ចង្វាក់ខ្មែរ
ប្រធានបទ

ប្រទេសអង់ហ្គោឡា

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ទិដ្ឋភាពផ្កាយរណបប្រទេសអង់ហ្គោឡា ឆ្នាំ២០២២ ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ប្រទេសអង់ហ្គោឡា ដែលមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋអង់ហ្គោឡា គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅលើឆ្នេរភាគខាងលិចនៃតំបន់អាហ្វ្រិកខាងត្បូង។ ប្រទេសនេះជាប្រទេសនិយាយភាសាព័រទុយហ្គាល់ធំបំផុតទីពីរ បន្ទាប់ពីប្រទេសប្រេស៊ីល ហើយជាប្រទេសធំបំផុតទី ៧ នៅទ្វីបអាហ្វ្រិក។ អង់ហ្គោឡាមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសណាមីប៊ី នៅភាគខាងត្បូង សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ នៅភាគខាងជើង ហ្សាំប៊ី នៅភាគខាងកើត និងមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក នៅភាគខាងលិច។ ប្រទេសនេះក៏មានដែនដាច់ស្រយាលមួយឈ្មោះកាប៊ីនដា ដែលមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងសាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ និងសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ។ ទីក្រុងហ្លួង និងជាទីក្រុងធំបំផុតគឺ ឡូអង់ដា។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ផែនទីខេត្តអង់ហ្គោឡា ឆ្នាំ២០២៥ ប្រភព: Wikipedia

តាមការបង្ហាញរបស់ Wikipedia ប្រទេសអង់ហ្គោឡាមានផ្ទៃដីធំល្វឹងល្វើយ រួមមានតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រ តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល និងព្រៃក្រាស់នៅភាគខាងជើង។ ទន្លេគន្លឹះមួយគឺទន្លេក្វាន់ហ្សា (Cuanza) ដែលមានទំនប់វារីអគ្គិសនីកាប៉ានដា (Capanda) ផ្តល់ថាមពល។ បើគិតត្រឹមឆ្នាំ២០២៥ ប្រទេសនេះត្រូវបានបែងចែកជាខេត្តចំនួន ១៨ (ផែនទីខាងលើ)។ ចំនួនប្រជាជនមិនត្រូវបានបញ្ជាក់ច្បាស់លាស់នៅក្នុងឯកសារយោងទេ ប៉ុន្តែគេស្គាល់ថាភាសាព័រទុយហ្គាល់ជាភាសាផ្លូវការ និងត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយ (ដូចបង្ហាញក្នុងផែនទីនៃការប្រើប្រាស់ភាសាព័រទុយហ្គាល់ជាភាសាកំណើត)។ ក៏មានភាសាជនជាតិដើមជាច្រើនទៀតដែលត្រូវបាននិយាយនៅតាមមូលដ្ឋាន។ ទីក្រុងឡូអង់ដាជាក្រុងដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ម្ចាស់ក្សត្រី Nzinga ជួបជាមួយពួកព័រទុយហ្គាល់នៅឆ្នាំ១៦៥៧ ប្រភព: Wikipedia

ដោយផ្អែកលើកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រពី Wikipedia តំបន់ដែលជាប្រទេសអង់ហ្គោឡាសព្វថ្ងៃធ្លាប់ជាទីតាំងនៃនគរធំៗនៅក្នុងអាងទន្លេកុងហ្គោភាគខាងលិច នៅប្រហែលឆ្នាំ១៥៥០។ ការមកដល់នៃជនជាតិព័រទុយហ្គាល់នៅសតវត្សរ៍ទី ១៥ បាននាំឲ្យមានការធ្វើអាណានិគម ដោយទីក្រុងឡូអង់ដាត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៥៧៥។ ការតស៊ូប្រឆាំងអាណានិគមបានកើតឡើង ជាពិសេសដឹកនាំដោយម្ចាស់ក្សត្រី Nzinga នៃនគរនដុងហ្គោ (Ndongo) ដែលបានជួបពួកព័រទុយហ្គាល់នៅឆ្នាំ១៦៥៧។ ប្រទេសនេះបានស្ថិតនៅក្រោមអាណានិគមព័រទុយហ្គាល់អស់ជាច្រើនសតវត្សរ៍។

នៅពាក់កណ្តាលទី ២ នៃសតវត្សរ៍ទី ២០ ការតស៊ូទាមទារឯករាជ្យបានកើនឡើង។ ក្រុមរំដោះជាតិដូចជា FNLA (បានហ្វឹកហាត់នៅឆ្នាំ១៩៧៣) និង MPLA បានប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងព័រទុយហ្គាល់ (សូមមើលរូបភាពកងទ័ពព័រទុយហ្គាល់ដើរក្បួនក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមអាណានិគម)។ ក្រោយការបដិវត្តន៍ផ្ការីកនៅព័រទុយហ្គាល់ អង់ហ្គោឡាទទួលបានឯករាជ្យនៅឆ្នាំ១៩៧៥ ដោយលោក Agostinho Neto ដែលជាមេដឹកនាំ MPLA បានក្លាយជាប្រធានាធិបតីទីមួយ។

