អង្គរវត្ត

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រាសាទអង្គរវត្ត គឺជាសំណង់ប្រាសាទសាសនាដ៏ធំបំផុតនៅលើពិភពលោក ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងខេត្តសៀមរាប ប្រទេសកម្ពុជា។ តាមការរាយការណ៍របស់វីគីភីឌា ប្រាសាទនេះសាងសង់ឡើងនៅលើផ្ទៃដីទំហំ ១៦២,៦ ហិកតា ក្នុងបរិវេណរាជធានីអង្គរបុរាណ ហើយត្រូវបានកសាងក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១១១៣ ដល់ ១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ ដោយព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ ដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយព្រះវិស្ណុនៃសាសនាព្រហ្មញ្ញ។ ក្រោយមក ចាប់ពីចុងសតវត្សទី១៣ ប្រាសាទនេះត្រូវបានផ្លាស់ប្ដូរបន្តិចម្តងៗទៅជាវត្តពុទ្ធសាសនាថេរវាទ និងបានបន្តជាមជ្ឈមណ្ឌលគោរពបូជាដ៏សកម្មរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។

ដោយសារទំហំដ៏ធំសម្បើម ចម្លាក់លៀនយ៉ាងល្អិតល្អន់ និងឯកភាពស្ថាបត្យកម្ម ប្រាសាទអង្គរវត្តត្រូវបានចាត់ទុកជាស្នាដៃឯកនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ។ លក្ខណៈពិសេសមួយគឺប្រាសាទនេះបែរមុខទៅទិសខាងលិច ដែលខុសពីប្រាសាទអង្គរដទៃទៀតដែលបែរទិសខាងកើត។ វីគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា អង្គរវត្តជានិមិត្តរូបរបស់ប្រទេសកម្ពុជា ហើយបានលេចរូបរាងនៅលើទង់ជាតិខ្មែរតាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៣ មក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ប្រាសាទអង្គរវត្តស្ថិតនៅចម្ងាយប្រហែល ១ គីឡូម៉ែត្រខាងត្បូងនៃទីក្រុងសៀមរាប ក្នុងតំបន់រមណីយដ្ឋានបុរាណវិទ្យាអង្គរ ដែលជាទីតាំងរាជធានីនៃចក្រភពខ្មែរចាប់ពីសតវត្សទី៩ ដល់សតវត្សទី១៥។ តាមវីគីភីឌា តំបន់នេះមានទីតាំងនៅលើវាលទំនាបជុំវិញបឹងទន្លេសាប ដែលផ្ដល់ប្រភពទឹកដ៏សម្បូរណ៍សម្រាប់ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រក្នុងសម័យបុរាណ។ ប្រាសាទនេះហ៊ុមព័ទ្ធដោយកសិណទឹកធំមួយដែលមានបណ្ដោយ ១,៥ គីឡូម៉ែត្រ និងទទឹង ១,៣ គីឡូម៉ែត្រ ដែលតំណាងឱ្យមហាសមុទ្រទឹកដោះក្នុងទេវកថាហិណ្ឌូ។

