ទីក្រុងអាំស្ទែដាំ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: វិគីភីឌា

តាមវិគីភីឌា ក្រុងអាំស្ទែដាំ (Amsterdam) គឺជារដ្ឋធានី និងជាទីក្រុងធំបំផុតរបស់ប្រទេសហូឡង់ (ណេដឺរឡិន)។ ទីក្រុងនេះស្ថិតនៅក្នុងខេត្តណ័រតហូឡង់ (North Holland) និងមានប្រជាជនរស់នៅក្នុងក្រុងប្រមាណ ៩៣៣ ៦៨០ នាក់ (គិតត្រឹមខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៤) ចំណែកតំបន់ទីប្រជុំជនពង្រីកមានប្រជាជនជាង ២,៤ លាននាក់។ អាំស្ទែដាំត្រូវបានហៅក្រៅថា «ទីក្រុងវេនីសនៃភាគខាងជើង» ដោយសារតែប្រព័ន្ធប្រឡាយទឹកដ៏ធំសម្បើម ដែលត្រូវបានអង្គការយូណេស្កូចុះបញ្ជីជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោកនៅឆ្នាំ ២០១០។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: វិគីភីឌា

អាំស្ទែដាំមានទីតាំងនៅភាគខាងលិចនៃប្រទេសហូឡង់ ក្នុងខេត្តណ័រតហូឡង់។ ទីក្រុងនេះត្រូវបានកសាងនៅលើដីដែលទាបជាងកម្រិតទឹកសមុទ្រ ហើយមានប្រឡាយទឹកនិងស្ពានជាច្រើនបង្កើតជាលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រពិសេស។ ទន្លេអាមស្ទែល (Amstel) ដែលផ្ដល់ឈ្មោះឱ្យទីក្រុង ហូរកាត់កណ្ដាលទីក្រុង ហើយត្រូវបានបំពាក់ដោយទំនប់និងស្ពានស្អាតៗ។

តាមវិគីភីឌា គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០២៤ ប្រជាជនក្នុងក្រុងមាន ៩៣៣ ៦៨០ នាក់ ដោយតំបន់ទីក្រុងធំមានប្រជាជនប្រហែល ១,៤៥ លាននាក់ និងតំបន់ទីប្រជុំជន (metropolitan area) មានប្រជាជន ២,៤៨ លាននាក់។ ប្រជាជនភាគច្រើនជាជនជាតិហូឡង់ ប៉ុន្តែទីក្រុងមានសហគមន៍ចម្រុះជាតិសាសន៍យ៉ាងខ្លាំង ដោយមានអន្តោប្រវេសន៍មកពីទូទាំងពិភពលោក។ ភាសាផ្លូវការគឺហូឡង់ ហើយភាសាអង់គ្លេសត្រូវបាននិយាយយ៉ាងទូលំទូលាយ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: វិគីភីឌា

ឫសគល់នៃទីក្រុងអាំស្ទែដាំចាប់ផ្ដើមជាភូមិនេសាទតូចមួយនៅសតវត្សរ៍ទី ១៣ នៅមាត់ទន្លេអាមស្ទែល។ គំនូរឆ្នាំ ១៥៣៨ ដោយវិចិត្រករ Cornelis Anthonisz បង្ហាញថានៅពេលនោះ ប្រព័ន្ធប្រឡាយពាក់កណ្ដាលរង្វង់ (Grachtengordel) មិនទាន់មាននៅឡើយទេ។ ព្រះវិហារអូដឹកឺក (Oude Kerk) ដែលត្រូវបានសាងសង់នៅឆ្នាំ ១៣០៦ គឺជាសំណង់ចាស់ជាងគេមួយដែលនៅគង់វង់រហូតដល់សព្វថ្ងៃ។

នៅសតវត្សរ៍ទី ១៧ អំឡុងសម័យកាលហៅថា «យុគមាស» របស់ហូឡង់ អាំស្ទែដាំបានរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំង។ ផ្សារមូលបត្រអាំស្ទែដាំត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅដើមសតវត្សរ៍នេះ ហើយបានណែនាំការជួញដូរបន្ត ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាផ្សារមូលបត្រចាស់ជាងគេនៅលើពិភពលោក។ ប្រជាជនបានប្រារព្ធសន្តិភាពមួនស្ទឺរ (Peace of Münster) នៅថ្ងៃទី ៣០ មករា ១៦៤៨ ដែលជាព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្របញ្ចប់សង្គ្រាមអស់រយៈពេលប៉ែតសិបឆ្នាំរវាងហូឡង់ និងអេស្ប៉ាញ។

