ទិដ្ឋភាពទូទៅ

យោងតាមវិគីភីឌា កិច្ចប្រជុំកំពូលអង់ការ៉ាឆ្នាំ ២០១៨ គឺជាកិច្ចប្រជុំត្រីភាគីរវាងប្រមុខរដ្ឋនៃប្រទេសតួកគី រុស្ស៊ី និងអ៊ីរ៉ង់ ដែលធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី ៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ២០១៨ នៅទីក្រុងអង់ការ៉ា រដ្ឋធានីនៃប្រទេសតួកគី។ អ្នកចូលរួមសំខាន់ៗរួមមាន ប្រធានាធិបតី រ៉េសេប តាយីប អឺដូហ្គាន (Recep Tayyip Erdoğan) នៃប្រទេសតួកគី ប្រធានាធិបតី វ្ល៉ាឌីមៀរ ពូទីន (Vladimir Putin) នៃប្រទេសរុស្ស៊ី និងប្រធានាធិបតី ហាសាន់ រ៉ូហានី (Hassan Rouhani) នៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់។ យោងតាមវិគីភីឌា កិច្ចប្រជុំនេះជាវេទិកាកំពូលលើកទីពីររបស់មេដឹកនាំទាំងបីស្តីពីបញ្ហាស៊ីរី បន្ទាប់ពីកិច្ចប្រជុំលើកដំបូងនៅទីក្រុងសូជី ប្រទេសរុស្ស៊ី កាលពីខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០១៧។

គោលបំណងនៃកិច្ចប្រជុំនេះគឺពិភាក្សាអំពីស្ថានភាពសង្គ្រាមស៊ីវិលនៅស៊ីរី ជាពិសេសការប្រយុទ្ធនៅតំបន់ហ្គូថាខាងកើត (Eastern Ghouta) និងតំបន់អាហ្វ្រីន (Afrin) ព្រមទាំងជំរុញដំណើរការសន្តិភាពតាមរយៈក្របខ័ណ្ឌអាស្តាណា (Astana Process)។ កិច្ចប្រជុំនេះបានធ្វើឡើងប៉ុន្មានថ្ងៃមុនការវាយប្រហារគីមីដ៏ចម្រូងចម្រាសនៅឌូម៉ា (Douma) ដែលបានកើតឡើងនៅថ្ងៃទី ៧ ខែមេសា ឆ្នាំ ២០១៨។ យោងតាមវិគីភីឌា កិច្ចប្រជុំនេះបានបញ្ចប់ដោយការចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួម ដែលបញ្ជាក់ពីការគាំទ្រដល់បូរណភាពទឹកដីស៊ីរី ការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងក្រុមភេរវកម្ម និងការអំពាវនាវឱ្យមានលទ្ធភាពចូលទៅកាន់តំបន់រងគ្រោះសម្រាប់ជំនួយមនុស្សធម៌។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ទីក្រុងអង់ការ៉ាគឺជារដ្ឋធានីនិងមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាលរបស់ប្រទេសតួកគីតាំងពីឆ្នាំ ១៩២៣ មកម្ល៉េះ។ វាស្ថិតនៅក្នុងតំបន់អាណាតូលីកណ្តាល និងមានប្រជាជនប្រមាណ ៥,៥ លាននាក់ (តាមជំរឿនឆ្នាំ ២០២១)។ កិច្ចប្រជុំនេះបានប្រព្រឹត្តទៅនៅគេហដ្ឋានប្រធានាធិបតី (Presidential Complex) ដែលជាទីតាំងការិយាល័យរដ្ឋាភិបាលដ៏ធំមួយ។ បើនិយាយពី "ប្រជាជន" ក្នុងបរិបទនៃព្រឹត្តិការណ៍នេះ វិគីភីឌាកត់សម្គាល់អំពីតួអង្គមេដឹកនាំទាំងបី៖ លោកអឺដូហ្គាន ដែលកាន់អំណាចជាប្រធានាធិបតីតួកគីតាំងពីឆ្នាំ ២០១៤ (និងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីពីមុន) លោកពូទីន ដែលដឹកនាំប្រទេសរុស្ស៊ីតាំងពីឆ្នាំ ២០០០ (លើកលែងតែរយៈពេល ២០០៨-២០១២) និងលោករ៉ូហានី ដែលជាប្រធានាធិបតីអ៊ីរ៉ង់ពីឆ្នាំ ២០១៣ ដល់ ២០២១។ ប្រទេសទាំងបីមានប្រជាជនសរុបជាង ៣១៧ លាននាក់ (តួកគីប្រមាណ ៨៥ លាន រុស្ស៊ី ១៤៤ លាន និងអ៊ីរ៉ង់ ៨៨ លាន) ដែលបង្ហាញពីទម្ងន់នយោបាយនិងយោធារបស់ពួកគេនៅក្នុងតំបន់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