បើនិយាយពីប្រជាជន ប្រាសាទអង្គរវត្តមិនមែនជាកន្លែងរស់នៅឡើយ ប៉ុន្តែវាជាទីតាំងគោរពបូជាដ៏សំខាន់សម្រាប់ព្រះសង្ឃពុទ្ធសាសនា និងអ្នកដំណើរធម្មយាត្រាជាច្រើន។ បច្ចុប្បន្ននេះ មានព្រះសង្ឃជាច្រើនអង្គគង់ប្រចាំនៅទីនោះ ដើម្បីថែរក្សាវត្តបុរាណ និងធ្វើពិធីសាសនា។ ភ្ញៀវទេសចររាប់លាននាក់មកពីជុំវិញពិភពលោកបានទៅទស្សនាប្រាសាទនេះជារៀងរាល់ឆ្នាំ ធ្វើឱ្យវាក្លាយជាគោលដៅទេសចរណ៍កំពូលរបស់កម្ពុជា។ វីគីភីឌាកត់សម្គាល់ថា អង្គរវត្តជាប្រាសាទសាសនាដែលកំពុងមានសកម្មភាពគោរពបូជារហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ មិនមែនគ្រាន់តែជាកន្លែងប្រវត្តិសាស្ត្រប៉ុណ្ណោះទេ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់វីគីភីឌា ការសាងសង់ប្រាសាទអង្គរវត្តបានចាប់ផ្ដើមក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ (ឆ្នាំ ១១១៣–១១៥០ គ.ស.) ដែលជាព្រះមហាក្សត្រខ្មែរដ៏ខ្លាំងពូកែក្នុងសម័យចក្រភពអង្គរ។ ព្រះអង្គបានកសាងប្រាសាទនេះដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះវិស្ណុ ជាទេវតាក្នុងសាសនាព្រហ្មញ្ញ។ ប្រាសាទនេះមិនត្រឹមតែជាទីសក្ការៈប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជានិមិត្តរូបនៃអំណាចរាជ្យ និងជាប្រាសាទបុណ្យសពរបស់ព្រះអង្គផងដែរ។ សំណង់នេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាស្នាដៃឯកនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរបុរាណ ដោយមានប្រាង្គកណ្ដាលដ៏ធំបំផុត និងចម្លាក់លៀនដ៏ល្បីល្បាញនៅលើជញ្ជាំងថ្មភក់។

ចាប់ពីចុងសតវត្សទី១៣ នៅពេលដែលពុទ្ធសាសនាថេរវាទបានរីកចម្រើនឡើង អង្គរវត្តត្រូវបានផ្លាស់ប្ដូរបន្តិចម្តងៗពីប្រាសាទហិណ្ឌូទៅជាវត្តពុទ្ធសាសនា ដោយមានការបន្ថែមរូបសំណាកព្រះពុទ្ធ និងការកែប្រែផ្នែកខ្លះនៃសំណង់។ វីគីភីឌាកត់សម្គាល់ថា ប្រាសាទនេះនៅតែជាមជ្ឈមណ្ឌលសាសនាដ៏សំខាន់សម្រាប់ពុទ្ធបរិស័ទខ្មែររាប់សតវត្សមកហើយ។

ក្នុងកំឡុងសតវត្សទី១៩ ប្រាសាទអង្គរវត្តត្រូវបានគេស្គាល់ជាអន្តរជាតិតាមរយៈអ្នករុករកជនជាតិបារាំង ដូចជា លោក Henri Mouhot ដែលបានបោះពុម្ពផ្សាយកំណត់ហេតុធ្វើដំណើរក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៣ ដោយបានពិពណ៌នាអំពីភាពអស្ចារ្យនៃប្រាសាទនេះ។ បន្ទាប់មកមានអ្នកថតរូប និងវិចិត្រករជាច្រើនបានមកចាប់យកទិដ្ឋភាពប្រាសាទ ដូចដែលបានបង្ហាញក្នុងរូបថតរបស់ Emile Gsell ប្រហែលឆ្នាំ ១៨៦៦។

ក្នុងសម័យទំនើប ប្រាសាទនេះបានឆ្លងកាត់គ្រោះថ្នាក់ជាច្រើន រួមទាំងការប្រយុទ្ធគ្នារវាងកងទ័ពខ្មែរក្រហម និងកងទ័ពវៀតណាម ដែលបន្សល់ទុកស្នាមគ្រាប់កាំភ្លើងនៅលើជញ្ជាំងប្រាសាទ។ យោងតាមវីគីភីឌា ក្រោយសង្គ្រាម អង្គរវត្តបានទទួលការជួសជុល និងអភិរក្សយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់ ហើយត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូនៅឆ្នាំ ១៩៩២។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ប្រាសាទអង្គរវត្តមានសារៈសំខាន់ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា តាមរយៈវិស័យទេសចរណ៍។ តាមការរាយការណ៍របស់វីគីភីឌា ប្រាសាទនេះគឺជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏ពេញនិយមបំផុតនៅក្នុងប្រទេស ហើយជាផ្នែកមួយនៃឧទ្យានបុរាណវិទ្យាអង្គរ ដែលទទួលភ្ញៀវទេសចររាប់លាននាក់ក្នុងមួយឆ្នាំ។ ប្រាក់ចំណូលពីសំបុត្រចូលទស្សនាបានរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ដល់សេដ្ឋកិច្ចជាតិ និងការថែរក្សាប្រាសាទ។