នៅសតវត្សរ៍ទី ១៩ ទីក្រុងបានពង្រីកដោយមានការសាងសង់ផ្លូវថ្មីនិងអគារបន្ថែម (ដូចក្នុងរូបថតឆ្នាំ ១៨៩១ នៅផ្លូវ Vijzelstraat)។ ស្ពានម៉ាហ្គេរី (Magere Brug) ដ៏ល្បីត្រូវបានជួសជុលឡើងវិញនៅឆ្នាំ ១៩៣៨។ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ អាំស្ទែដាំត្រូវបានកាន់កាប់ដោយកងទ័ពអាល្លឺម៉ង់ ហើយត្រូវបានរំដោះនៅថ្ងៃទី ៨ ឧសភា ១៩៤៥ ដូចបង្ហាញក្នុងរូបថតប្រជាជនអបអរសាទរ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: វិគីភីឌា

អាំស្ទែដាំគឺជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់មួយនៅអឺរ៉ុប។ តាមវិគីភីឌា ផ្សារមូលបត្រអាំស្ទែដាំគឺជាផ្សារមូលបត្រដែលចំណាស់ជាងគេនៅលើពិភពលោក ហើយបច្ចុប្បន្នទីក្រុងមានតំបន់ជំនួញទំនើបដូចជាហ្សាយដាស (Zuidas)។ កំពង់ផែអាំស្ទែដាំនិងអាកាសយានដ្ឋានស្កីបហូលផ្ដល់នូវការតភ្ជាប់អន្តរជាតិប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព ដែលជួយដល់ពាណិជ្ជកម្មនិងទេសចរណ៍។

វប្បធម៌របស់ទីក្រុងក៏ពោរពេញដោយភាពចម្រុះនិងទាក់ទាញ។ សារមន្ទីរជាតិរៀក (Rijksmuseum) មានគំនូរល្បីៗដូចជា រាត្រីឃ្លាំមើល (The Night Watch) របស់វិចិត្រកររ៉េមប្រាន់។ សារមន្ទីរវ៉ាន់ហ្គោក (Van Gogh Museum) រក្សាទុកនូវបណ្ដុំស្នាដៃធំបំផុតរបស់វ៉ាំង ហ្គោក។ សារមន្ទីរស្តេដឺលីក (Stedelijk Museum) ផ្ដោតលើសិល្បៈទំនើបនិងរចនា។ រោងមហោស្រពនិងសាលប្រគំតន្ត្រីដូចជា Concertgebouw និង Stadsschouwburg ផ្ដល់នូវការសម្ដែងកម្រិតអន្តរជាតិ។

ស្របពេលនោះ តំបន់ដឺវ៉ាលឡិន (De Wallen) ដែលជាតំបន់ភ្លើងក្រហម និងហាងកាហ្វេលក់កាណាប៊ីស បានក្លាយជាកន្លែងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរដ៏ចម្រូងចម្រាស់ ប៉ុន្តែពេញនិយម។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ព្រឹត្តិការណ៍ដង្ហែរក្បួនអំនួតខ្ទើយ (Gay Pride) តាមប្រឡាយទឹកដ៏ធំនាខែសីហាជារៀងរាល់ឆ្នាំ ក៏ជានិមិត្តរូបនៃការបើកចំហនិងការអត់ធ្មត់របស់ទីក្រុង។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: វិគីភីឌា

ក្នុងសម័យទំនើប អាំស្ទែដាំនៅតែជាទីក្រុងមានឥទ្ធិពលលើឆាកអន្តរជាតិ។ អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិស្កីបហូល (Schiphol) ដែលយោងតាមវិគីភីឌា ជាអាកាសយានដ្ឋានមានអ្នកដំណើរច្រើនជាងគេលំដាប់ទី ៣ នៅអឺរ៉ុប បម្រើជាចំណុចតភ្ជាប់ដ៏សំខាន់សម្រាប់អ្នកធ្វើដំណើរពីទូទាំងពិភពលោក រួមទាំងមកពីតំបន់អាស៊ី។ ភ្ញៀវទេសចររាប់លាននាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំបានមកទស្សនាប្រឡាយប្រវត្តិសាស្ត្រ សារមន្ទីរល្បីៗ និងតំបន់ទាក់ទាញជាច្រើនរបស់ទីក្រុង ដែលធ្វើឱ្យអាំស្ទែដាំជាគោលដៅទេសចរណ៍មួយដែលពេញនិយមជានិច្ចនៅអឺរ៉ុប។