បន្ទាប់ពីបដិវត្តន៍ឆ្នាំ ១៩៧៤ របបយោធា Derg បានបន្តប្រើប្រាស់អាមហារិកក្នុងយុទ្ធនាការអក្សរសាស្ត្រធំៗ ដែលពង្រីកចំនួនអ្នកអាននិងអ្នកនិពន្ធ។ ទោះជារដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ ១៩៩៥ បានផ្តល់សិទ្ធិឱ្យភាសាតំបន់ជាភាសាផ្លូវការក្នុងរដ្ឋនីមួយៗក៏ដោយ ក៏អាមហារិកនៅតែជាភាសាធ្វើការរបស់រដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធ ហើយមានតួនាទីជាភាសាតភ្ជាប់សម្រាប់ជនជាតិភាគតិចជាច្រើនក្នុងប្រទេស។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

អាមហារិកមានតួនាទីសំខាន់ក្នុងសេដ្ឋកិច្ចអេត្យូពី ជាភាសាសំខាន់សម្រាប់ពាណិជ្ជកម្ម ការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម និងសេវាកម្មសាធារណៈ។ ក្រុមហ៊ុនអន្តរជាតិជាច្រើនបានដាក់ស្លាកសញ្ញាផលិតផលរបស់ខ្លួនជាភាសាអាមហារិក ដូចជា ដបកូកា-កូឡា និងយន្តហោះ Ethiopian Airlines ជាដើម ដែលបង្ហាញពីការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងភាសានេះ និងយុគ្គពាណិជ្ជកម្មទំនើប។

នៅក្នុងវិស័យវប្បធម៌ អក្សរសិល្ប៍អាមហារិកមានប្រពៃណីយូរលង់ណាស់មកហើយ ចាប់តាំងពីស្នាដៃសាសនា រហូតដល់ប្រលោមលោកទំនើប។ អ្នកនិពន្ធដ៏ល្បីល្បាញរួមមាន Haddis Alemayehu ដែលស្នាដៃរបស់លោក “Fikir Eske Mekaber” (ស្នេហាដល់ស្លាប់) ត្រូវបានចាត់ទុកជាស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍បុរាណមួយ និង Baalu Girma ដែលជាអ្នកកាសែតនិងអ្នកនិពន្ធប្រលោមលោកដ៏មានឥទ្ធិពល។ តន្ត្រី ភាពយន្ត និងកម្មវិធីវិទ្យុ ដែលផលិតជាភាសាអាមហារិក ក៏បានពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់វាទៅកាន់មហាជនយ៉ាងទូលំទូលាយផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងយុគសម័យឌីជីថល ភាសាអាមហារិកបានឈានជើងចូលទៅក្នុងអ៊ីនធឺណិតយ៉ាងសកម្ម។ វាមានវត្តមាននៅលើប្រព័ន្ធបកប្រែដូចជា Google Translate និងមានសហគមន៍អ្នកប្រើប្រាស់ច្រើននៅលើបណ្តាញសង្គម Facebook និង Twitter ។ គម្រោងវិគីភីឌាអាមហារិក ក៏ដូចជាការខិតខំបង្កើតមាតិកាឌីជីថល បានជួយរក្សានិងពង្រីកការប្រើប្រាស់ភាសានេះឱ្យកាន់តែទូលំទូលាយ។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីភាពចម្រុះនៃភាសា និងការរក្សាអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌ដូចជាភាសាអាមហារិក អាចផ្តល់ជាឧទាហរណ៍ពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហាភាសា និងគោលនយោបាយអប់រំនៅកម្ពុជា។ ម្យ៉ាងទៀត សហគមន៍និយាយភាសាអាមហារិកនៅបរទេស កំពុងតែពង្រីកខ្លួន ដែលធ្វើឱ្យភាសានេះក្លាយជាផ្នែកមួយនៃការសន្ទនាសកលស្តីពីភាសាជនជាតិដើម និងភាសាអន្តោប្រវេសន៍។