ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

អាន់ដាលូស៊ី (Andalusia) គឺជាសហគមន៍ស្វ័យភាពមួយស្ថិតនៅភាគខាងត្បូងបំផុតនៃឧបទ្វីប Iberian ក្នុងប្រទេសអេស្ប៉ាញ និងជាទឹកដីដ៏សំខាន់មួយនៅអឺរ៉ុបភាគនិរតី។ តាមរយៈសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia អាន់ដាលូស៊ី គឺជាសហគមន៍ស្វ័យភាពដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេ និងមានផ្ទៃដីធំជាងគេទីពីរនៅក្នុងប្រទេសអេស្ប៉ាញ។ វាត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការថាជា «សញ្ជាតិប្រវត្តិសាស្ត្រ» និង «តថភាពជាតិ»។

ទឹកដីនេះត្រូវបានបែងចែកជាខេត្តចំនួន ៨ គឺ៖ Almería, Cádiz, Córdoba, Granada, Huelva, Jaén, Málaga, និង Seville។ រដ្ឋធានីរបស់វាគឺទីក្រុង Seville ខណៈដែលអាសនៈរបស់តុលាការយុត្តិធម៌ជាន់ខ្ពស់ស្ថិតនៅ Granada។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

អាន់ដាលូស៊ីមានទីតាំងនៅចន្លោះសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ និងមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក ហើយមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសព័រទុយហ្គាល់នៅភាគខាងលិច។ យោងតាម Wikipedia តំបន់នេះមានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រចម្រុះ រួមមានជួរភ្នំខ្ពស់ៗដូចជា Sierra Nevada ដែលមានកំពូលភ្នំ Mulhacén ជាចំណុចខ្ពស់បំផុតនៅឧបទ្វីប Iberian (កម្ពស់ ៣.៤៧៩ ម៉ែត្រ) និងជាកន្លែងខ្ពស់បំផុតនៅអឺរ៉ុបក្រៅពីជួរភ្នំ Caucasus និង Alps។ ទន្លេធំជាងគេគឺ Guadalquivir ដែលហូរកាត់តំបន់ទំនាបមានជីជាតិ កាត់ទីក្រុង Córdoba និង Seville មុននឹងហូរចូលមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក។

អាកាសធាតុមានភាពខុសគ្នាពីតំបន់មួយទៅតំបន់មួយ៖ ភាគច្រើនជាប្រភេទមេឌីទែរ៉ាណេ ដោយមានរដូវក្តៅស្ងួត និងរដូវរងាស្រាល។ តំបន់ឆ្នេរខ្លះមានអាកាសធាតុពាក់កណ្តាលស្ងួត រីឯតំបន់ភ្នំមានរដូវរងាត្រជាក់ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានរមណីយដ្ឋានជិះស្គីដូចជា Sierra Nevada Ski Station។

តាមការប៉ាន់ប្រមាណ អាន់ដាលូស៊ីមានប្រជាជនប្រមាណជាង ៨ លាននាក់ (យោងតាមទិន្នន័យប្រជាសាស្ត្រពី Wikipedia) ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាសហគមន៍ស្វ័យភាពដែលមានប្រជាជនច្រើនបំផុតនៅអេស្ប៉ាញ។ ទីក្រុងធំៗរួមមាន Seville, Málaga, Córdoba, Granada, និង Jerez de la Frontera។ ភាសាផ្លូវការគឺភាសាអេស្ប៉ាញ (Castilian) ប៉ុន្តែគ្រាមភាសានិយាយនៅអាន់ដាលូស៊ីមានលក្ខណៈពិសេស ដូចជា ceceo និង seseo ដែលជាការបញ្ចេញសំឡេងខុសពីភាសាអេស្ប៉ាញស្តង់ដារ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia អាន់ដាលូស៊ីមានប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សម្បូរបែបតាំងពីបុរាណកាល។ តំបន់នេះធ្លាប់ជាអាណានិគមរបស់ជនជាតិ Phoenician, Carthaginian និងរ៉ូម៉ាំង ដែលហៅថា Hispania Baetica។ បន្ទាប់មក កុលសម្ព័ន្ធ Visigoth បានត្រួតត្រា រហូតដល់ការសញ្ជ័យដោយពួកម៉ូស្លីមនៅដើមសតវត្សរ៍ទី ៨ ដែលបានបង្កើតរដ្ឋ Al-Andalus។ នៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកម៉ូស្លីម អរិយធម៌ វិទ្យាសាស្ត្រ និងសិល្បៈបានរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំង ជាពិសេសនៅទីក្រុង Córdoba ដែលធ្លាប់ជាមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌និងបញ្ញាដ៏សំខាន់របស់ពិភពលោក។

ការដួលរលំនៃរដ្ឋកាលីហ្វ Córdoba នៅសតវត្សរ៍ទី ១១ បាននាំឱ្យមានការបែកបាក់ជានគរតូចៗជាច្រើន (Taifas) ហើយព្រះរាជាណាចក្រគ្រីស្ទាននៅភាគខាងជើងបានចាប់ផ្តើមដំណើរការ Reconquista។ នៅឆ្នាំ ១៤៩២ ពួកគ្រីស្ទានបានយកទីក្រុង Granada ដែលជារដ្ឋឥស្លាមចុងក្រោយនៅឧបទ្វីប Iberian ដោយបញ្ចប់វត្តមានម៉ូស្លីម។ បន្ទាប់មក តំបន់នេះត្រូវបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងរាជាណាចក្រអេស្ប៉ាញ ហើយបានឆ្លងកាត់ដំណាក់កាលជាច្រើន រហូតដល់សតវត្សរ៍ទី ១៩ និង ២០ ដែលចលនាជាតិនិយមអាន់ដាលូស៊ីបានលេចឡើង។

