អានីមីស

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានពិពណ៌នាថា អានីមីស (Animism) គឺជាជំនឿដែលយល់ឃើញថា ទីកន្លែង វត្ថុ និងសត្វលោកទាំងអស់ សុទ្ធតែមានព្រលឹង ឬសារជាតិខាងវិញ្ញាណដោយឡែករៀងៗខ្លួន។ តាមទស្សនៈនេះ អ្វីៗទាំងអស់ដូចជា សត្វ រុក្ខជាតិ ថ្ម ទន្លេ ប្រព័ន្ធអាកាសធាតុ សំណង់មនុស្ស និងពាក្យសម្ដី សុទ្ធតែមានជីវិត មានឆន្ទៈ និងសេរីភាពក្នុងការធ្វើសកម្មភាព។ អានីមីសគឺជាជំនឿមេតាភីស៊ីក (metaphysical) ដែលផ្តោតលើសកលលោកនៃវិញ្ញាណ និងគំនិតនៃព្រលឹងរូបធាតុដែលមើលមិនឃើញ។

នៅក្នុងវិស័យនរវិទ្យានៃសាសនា អានីមីសត្រូវបានប្រើជាពាក្យសម្រាប់ប្រព័ន្ធជំនឿរបស់ជនជាតិដើមភាគតិចជាច្រើន ដោយខុសប្លែកពីសាសនាដែលមានរបៀបរៀបចំច្បាស់លាស់ដែលកើតមាននៅពេលក្រោយ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ជំនឿអានីមីសមានវត្តមាននៅក្នុងសហគមន៍ជនជាតិដើមទូទាំងពិភពលោក ចាប់ពីទ្វីបអាហ្វ្រិក អាមេរិក រហូតដល់អាស៊ី និងប៉ាស៊ីហ្វិក។ ឧទាហរណ៍ ជនជាតិអូជីបវ៉េ (Ojibwe) នៅអាមេរិកខាងជើង មានប្រព័ន្ធជំនឿដែលបានក្លាយជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការសិក្សាថ្មីៗអំពីអានីមីស។ នៅទ្វីបអាហ្វ្រិក ប្រជាជនបូហ្សូ (Bozo) នៅម៉ាលី បន្តប្រតិបត្តិការគោរពព្រលឹងដូនតានិងវត្ថុសក្ការៈ។ នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ប្រជាជននៅហ្វីលីពីនដូចជាជនជាតិអ៊ីទណេក (Itneg) មានពិធីថ្វាយដល់អាទិទេពអ្នកតាដែលសណ្ឋិតនៅក្នុងថ្មទឹក ហើយនៅប្រទេសឡាវគេក៏ឃើញមានរូបសំណាកក្បាលមនុស្សដុះជាប់នឹងដើមឈើដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីជំនឿបែបអានីមីស។

ជំនឿទាំងនេះមិនត្រូវបានកំណត់ត្រឹមតែសហគមន៍ដាច់ស្រយាលនោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏នៅតែបន្តមាននៅក្នុងសង្គមទំនើប ជាពិសេសនៅក្នុងតំបន់ជនបទដែលមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយធម្មជាតិ។ នៅកម្ពុជា ជំនឿទៅលើអ្នកតា និងព្រលឹងដូនតា គឺជាទម្រង់មួយនៃអានីមីសដែលនៅរស់រានមានជីវិត។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា ពាក្យ "អានីមីស" ត្រូវបានអភិវឌ្ឍដោយអ្នកនរវិទ្យាជនជាតិអង់គ្លេស លោក អេដវឺដ ប៊ឺរណេត ថាយឡរ (Edward Burnett Tylor) នៅក្នុងស្នាដៃឆ្នាំ១៨៧១ ឈ្មោះ "Primitive Culture"។ លោកបានស្នើថា អានីមីសគឺជាដំណាក់កាលដំបូងបំផុតនៃសាសនាមនុស្សជាតិ ដែលកើតចេញពីការព្យាយាមពន្យល់ពីបាតុភូតដូចជាក្តីសុបិន និងសេចក្តីស្លាប់។