យោងតាមវិគីភីឌា សង្គ្រាមស៊ីវិលនៅស៊ីរីបានចាប់ផ្តើមនៅខែមីនា ឆ្នាំ ២០១១ បន្ទាប់ពីរដ្ឋាភិបាលរបស់ប្រធានាធិបតី បាស្ការ អាល់អាសាដ បានបង្ក្រាបការធ្វើបាតុកម្មដោយសន្ដិវិធីដោយប្រើអំពើហិង្សា។ ជម្លោះនេះបានអូសបន្លាយពេលជាងមួយទសវត្សរ៍ ដោយមានអន្តរាគមន៍ពីមហាអំណាចក្នុងតំបន់និងអន្តរជាតិ។ នៅដើមឆ្នាំ ២០១៧ ប្រទេសតួកគី រុស្ស៊ី និងអ៊ីរ៉ង់ បានផ្តួចផ្តើមដំណើរការអាស្តាណា ដោយធ្វើកិច្ចចរចាជាបន្តបន្ទាប់នៅរដ្ឋធានីរបស់កាហ្សាក់ស្ថាន។ ដំណើរការនេះមានគោលបំណងបង្កើតតំបន់កាត់បន្ថយអំពើហិង្សា (de-escalation zones) និងស្វែងរកដំណោះស្រាយនយោបាយក្រៅពីកិច្ចចរចានៅទីក្រុងហ្សឺណែវដែលដឹកនាំដោយអង្គការសហប្រជាជាតិ។ កិច្ចប្រជុំកំពូលសូជីឆ្នាំ ២០១៧ គឺជាការលើកកម្ពស់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងទាំងនេះទៅជាកម្រិតប្រមុខរដ្ឋ។

នៅជុំវិញពេលកិច្ចប្រជុំអង់ការ៉ាឆ្នាំ ២០១៨ កងទ័ពស៊ីរីនិងសម្ព័ន្ធមិត្តកំពុងធ្វើប្រតិបត្តិការវាយប្រហារលើតំបន់ហ្គូថាខាងកើត ដែលជាតំបន់កាន់កាប់ដោយក្រុមប្រឆាំងនៅជិតទីក្រុងដាម៉ាស។ រីឯតួកគីបានចាប់ផ្តើមប្រតិបត្តិការមែកអូលីវ (Operation Olive Branch) នៅក្នុងតំបន់អាហ្វ្រីនភាគពាយ័ព្យស៊ីរី ប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងឃឺដ។ វិគីភីឌាកត់សម្គាល់ថា នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំនេះ មេដឹកនាំបានពិភាក្សាអំពីតម្រូវការក្នុងការបំបែកក្រុមប្រឆាំងនិយមមធ្យមចេញពីក្រុមភេរវករ ហើយបានឯកភាពគ្នាជំរុញឱ្យមានការបង្កើតគណៈកម្មាធិការរដ្ឋធម្មនុញ្ញសម្រាប់ស៊ីរី។

វិគីភីឌាក៏បានកត់សម្គាល់ផងដែរថា មេដឹកនាំទាំងបីបានពិភាក្សាអំពីលទ្ធផលនៃសមាជសន្ទនាជាតិស៊ីរី (Syrian National Dialogue Congress) ដែលបានធ្វើឡើងនៅសូជីក្នុងខែមករា ឆ្នាំ ២០១៨ ហើយបានជំរុញឱ្យមានការបង្កើតគណៈកម្មាធិការរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ទោះបីជាវិគីភីឌាមិនបានរៀបរាប់លម្អិតអំពីវិមាត្រសេដ្ឋកិច្ចនៃកិច្ចប្រជុំនេះក៏ដោយ ក៏អ្នកវិភាគជាច្រើនបានចង្អុលបង្ហាញថាប្រទេសទាំងបីមានចំណាប់អារម្មណ៍សេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងប្រទេសស៊ីរី។ រុស្ស៊ីមានកិច្ចសន្យាថាមពល រួមទាំងការរុករកប្រេងនិងឧស្ម័ននៅឆ្នេរសមុទ្រស៊ីរី។ អ៊ីរ៉ង់បានផ្តល់ខ្សែឥណទានរាប់ពាន់លានដុល្លារដល់រដ្ឋាភិបាលអាសាដ ហើយមានឥទ្ធិពលខាងសាសនានិងវប្បធម៌តាមរយៈការគាំទ្រក្រុមនិកាយស៊ីអ៊ីត។ តួកគី ជាប្រទេសដែលបានទទួលរងនូវវិបត្តិជនភៀសខ្លួនស៊ីរីជាង ៣,៦ លាននាក់ មានផលប្រយោជន៍ទាំងផ្នែកសន្តិសុខ និងសេដ្ឋកិច្ច ដូចជាការកសាងឡើងវិញនូវហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនៅតំបន់ដែលខ្លួនគ្រប់គ្រងជាដើម។

