គីមីវិភាគ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

គីមីវិភាគ (Analytical chemistry) គឺជាផ្នែកមួយនៃគីមីសាស្ត្រដែលផ្តោតលើការអភិវឌ្ឍ និងការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រដើម្បីស្គាល់សមាសធាតុគីមីនៅក្នុងសំណាកនានា និងវាស់បរិមាណនៃធាតុផ្សំទាំងនោះ។ យោងតាមវីគីភីឌា គីមីវិភាគត្រូវបានបែងចែកជាពីរប្រភេទធំៗគឺ ការវិភាគគុណភាព (Qualitative analysis) ដែលសំដៅស្គាល់ថាតើមានអ្វីខ្លះនៅក្នុងសំណាក និង ការវិភាគបរិមាណ (Quantitative analysis) ដែលវាស់ចំនួនជាក់លាក់នៃសារធាតុនោះ។

វិស័យនេះមានសារៈសំខាន់ណាស់ក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រទំនើប និងឧស្សាហកម្ម ដោយផ្តល់ព័ត៌មានចាំបាច់សម្រាប់ការផលិតឱសថ ការត្រួតពិនិត្យបរិស្ថាន ការធ្វើតេស្តម្ហូបអាហារ និងការស្រាវជ្រាវវេជ្ជសាស្ត្រ។ យោងតាមវីគីភីឌា បច្ចេកទេសគីមីវិភាគមានចាប់ពីវិធីសាស្ត្របែបបុរាណដូចជាការវាស់បរិមាណដោយការថ្លឹងទម្ងន់ (Gravimetric analysis) និងការវិភាគដោយប្រើសូលុយស្យុងកម្រិត (Titration) រហូតដល់បច្ចេកទេសទំនើបដែលប្រើឧបករណ៍ស្មុគ្រស្មាញដូចជាឧបករណ៍វាស់កម្រិតពន្លឺ (Spectroscopy) និងឧបករណ៍វិភាគម៉ាស់ (Mass Spectrometry)។ វីគីភីឌាក៏បានពិពណ៌នាថា ដំណើរការវិភាគជាទូទៅរួមមានការយកសំណាក ការរៀបចំសំណាក ការវាស់វែងសញ្ញា និងការបកប្រែទិន្នន័យ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

គីមីវិភាគជាវិស័យមួយដែលលាតសន្ធឹងគ្រប់ទីកន្លែងដែលមានតម្រូវការស្គាល់សមាសភាពគីមី ចាប់ពីមន្ទីរពិសោធន៍នៅក្នុងមហាវិទ្យាល័យ រហូតដល់រោងចក្រផលិត និងអង្គការត្រួតពិនិត្យគុណភាព។ វីគីភីឌាបានបង្ហាញថា សាខាសំខាន់ៗនៃគីមីវិភាគរួមមាន ការវិភាគសារធាតុដោយប្រើពន្លឺ (Spectroscopy) ក្រូម៉ាតូក្រាហ្វ (Chromatography) ការវិភាគអគ្គិសនី (Electrochemistry) និងម៉ាសស្ពេកត្រូមេទ្រី (Mass Spectrometry)។ បច្ចេកទេសបំបែកដូចជា Electrophoresis និងការវិភាគទំហំភាគល្អិតក៏មានសារៈសំខាន់ផងដែរ។ សាខាទាំងនេះត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងវិស័យជាច្រើនចាប់ពីគីមីឥន្ធនៈរហូតដល់ឱសថសាស្ត្រ និងជីវវិទ្យា។

