អាម៉ាន់

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

អាម៉ាន់ គឺជារដ្ឋធានី និងជាទីក្រុងធំបំផុតរបស់ប្រទេសហ្ស៊កដានី។ យោងតាមទំព័រសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ទីក្រុងនេះមានតួនាទីជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ច នយោបាយ និងវប្បធម៌របស់ប្រទេស។ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២៤ ចំនួនប្រជាជននៅអាម៉ាន់មានប្រមាណ ៥ លាននាក់ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាទីក្រុងធំជាងគេនៅតំបន់ Levant ជាទីក្រុងធំបំផុតទី ៧ នៅក្នុងពិភពអារ៉ាប់ និងជាតំបន់ទីប្រជុំជនធំទី ៨ នៅមជ្ឈិមបូព៌ា។ ទីក្រុងនេះក៏ជាទីក្រុងមួយដែលមានការរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័ស ហើយជាកន្លែងដែលមានការលាយបញ្ចូលគ្នារវាងប្រពៃណីនិងភាពទំនើប។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

អាម៉ាន់ស្ថិតនៅភាគខាងជើងកណ្តាលនៃប្រទេសហ្ស៊កដានី លើផ្ទៃដីដែលមានភ្នំជាច្រើន (ហៅថា "jabal")។ តាម Wikipedia ទីក្រុងនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅលើភ្នំតូចៗជាច្រើន ដែលកំណត់សង្កាត់និងសហគមន៍រៀងៗខ្លួន។ អាកាសធាតុនៅអាម៉ាន់ជាអាកាសធាតុពាក់កណ្តាលស្ងួត ដោយមានរដូវក្តៅស្ងួត និងរដូវរងាត្រជាក់ភ្លៀង។ ប្រជាជនភាគច្រើនជាជនជាតិអារ៉ាប់ ប៉ុន្តែក៏មានជនជាតិភាគតិចដូចជា Circassians, Armenians និង Kurds ផងដែរ។ សាសនាចម្បងនៅអាម៉ាន់គឺសាសនាឥស្លាមនិកាយស៊ុននី ហើយក៏មានសហគមន៍គ្រីស្ទានតិចតួច។ ភាសាអារ៉ាប់ជាភាសាផ្លូវការ ហើយភាសាអង់គ្លេសត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងវិស័យអាជីវកម្មនិងអប់រំ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការកត់ត្រារបស់ Wikipedia ទីក្រុងអាម៉ាន់មានប្រវត្តិដ៏យូរលង់តាំងពីសម័យយុគថ្មរំលីង (Neolithic) ដូចដែលបង្ហាញដោយរូបចម្លាក់ ʿAin Ghazal ដែលជារូបចម្លាក់មនុស្សដ៏ធំបំផុតនៅលើពិភពលោក មានអាយុកាលប្រមាណ ៧.២៥០ ឆ្នាំមុនគ.ស.។ ក្រោយមក តំបន់នេះបានក្លាយជារាជធានីនៃនគរអាំមូន (Ammonite Kingdom) ដោយឈ្មោះ "Rabbath Ammon" ហើយមានស្ថាបត្យកម្មការពារដូចជា Rujm Al-Malfouf ដែលជាប៉មយាមអាំមូនសាងសង់ប្រហែល ១.០០០ ឆ្នាំមុនគ.ស.។

នៅសម័យក្រិច ទីក្រុងនេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងនិងប្តូរឈ្មោះទៅជា "Philadelphia" ហើយក្រោមអាណាចក្ររ៉ូម (Roman) វាជាផ្នែកមួយនៃក្រុមទីក្រុងដេកាប៉ូលីស (Decapolis)។ សំណង់រោងល្ខោនរ៉ូម (Roman Theatre) ដែលសាងសង់ប្រហែល គ.ស. ១០០ និងប្រាសាទធំនៅស៊ីតាដេល (Temple of Hercules) គឺជាមរតកដ៏សំខាន់ពីសម័យនេះ។ ក្នុងសម័យឥស្លាម រាជវង្សអ៊ុំម៉ាយ៉ាដ (Umayyad Caliphate) បានសាងសង់ព្រះរាជវាំងនិងវិហារឥស្លាមនៅលើភ្នំស៊ីតាដេលនៅប្រហែល គ.ស. ៧០០។