ខាងផ្នែកវប្បធម៌ ប្រទេសទាំងបីសុទ្ធតែមានទំនាក់ទំនងជាប្រវត្តិសាស្ត្រជាមួយតំបន់ស៊ីរី។ ចក្រភពអូតូម៉ង់ធ្លាប់គ្រប់គ្រងស៊ីរីអស់ជាច្រើនសតវត្ស រីឯអ៊ីរ៉ង់មានឥទ្ធិពលខាងវប្បធម៌និងសាសនាយ៉ាងជ្រាលជ្រៅតាមរយៈទីសក្ការៈស៊ីអ៊ីត។ រុស្ស៊ីជាសម្ព័ន្ធមិត្តយូរអង្វែងរបស់ស៊ីរីតាំងពីសម័យសង្រ្គាមត្រជាក់។ ទោះយ៉ាងណា កិច្ចប្រជុំនេះមិនមែនជាវេទិកាវប្បធម៌ផ្ទាល់ទេ តែបរិបទវប្បធម៌ទាំងនេះបានជះឥទ្ធិពលដល់ជំហរនយោបាយរបស់ប្រទេសនីមួយៗ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ទោះបីជាពេលវេលាបានកន្លងផុតទៅជាច្រើនឆ្នាំក៏ដោយ កិច្ចប្រជុំកំពូលអង់ការ៉ាឆ្នាំ ២០១៨ នៅតែមានសារៈសំខាន់ក្នុងការយល់ដឹងអំពីដំណើរការសន្តិភាពនៅស៊ីរី។ យន្តការត្រីភាគីនេះបានបន្តដំណើរការ ដោយមានកិច្ចប្រជុំកំពូលជាបន្តបន្ទាប់នៅតេហេរង (ខែកញ្ញា ២០១៨) សូជី (ខែកុម្ភៈ ២០១៩) និងអង់ការ៉ា (ខែកញ្ញា ២០១៩) ជាដើម។ ទោះយ៉ាងណា តាមការរាយការណ៍របស់ BBC នៅចុងឆ្នាំ ២០២៤ ក្រុមប្រឆាំងស៊ីរីបានធ្វើការវាយប្រហារដ៏ធំមួយ ដែលនាំឱ្យមានការដួលរលំនៃរបបអាសាដ និងការកែប្រែទិសដៅនយោបាយនៅក្នុងប្រទេសនេះ។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានធ្វើឱ្យតួនាទីរបស់ប្រទេសតួកគី រុស្ស៊ី និងអ៊ីរ៉ង់នៅស៊ីរីផ្លាស់ប្តូរ ខណៈដែលពួកគេព្យាយាមការពារឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួន។

សម្រាប់អ្នកអានចង្វាក់ខ្មែរ ព្រឹត្តិការណ៍នេះអាចមិនមែនជារឿងជិតស្និទ្ធទេ ប៉ុន្តែវាបង្ហាញពីភាពស្មុគស្មាញនៃទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ និងរបៀបដែលមហាអំណាចក្នុងតំបន់ដើរតួនាទីក្នុងការដោះស្រាយជម្លោះ។ មេរៀនពីស៊ីរីអំពីសន្តិភាពនិងការកសាងឡើងវិញអាចផ្តល់ជាគំរូសម្រាប់បញ្ហានានានៅក្នុងតំបន់អាស៊ាន រួមទាំងការគ្រប់គ្រងវិបត្តិមនុស្សធម៌និងជនភៀសខ្លួន។ លើសពីនេះ អស្ថិរភាពនៅមជ្ឈិមបូព៌ាអាចជះឥទ្ធិពលដល់តម្លៃថាមពល និងសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក ដែលជះឥទ្ធិពលដោយប្រយោលដល់ប្រទេសកម្ពុជា។ ក្នុងនាមជាប្រទេសមួយដែលធ្លាប់ឆ្លងកាត់សង្គ្រាមស៊ីវិល កម្ពុជាអាចទាញយកមេរៀនពីបទពិសោធន៍នៃការផ្សះផ្សាជាតិ និងការកសាងសន្តិភាពឡើងវិញ។ ប្រទេសកម្ពុជាក៏បានចូលរួមក្នុងបេសកកម្មរក្សាសន្តិភាពរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិនៅក្នុងតំបន់មានជម្លោះផ្សេងៗ ដែលបង្ហាញពីការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់ខ្លួនចំពោះសន្តិភាពអន្តរជាតិ។