ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា សត្វគឺជាភាវៈរស់ពហុកោសិកាដែលមានកោសិកាប្រភេទអូការីយ៉ូត និងជាកម្មសិទ្ធិក្នុងអាណាចក្រជីវសាស្ត្រ Animalia។ សត្វមានលក្ខណៈពិសេសដូចជា ការបរិភោគសារធាតុសរីរាង្គ ការដកដង្ហើមយកអុកស៊ីសែន មានកោសិកាសាច់ដុំ (myocytes) អាចបន្តពូជតាមរយៈការបង្កកំណើតផ្លូវភេទ និងលូតលាស់ចេញពីប្លាស់ទូឡាដែលជាគ្រាប់កោសិកាប្រហោង។ សត្វស្ទើរទាំងអស់អាចផ្លាស់ទីបាន លើកលែងតែប្រភេទមួយចំនួនតូច។ ពួកវាបង្កើតជាក្រុមជីវសាស្ត្រមួយហៅថា clade ដែលមានន័យថាមានបុព្វបុរសរួមតែមួយ។

បច្ចុប្បន្ននេះ មានប្រភេទសត្វរស់ដែលត្រូវបានពិពណ៌នាជាង ១.៥ លានប្រភេទ។ ក្នុងនោះ ប្រមាណ ១.០៥ លានជាសត្វល្អិត ជាង ៨៥,០០០ ជាសត្វមូស (molluscs) និងប្រមាណ ៦៥,០០០ ជាសត្វឆ្អឹងកង (vertebrates)។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប៉ាន់ស្មានថា អាចមានប្រភេទសត្វរហូតដល់ ៧.៧៧ លានប្រភេទនៅលើផែនដី។ ទំហំរាងកាយរបស់សត្វមានចាប់ពី ៨.៥ មីក្រូម៉ែត្រ ដល់ ៣៣.៦ ម៉ែត្រ ហើយពួកវាមានអន្តរកម្មស្មុគស្មាញនឹងបរិស្ថាន បង្កើតជាបណ្តាញអាហារដ៏ស្មុគស្មាញ។ ការសិក្សាអំពីសត្វត្រូវបានគេហៅថា សត្វវិទ្យា (zoology) និងការសិក្សាអំពីឥរិយាបថសត្វហៅថា ethology។

លក្ខណៈទូទៅ និងភាពចម្រុះ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា លក្ខណៈពិសេសមួយរបស់សត្វគឺការបង្កើតដំណាក់កាលប្លាស់ទូឡាអំឡុងពេលលូតលាស់អំប្រ៊ីយ៉ុង។ ដូចបង្ហាញក្នុងរូបភាព គ្រាប់កោសិកាដំបូងប្រែក្លាយទៅជាគ្រាប់ប្រហោងហៅថាប្លាស់ទូឡា។ លក្ខណៈនេះមានចំពោះតែសត្វប៉ុណ្ណោះ។ សត្វស្ទើរទាំងអស់បន្តពូជតាមរយៈការបង្កកំណើតផ្លូវភេទ ដូចបានឃើញនៅក្នុងសត្វនាគ ហើយមានកោសិកាសាច់ដុំដែលជួយដល់ចលនា។

ដោយឡែកពីភាពចម្រុះវិញ ទិន្នន័យពីវិគីភីឌាបង្ហាញថាសត្វល្អិតមានចំនួនច្រើនជាងគេ (១.០៥ លានប្រភេទ) បន្ទាប់មកគឺសត្វមូស និងសត្វឆ្អឹងកង។ ទំហំរាងកាយក៏មានភាពខុសគ្នាខ្លាំង ចាប់ពី ៨.៥ មីក្រូម៉ែត្រ ដល់ ៣៣.៦ ម៉ែត្រ។ សត្វរស់នៅក្នុងជម្រកចម្រុះ ចាប់ពីសមុទ្រជ្រៅដល់ព្រៃត្រូពិច ហើយការសម្របខ្លួនរបស់ពួកវាបានបង្កើតឱ្យមានរូបរាងនិងមុខងារដ៏អស្ចារ្យ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា សត្វទាំងអស់បង្កើតជា clade ដែលមានបុព្វបុរសរួមតែមួយ ហើយភាពចម្រុះដែលយើងឃើញសព្វថ្ងៃគឺជាលទ្ធផលនៃការវិវត្តរាប់រយលានឆ្នាំ។ ការសិក្សាអំពីប្រវត្តិវិវត្តន៍នេះបានចាប់ផ្តើមតាំងពីសម័យបុរាណ ប៉ុន្តែទទួលបានការរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំងក្នុងយុគសម័យវិទ្យាសាស្ត្រទំនើប។

នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃការសិក្សាអំពីសត្វ លោក Jean-Baptiste de Lamarck គឺជាឥស្សរជនសំខាន់មួយរូប។ រូបភាពរបស់លោកត្រូវបានរក្សាទុកក្នុងបណ្ណសារវិទ្យាសាស្ត្រ ហើយវិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា លោកបានដឹកនាំការបង្កើតចំណាត់ថ្នាក់សត្វអសន្តិវង្ស (invertebrates) ទំនើប ដោយបំបែកក្រុម "Vermes" របស់លោក Carl Linnaeus ចេញជា ៩ phyla នៅឆ្នាំ ១៨០៩។ ស្នាដៃនេះបានចាក់គ្រឹះសម្រាប់ការយល់ដឹងអំពីទំនាក់ទំនងវិវត្តន៍រវាងក្រុមសត្វផ្សេងៗ និងជាមូលដ្ឋាននៃសត្វវិទ្យាទំនើប។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សត្វមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយសេដ្ឋកិច្ចមនុស្សតាំងពីបុរាណកាលមក។ រូបភាពពីវិគីភីឌាដូចជាសាច់គោនៅក្នុងទីសំរុះ និងឆ្កែកំពុងបរបាញ់ បង្ហាញពីការប្រើប្រាស់សត្វជាប្រភពអាហារ និងជាជំនួយការងារ។ សត្វពាហណៈដូចជាគោ ជ្រូក មាន់ និងត្រី បានផ្គត់ផ្គង់ប្រូតេអ៊ីនដល់មនុស្សរាប់ពាន់លាននាក់ ព្រមទាំងផ្តល់ស្បែក រោម និងផលិតផលផ្សេងៗសម្រាប់ឧស្សាហកម្ម។

ផ្នែកវប្បធម៌វិញ សត្វក៏មានវត្តមានយ៉ាងជ្រាលជ្រៅផងដែរ។ រូបគំនូរ "Still Life with Lobster and Oysters" ដោយវិចិត្រករ Alexander Coosemans ក្នុងឆ្នាំប្រហែល ១៦៦០ បង្ហាញពីតម្លៃសិល្បៈនិងសោភ័ណភាពរបស់សត្វ។ សត្វក៏ត្រូវបានគេប្រើជានិមិត្តរូបក្នុងសាសនា អក្សរសាស្ត្រ និងពិធីបុណ្យប្រពៃណីនានាជុំវិញសកលលោក។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ការស្រាវជ្រាវលើអាណាចក្រសត្វនៅតែបន្តយ៉ាងសកម្ម ហើយមានសារៈសំខាន់សម្រាប់បញ្ហាសកលនាពេលបច្ចុប្បន្ន។ យោងតាមវិគីភីឌា ការប៉ាន់ស្មានថាមានប្រភេទសត្វរហូតដល់ ៧.៧៧ លានប្រភេទ ប៉ុន្តែមានតែ ១.៥ លានប្រភេទប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវបានពិពណ៌នា បង្ហាញថាផ្នែកធំនៃជីវចម្រុះនៅមិនទាន់ត្រូវបានរកឃើញនៅឡើយ។ ការរកឃើញថ្មីៗដូចជាសត្វនៅតំបន់បំពង់ទឹកក្តៅ (hydrothermal vents) ដែលរស់នៅដោយគ្មានពន្លឺព្រះអាទិត្យ បានបង្កើតការយល់ដឹងថ្មីអំពីដែនកំណត់នៃជីវិត។

ការសិក្សាអំពីឥរិយាបថសត្វ (ethology) និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ជួយឱ្យយើងយល់ដឹងពីបណ្តាញអាហារដ៏ស្មុគស្មាញ ដែលចាំបាច់សម្រាប់ការគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិប្រកបដោយនិរន្តរភាព។ ក្នុងយុគសម័យដែលពិភពលោកកំពុងប្រឈមមុខនឹងការបាត់បង់ជីវចម្រុះ និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ចំណេះដឹងផ្នែកសត្វវិទ្យាមានតួនាទីសំខាន់ក្នុងកិច្ចអភិរក្ស និងការអភិវឌ្ឍដំណោះស្រាយប្រកបដោយភាពច្នៃប្រឌិត ដូចជាបច្ចេកវិទ្យាជីវៈចម្រុះ (bio-inspired technology) ជាដើម។