ប៉ុន្តែក្រោយឯករាជ្យ សង្គ្រាមស៊ីវិលដ៏យូរអង្វែងបានផ្ទុះឡើងរវាង MPLA និង UNITA ដែលដឹកនាំដោយ Jonas Savimbi (ស្ថាបនិកតាំងពីឆ្នាំ១៩៦៦)។ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមត្រជាក់ មានអន្តរាគមន៍យោធាពីគុយបា (រូបភាពរថក្រោះ Soviet ដំណើរការដោយគុយបានៅឆ្នាំ១៩៧៦)។ សង្គ្រាមបានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ២០០២ បន្ទាប់ពីការស្លាប់របស់ Savimbi ដែលបើកផ្លូវឆ្ពោះទៅការបង្រួបបង្រួមជាតិ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ស្ថានីយខួងយកប្រេងនៅក្រៅឆ្នេរអង់ហ្គោឡា ប្រភព: Wikipedia

តាមការចង្អុលបង្ហាញរបស់ Wikipedia សេដ្ឋកិច្ចអង់ហ្គោឡាពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើប្រេង និងពេជ្រ។ វេទិកាខួងប្រេងនៅឆ្នេរសមុទ្រ និងការរុករករ៉ែបានផ្តល់ចំណូលយ៉ាងសំខាន់ ដែលត្រូវបានវិនិយោគក្នុងការអភិវឌ្ឍទីក្រុងឡើងវិញ ដូចឃើញនៅតាមមហាវិថីម៉ាជីណាល (Marginal Avenida) និងការសាងសង់អគារហិរញ្ញវត្ថុទំនើប (Cidade Financeira)។ ទីក្រុងឡូប៊ីតូ (Lobito) ដែលជាកំពង់ផែសមុទ្រ ក៏ជាផ្នែកសំខាន់នៃហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដឹកជញ្ជូនផងដែរ។ ទំនប់វារីអគ្គិសនីកាប៉ានដាផ្តល់ថាមពល ខណៈស្ពានកាទុមបេឡា (Catumbela) និងក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ជាតិ TAAG បង្ហាញពីការរីកចំរើនផ្នែកហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។

ផ្នែកវប្បធម៌ សង្គមអង់ហ្គោឡាមានភាពចម្រុះ ដោយភាគច្រើនកាន់សាសនាគ្រិស្ត ដូចមានព្រះវិហារកាតូលិកនៅអ៊ូអាគូងហ្គោ (Uaco Cungo)។ ភាសាព័រទុយហ្គាល់ដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការអប់រំ និងរដ្ឋបាល។ សាកលវិទ្យាល័យ Agostinho Neto និងសាលារៀនជាច្រើន (ដូចសាលាបឋមសិក្សានៅខេត្តក្វាន់ហ្សាស៊ូល) ឆ្លុះបញ្ចាំងពីការវិនិយោគលើវិស័យអប់រំ។ ក៏មានកន្លែងរំលឹកអនុស្សាវរីយ៍ថ្នាក់ជាតិដូចជា Memorial Agostinho Neto និងកីឡដ្ឋានជាតិនៅបេងហ្គេឡា។ ទេសចរណ៍ក៏កំពុងកើនឡើងជាមួយនឹងស្ថិរភាពសេដ្ឋកិច្ច (ដូចរូបភាពសណ្ឋាគារនៅឡូប៊ីតូ)។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

អគារសភាជាតិនៅទីក្រុងឡូអង់ដា ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងដំណើរនយោបាយនិងសេដ្ឋកិច្ចបច្ចុប្បន្ន អង់ហ្គោឡាជាសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យដែលមានស្ថាប័ននីតិប្បញ្ញត្តិជាសភាជាតិ (National Assembly) នៅទីក្រុងឡូអង់ដា។ រូបភាពប្រធានាធិបតី João Lourenço និងរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស Tete António បង្ហាញពីការបន្តដឹកនាំរបស់គណបក្ស MPLA ក្នុងការគ្រប់គ្រងប្រទេស។ កងទ័ពអង់ហ្គោឡា និងប៉ូលីសជាតិត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីរក្សាសន្តិសុខក្រោយសង្គ្រាម។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse អង់ហ្គោឡាផ្តល់មេរៀនដ៏សំខាន់អំពីការកសាងជាតិឡើងវិញ បន្ទាប់ពីជម្លោះយូរអង្វែង។ ប្រទេសកម្ពុជាក៏បានឆ្លងកាត់បទពិសោធន៍ស្រដៀងគ្នានេះដែរ ហើយការសិក្សាពីការអភិវឌ្ឍរបស់ប្រទេសអង់ហ្គោឡាអាចផ្តល់ជាទស្សនៈថ្មីៗស្តីពីការប្រើប្រាស់ធនធានធម្មជាតិដើម្បីអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងការរក្សាសន្តិភាពនយោបាយ។ ឯកសារ Wikipedia ក៏បានកត់សម្គាល់ថាទីក្រុងឡូអង់ដាកំពុងផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងឆាប់រហ័ស ដែលបង្ហាញពីសក្ដានុពលនៃប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍនៅទ្វីបអាហ្វ្រិក។

អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ

មិនទាន់មានអត្ថបទទេ។