ក្នុងចំណោមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រល្បីៗក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រគីមីវិភាគ យោងតាមវីគីភីឌា មានដូចជា Robert Bunsen និង Gustav Kirchhoff ដែលបានបង្កើតវិធីសាស្ត្រវិភាគដោយប្រើការពន្លឺនៃអគ្គិសនី (Flame spectroscopy) នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៨៦០ ដែលនាំឱ្យរកឃើញធាតុគីមីថ្មីៗដូចជា Cesium និង Rubidium។ ទន្ទឹមនេះ Izaak Kolthoff ត្រូវបានចាត់ទុកថាជា "ឪពុកនៃគីមីវិភាគទំនើប" ដោយសារការរួមចំណែកដ៏ធំធេងរបស់គាត់ក្នុងការអភិវឌ្ឍទ្រឹស្តី និងវិធីសាស្ត្រវិភាគ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិនៃគីមីវិភាគមានតាំងពីសម័យវិទ្យាសាស្ត្រដំបូង។ យោងតាមវីគីភីឌា វិធីសាស្ត្រវិភាគដ៏សាមញ្ញដូចជាការសង្កេតពណ៌ និងការថ្លឹងសារធាតុត្រូវបានប្រើតាំងពីសម័យ Alchemists នៅអឺរ៉ុបក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧ និង ១៨។ ការអភិវឌ្ឍខាងគីមីវិទ្យាទំនើបដោយ Antoine Lavoisier នៅចុងសតវត្សរ៍ទី ១៨ បាននាំឱ្យមានការវិភាគបរិមាណផ្អែកលើប្រតិកម្មគីមីច្បាស់លាស់។

នៅដើមសតវត្សរ៍ទី ១៩ ការបង្កើតឧបករណ៍វិភាគបរិមាណដូចជា Burette និង Pipette បានធ្វើឲ្យការវិភាគ Titration កាន់តែត្រឹមត្រូវ និងងាយស្រួល។ នៅពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ដដែល វីគីភីឌារាយការណ៍ថា Robert Bunsen និង Gustav Kirchhoff បានបង្កើតឧបករណ៍ស្ពេកត្រូស្កុបនៅឆ្នាំ ១៨៥៩ ដែលជាលើកដំបូងគេអាចវិភាគធាតុដោយមើលទៅលើវិសាលគមពន្លឺដែលបញ្ចេញដោយសារធាតុក្តៅ។ បច្ចេកទេសនេះបានក្លាយជាមូលដ្ឋាននៃគីមីវិភាគទំនើប ហើយនាំឱ្យមានការរកឃើញធាតុគីមីថ្មីៗជាបន្តបន្ទាប់។

នៅសតវត្សរ៍ទី ២០ ការរកឃើញ Polarography ដោយ Jaroslav Heyrovský នៅឆ្នាំ ១៩២២ និងការអភិវឌ្ឍ Chromatography ដោយ Archer Martin និង Richard Synge នៅឆ្នាំ ១៩៤១ (យោងតាមវីគីភីឌា) បានបង្កើនសមត្ថភាពវិភាគយ៉ាងខ្លាំង។ សព្វថ្ងៃនេះ គីមីវិភាគប្រើប្រាស់កុំព្យូទ័រ និងស្វ័យប្រវត្តិកម្មដើម្បីធ្វើការវិភាគរាប់ពាន់សំណាកក្នុងមួយថ្ងៃ ហើយបច្ចេកទេសឥឡូវនេះអាចរកឃើញសារធាតុដែលមានកំហាប់ទាបដល់កម្រិតភាគក្នុងពាន់លាន (parts per billion)។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

គីមីវិភាគមានផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំធេង។ យោងតាមវីគីភីឌា ឧស្សាហកម្មឱសថ ចំណីអាហារ និងគីមីឥន្ធនៈត្រូវបានពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើការវិភាគគុណភាពដើម្បីធានាថាផលិតផលរបស់ពួកគេមានសុវត្ថិភាព និងប្រសិទ្ធភាព។ ការវិនិយោគទុនក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ និងឧបករណ៍វិភាគមានតម្លៃរាប់ពាន់លានដុល្លារជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ ឧស្សាហកម្មរ៉ែក៏ប្រើគីមីវិភាគដើម្បីវាយតម្លៃបរិមាណរ៉ែមានតម្លៃ ដែលជួយកំណត់លទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ចនៃគម្រោងជីករ៉ែ។ លើសពីនេះ ការត្រួតពិនិត្យបរិស្ថានដោយប្រើគីមីវិភាគអាចការពារសុខភាពសាធារណៈ និងជួយគ្រប់គ្រងការបំពុល ដែលកាត់បន្ថយថ្លៃចំណាយសង្គមក្នុងរយៈពេលវែង។