Blas Infante (ឆ្នាំ ១៨៨៥-១៩៣៦) ត្រូវបានចាត់ទុកជា «បិតានៃមាតុភូមិអាន់ដាលូស៊ី» ចំពោះការតស៊ូទាមទារស្វ័យភាព និងអត្តសញ្ញាណជាតិ។ លោកត្រូវបានកងកម្លាំងរបស់ឧត្តមសេនីយ៍ Franco បាញ់សម្លាប់នៅដើមសង្រ្គាមស៊ីវិលអេស្ប៉ាញ (ឆ្នាំ ១៩៣៦)។ បន្ទាប់ពីរបបផ្តាច់ការរបស់ Franco និងការស្លាប់របស់ Infante អាន់ដាលូស៊ីបានទទួលឋានៈជាសហគមន៍ស្វ័យភាពនៅឆ្នាំ ១៩៨១ ក្រោមរដ្ឋធម្មនុញ្ញអេស្ប៉ាញឆ្នាំ ១៩៧៨។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia សេដ្ឋកិច្ចអាន់ដាលូស៊ីមានមូលដ្ឋានលើវិស័យសេវាកម្ម (ជាពិសេសទេសចរណ៍) កសិកម្ម និងឧស្សាហកម្ម។ ទេសចរណ៍គឺជាវិស័យសំខាន់ ដែលទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចររាប់លាននាក់មកកាន់ឆ្នេរ Costa del Sol តំបន់ប្រវត្តិសាស្ត្រដូចជា Alhambra នៅ Granada, Mezquita នៅ Córdoba និងទីក្រុងស្អាតៗដូចជា Seville, Ronda ជាដើម។ កសិកម្មរបស់អាន់ដាលូស៊ីផលិតប្រេងអូលីវយ៉ាងច្រើន (ជាតំបន់ផលិតប្រេងអូលីវធំជាងគេក្នុងពិភពលោក) និងដំណាំក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ ជាពិសេសនៅតំបន់ Almería។ កំពង់ផែ Algeciras គឺជាកំពង់ផែពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់មួយនៅអឺរ៉ុប។ ថ្មីៗនេះ អាន់ដាលូស៊ីក៏បានវិនិយោគយ៉ាងខ្លាំងលើថាមពលកកើតឡើងវិញ ដូចជាគម្រោងថាមពលព្រះអាទិត្យ Andasol ជាដើម។

វប្បធម៌អាន់ដាលូស៊ីមានឥទ្ធិពលពិភពលោកតាមរយៈរបាំ និងតន្ត្រី Flamenco ដែលត្រូវបាន UNESCO ទទួលស្គាល់ជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌អរូបី។ សិល្បករដ៏ល្បីល្បាញច្រើនរូបមានដើមកំណើតពីតំបន់នេះ រួមមាន វិចិត្រករ Pablo Picasso (កើតនៅ Málaga) កវី Federico García Lorca (កើតនៅ Granada) និងតន្ត្រីករហ្គីតាបុរាណលោក Andrés Segovia។ ស្ថាបត្យកម្ម Moorish នៅ Alhambra និងទីធ្លាផ្កា (patios) នៃ Córdoba ក៏ជាកេរ្តិ៍តំណែលដ៏ទាក់ទាញផងដែរ។ ពិធីបុណ្យសាសនាដូចជា Semana Santa (សប្តាហ៍បរិសុទ្ធ) និងការធ្វើធម្មយាត្រា El Rocío ត្រូវបានប្រារព្ធឡើងយ៉ាងធំធេង។ ម្ហូបអាហារដូចជា gazpacho និង jamón ក៏ល្បីល្បាញទូទាំងពិភពលោក។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ អាន់ដាលូស៊ីបន្តដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងនយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌របស់អេស្ប៉ាញ និងអឺរ៉ុប។ ក្នុងបរិបទនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ តំបន់នេះប្រឈមនឹងបញ្ហាខ្វះខាតទឹក និងរលកកម្តៅ ប៉ុន្តែក៏ជាអ្នកដឹកនាំក្នុងការប្រើប្រាស់ថាមពលស្អាតផងដែរ ជាពិសេសថាមពលព្រះអាទិត្យ និងកម្លាំងខ្យល់។ ឧស្សាហកម្មទេសចរណ៍កំពុងងើបឡើងវិញជាបន្តបន្ទាប់ រួមជាមួយការវិនិយោគលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដូចជាព្រលានយន្តហោះ Málaga និងកំពង់ផែ Algeciras។

សម្រាប់ទស្សនិកជនខ្មែរ អាន់ដាលូស៊ីអាចជាគំរូមួយស្តីពីការគ្រប់គ្រងភាពចម្រុះវប្បធម៌ និងការអភិវឌ្ឍតំបន់ស្វ័យភាព។ ប្រវត្តិនៃការរួមរស់នៃជំនឿផ្សេងៗគ្នា (គ្រីស្ទាន ម៉ូស្លីម យូដា) ក្នុងយុគសម័យ Al-Andalus តែងតែត្រូវបានលើកឡើងនៅក្នុងការពិភាក្សាអំពីសន្តិភាព និងការសម្រុះសម្រួល។ លើសពីនេះ ការទទួលស្គាល់នូវអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌របស់ខ្លួន រួមជាមួយការអភិរក្សសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌ ក៏ជាប្រធានបទដែលមានការចាប់អារម្មណ៍ទូទាំងពិភពលោកផងដែរ។