ក្រោយពីរយៈពេលធ្លាក់ចុះ ទីក្រុងនេះត្រូវបានស្តារឡើងវិញនៅចុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ ដោយជនអន្តោប្រវេសន៍ Circassian មកពី Caucasus។ នៅឆ្នាំ ១៩២១ អាម៉ាន់បានក្លាយជារាជធានីនៃតំបន់ Transjordan ហើយក្រោយមកជារដ្ឋធានីនៃព្រះរាជាណាចក្រហ្ស៊កដានីឯករាជ្យ។ ការរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំងកើតឡើងបន្ទាប់ពីរលកជនភៀសខ្លួនពីប៉ាឡេស្ទីន (១៩៤៨, ១៩៦៧) អ៊ីរ៉ាក់ និងស៊ីរី ដែលធ្វើឱ្យអាម៉ាន់ពង្រីកទំហំនិងចំនួនប្រជាជនយ៉ាងឆាប់រហ័ស។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia បច្ចុប្បន្នអាម៉ាន់គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលហិរញ្ញវត្ថុ និងពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់របស់ហ្ស៊កដានី។ វិស័យសំខាន់ៗរួមមានធនាគារ អចលនទ្រព្យ និងទេសចរណ៍។ គម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ទំនើបដូចជា Abdali Boulevard និង Jordan Gate បានផ្លាស់ប្តូរទេសភាពទីក្រុង។ ប្រព័ន្ធដឹកជញ្ជូនសាធារណៈ BRT (Bus Rapid Transit) បានជួយកាត់បន្ថយការកកស្ទះចរាចរណ៍ ហើយអាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ Queen Alia ផ្ដល់ការតភ្ជាប់អន្តរជាតិ។

ផ្នែកវប្បធម៌ អាម៉ាន់សម្បូរទៅដោយសារមន្ទីរ ដូចជា The Jordan Museum ដែលតាំងបង្ហាញវត្ថុបុរាណ។ រោងល្ខោនរ៉ូមដែលមានអាយុកាលជាង ២.០០០ ឆ្នាំ នៅតែត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ការសម្តែងសិល្បៈ។ ផ្សារក្រៅ Souk Jara ដែលរៀបចំឡើងដោយសមាគម JARA (Jabal Amman Residents Association) ជាទីកន្លែងលក់សិប្បកម្ម និងម្ហូបអាហារក្នុងស្រុក។ លើសពីនេះ ទីក្រុងកីឡាអាម៉ាន់ (Amman International Stadium) ធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះសម្រាប់ព្រឹត្តិការណ៍កីឡាធំៗ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia អាម៉ាន់បន្តដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅលើឆាកអន្តរជាតិ ជាពិសេសក្នុងវិស័យការទូត និងមនុស្សធម៌។ ដោយសារភាពស្ថិរភាពផ្នែកនយោបាយនិងសន្តិសុខរបស់ហ្ស៊កដានី ទីក្រុងនេះបានក្លាយជាមូលដ្ឋានសម្រាប់អង្គការអន្តរជាតិជាច្រើន និងជាច្រកសម្រាប់ជំនួយមនុស្សធម៌នៅមជ្ឈិមបូព៌ា។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីអាម៉ាន់គឺមានប្រយោជន៍ ពីព្រោះហ្ស៊កដានីកំពុងពង្រឹងទំនាក់ទំនងជាមួយអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ហើយជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏មានសក្តានុពល។ ការតាមដានព័ត៌មានអំពីទីក្រុងនេះក៏អាចផ្ដល់ទស្សនវិស័យអំពីស្ថានការណ៍នៅមជ្ឈិមបូព៌ាផងដែរ។