ផ្នែកវប្បធម៌ អង្គរវត្តគឺជាស្នាដៃស្ថាបត្យកម្មដ៏អស្ចារ្យដែលបង្ហាញពីកម្រិតខ្ពស់នៃវិស្វកម្ម និងសិល្បៈខ្មែរសម័យបុរាណ។ ប្រាសាទនេះមានចម្លាក់លៀនដ៏វែងអន្លាយ ដូចជា «រឿងកូរសមុទ្រទឹកដោះ» និងរឿងទេវកថាហិណ្ឌូដទៃទៀត ដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកជាសិល្បៈដ៏មានតម្លៃ។ ដូចបានរៀបរាប់ក្នុងវីគីភីឌា រូបចម្លាក់សត្វនាគ និងសត្វតោដែលយាមនៅមុខខ្លោងទ្វារ គឺជាឧទាហរណ៍នៃការឆ្លាក់ថ្មប្រកបដោយភាពល្អិតល្អន់។

ស្ថាបត្យកម្មរបស់អង្គរវត្តក៏មានលក្ខណៈពិសេសមួយចំនួនដូចជា ការបែរមុខទៅទិសខាងលិច ការប្រើប្រាស់ថ្មភក់ជាសម្ភារៈសំខាន់ និងការរចនាជាជួរថ្នាក់ដែលតំណាងឱ្យភ្នំព្រះសុមេរុ៍ជាទីលំនៅរបស់ទេវតា។ វីគីភីឌាកត់សម្គាល់ថា គំរូស្ថាបត្យកម្មនេះបានជះឥទ្ធិពលដល់សំណង់សាសនាជាច្រើនក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្ន ប្រាសាទអង្គរវត្តបន្តជាបេះដូងនៃអត្តសញ្ញាណជាតិខ្មែរ និងជាគោលដៅទេសចរណ៍កំពូលមួយរបស់ពិភពលោក។ តាមវីគីភីឌា ការគ្រប់គ្រងភ្ញៀវទេសចរនៅអង្គរបានក្លាយជាបញ្ហាប្រឈមមួយ ដោយសារការកើនឡើងនៃចំនួនភ្ញៀវដែលអាចបង្កផលប៉ះពាល់ដល់រចនាសម្ព័ន្ធប្រាសាទ និងបរិស្ថានជុំវិញ។ អាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធបាននិងកំពុងអនុវត្តវិធានការនានាដូចជា ការកំណត់ចំនួនអ្នកទស្សនា ការជួសជុលផ្នែកដែលខូចខាត និងការបង្កើនការអប់រំអំពីការថែរក្សាបេតិកភណ្ឌ។

ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុក៏ជាក្តីព្រួយបារម្ភមួយសម្រាប់អភិរក្សប្រាសាទ ដោយការកើនឡើងនីវ៉ូទឹកភ្លៀង និងទឹកជំនន់អាចប៉ះពាល់ដល់គ្រឹះប្រាសាទ។ វីគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងអភិរក្សជាអន្តរជាតិបានកំពុងដំណើរការ ដោយមានការចូលរួមពីអង្គការយូណេស្កូ និងអ្នកជំនាញជាច្រើន។

ក្រៅពីនេះ អង្គរវត្តនៅតែជាទីតាំងគោរពបូជាសម្រាប់ព្រះសង្ឃ និងពុទ្ធបរិស័ទ ដែលធ្វើឱ្យប្រាសាទនេះមិនត្រឹមតែជាកន្លែងប្រវត្តិសាស្ត្រប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជាវត្តពុទ្ធសាសនាដែលមានសកម្មភាពផងដែរ។ ការបន្តវត្តមានរបស់ព្រះសង្ឃបានភ្ជាប់អតីតកាលជាមួយបច្ចុប្បន្ន និងជាការរំឭកថា អង្គរវត្តមិនមែនជាសារមន្ទីរស្ងប់ស្ងាត់ទេ ប៉ុន្តែជាស្ថាប័នដែលមានជីវិតរស់រវើក។