ទ្រឹស្តីរបស់ថាយឡរត្រូវបានពិភាក្សាឡើងវិញជាច្រើនលើក។ នៅពាក់កណ្ដាលសតវត្សរ៍ទី២០ ការសិក្សាអំពីសាសនារបស់ជនជាតិអូជីបវ៉េបានផ្តល់កំណើតដល់ទស្សនៈ "អានីមីសថ្មី" (new animism)។ យោងតាមវិគីភីឌា អានីមីសថ្មីមិនគ្រាន់តែជាជំនឿលើព្រលឹងប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែផ្តោតលើទំនាក់ទំនងរវាងមនុស្សនិងសត្វលោកដទៃ ដោយទទួលស្គាល់ថាអង្គភាពមិនមែនមនុស្សក៏មានបុគ្គលភាព និងអាចធ្វើសកម្មភាពបានដែរ។ អ្នកប្រាជ្ញសម័យទំនើបមើលឃើញអានីមីសជាវិធីនៃការរស់នៅក្នុងពិភពលោក មិនមែនជាដំណាក់កាលដំបូងដែលគ្មានឡូជីកនោះឡើយ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

វប្បធម៌ដែលជាប់ទាក់ទងនឹងអានីមីសមានលក្ខណៈចម្រុះ និងសម្បូរបែប។ តាមវិគីភីឌា ការសម្តែងសាសនាមានដូចជា ពិធីថ្វាយតង្វាយ ការបួងសួងដល់ព្រលឹងដូនតា និងការធ្វើសក្ការៈនៅអាសនៈផ្សេងៗ។ ឧទាហរណ៍ រូបថតមួយពីឆ្នាំ១៩៧២ បង្ហាញអាសនៈរបស់ប្រជាជនបូហ្សូនៅប្រទេសម៉ាលី។ នៅប្រទេសឥណ្ឌា ដើមជ្រៃ (banyan tree) ត្រូវបានគេគោរពសក្ការៈក្នុងពិធីបុណ្យវាត់ពូរនីម៉ា (Vat Purnima) ដោយស្រ្តីរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ចងខ្សែអំបោះជុំវិញដើម។

វិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា តាមប្រពៃណី អ្នកអនុវត្តអានីមីសតែងតែមានតួអង្គជាអ្នកសម្របសម្រួលខាងវិញ្ញាណ ដែលគេហៅថា "សាម៉ាន់" (shaman) ដែលធ្វើការទាក់ទងជាមួយពិភពវិញ្ញាណដើម្បីព្យាបាលជំងឺ ឬទស្សន៍ទាយអនាគត។ សកម្មភាពទាំងនេះមិនត្រឹមតែជាបាតុភូតសាសនាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏មានវិមាត្រសេដ្ឋកិច្ចផងដែរ ដូចជាការទទួលបានរង្វាន់ជាសម្ភារៈសម្រាប់សេវាខាងវិញ្ញាណ និងការផ្លាស់ប្តូរដំណាំសម្រាប់ពិធីសាសនា។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នាពេលបច្ចុប្បន្ន អានីមីសកំពុងទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍ឡើងវិញទាំងក្នុងវិស័យសិក្សាស្រាវជ្រាវ និងចលនាអេកូឡូស៊ី។ វិគីភីឌាបានលើកឡើងថា ទស្សនៈអានីមីសថ្មីដែលមើលឃើញធម្មជាតិទាំងមូលថាមានជីវិត បានក្លាយជាប្រភពជំរុញចិត្តសម្រាប់ចលនាការពារបរិស្ថាន ដោយអះអាងថាការគោរពដល់ភាវៈមានជីវិតទាំងអស់អាចជួយដោះស្រាយវិបត្តិអាកាសធាតុបាន។

នៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌសិទ្ធិជនជាតិដើម ជំនឿអានីមីសត្រូវបានប្រើជាអំណះអំណាងដើម្បីការពារទឹកដី និងទីសក្ការៈបុរាណពីការអភិវឌ្ឍឧស្សាហកម្ម។ សម្រាប់ប្រជាជនក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដូចជាកម្ពុជា ឡាវ និងថៃ ការយល់ដឹងអំពីអានីមីសអាចជួយពង្រឹងការអភិរក្សវប្បធម៌ប្រពៃណី ដូចជាការគោរពអ្នកតា និងព្រលឹងដូនតា ដែលកំពុងប្រឈមនឹងការបាត់បង់ក្រោមឥទ្ធិពលសម័យទំនើប។

ជារួម អានីមីសមិនមែនគ្រាន់តែជាវត្ថុបុរាណនៃអតីតកាលនោះទេ ប៉ុន្តែជាទស្សនវិជ្ជារស់នៅដែលបន្តផ្តល់នូវវិធីសាស្រ្តផ្សេងក្នុងការយល់ឃើញពិភពលោក និងទំនាក់ទំនងរវាងមនុស្សនិងធម្មជាតិ។