ផ្នែកវប្បធម៌ក៏រងឥទ្ធិពលពីគីមីវិភាគដែរ។ យោងតាមវីគីភីឌា បច្ចេកទេសវិភាគដូចជាការប្រើក្រូម៉ាតូក្រាហ្វ និងម៉ាសស្ពេកត្រូមេទ្រីត្រូវបានប្រើក្នុងការពិនិត្យសិល្បៈ និងវត្ថុបុរាណដើម្បីកំណត់អាយុកាល និងប្រភពដើម។ ឧទាហរណ៍ ការវិភាគថ្នាំលាបក្នុងគំនូរអាចបញ្ជាក់ថាតើវាជាស្នាដៃពិតឬក្លែងក្លាយ។ នៅក្នុងវិស័យនីតិសាស្ត្រ គីមីវិភាគជួយក្នុងការស៊ើបអង្កេតឧក្រិដ្ឋកម្មដូចជាការរកឃើញសារធាតុញៀន និងថ្នាំពុល។ ភាពយន្ត និងកម្មវិធីទូរទស្សន៍ជាច្រើនបានធ្វើឲ្យសាធារណជនស្គាល់ពីតួនាទីនៃការវិភាគវិទ្យាសាស្ត្រ តាមរយៈរឿងរ៉ាវស៊ើបអង្កេតផ្សេងៗ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សព្វថ្ងៃនេះ គីមីវិភាគមានតួនាទីសំខាន់ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាសកល។ យោងតាមវីគីភីឌា ការរាតត្បាតនៃជំងឺកូវីដ-១៩ បានបង្ហាញពីភាពចាំបាច់នៃការធ្វើតេស្ត PCR (Polymerase Chain Reaction) និងការវិភាគឈាមរកអង់ទីករ ដែលសុទ្ធតែជាវិធីសាស្ត្រគីមីវិភាគ។ ការត្រួតពិនិត្យការប្រែប្រួលអាកាសធាតុក៏អាស្រ័យលើការវាស់ឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ដោយប្រើឧបករណ៍វិភាគទំនើបដែរ។

បញ្ហាសុវត្ថិភាពចំណីអាហារដូចជាការក្លែងបន្លំផលិតផលដោយបន្ថែមសារធាតុគីមីគ្រោះថ្នាក់ឧទាហរណ៍ Melamine ក្នុងម្សៅទឹកដោះគោ ក៏ត្រូវបានរកឃើញដោយបច្ចេកទេសគីមីវិភាគ។ រូបភាពខាងលើបង្ហាញពីឧបករណ៍ចល័តដែលអាចត្រួតពិនិត្យបានភ្លាមៗ ដែលបង្ហាញពីការវិវត្តឆ្ពោះទៅរកការវិភាគនៅទីវាលជាជាងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដែលអាចជួយសង្គ្រោះពេលវេលា និងថវិកា។

នៅកម្ពុជា ការប្រើប្រាស់គីមីវិភាគកាន់តែមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច ដូចជាការត្រួតពិនិត្យគុណភាពផលិតផលកសិកម្មមុននាំចេញ ការធានាសុវត្ថិភាពទឹកស្អាត និងការពិនិត្យថ្នាំពេទ្យដើម្បីទប់ស្កាត់ការក្លែងបន្លំ។ ការវិភាគទឹកនៅក្នុងទន្លេមេគង្គ និងទន្លេសាបអាចជួយតាមដានការបំពុលពីសកម្មភាពកសិកម្ម និងឧស្សាហកម្ម។ ដោយមានការគាំទ្រពីអង្គការអន្តរជាតិ សមត្ថភាពមន្ទីរពិសោធន៍នៅក្នុងប្រទេសកំពុងកើនឡើងដើម្បីបំពេញតម្រូវការនេះ ដែលរួមចំណែកដល់សុខភាពសាធារណៈ និងការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយនិរន្តរភាព។