អង់តាក់ទិក

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

អង់តាក់ទិក ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាទ្វីបនៅភាគខាងត្បូងបំផុតនៃផែនដី គឺជាទ្វីបដែលមានប្រជាជនរស់នៅតិចបំផុត ហើយស្ទើរតែទាំងស្រុងស្ថិតនៅក្រោមរង្វង់អង់តាក់ទិក។ យោងតាមវិគីភីឌា ទ្វីបនេះមានទំហំប្រហែល ១៤.២ លានគីឡូម៉ែត្រការ៉េ ធំជាងទ្វីបអឺរ៉ុបប្រហែល ៤០% ហើយជាទ្វីបធំជាងគេទីប្រាំក្នុងពិភពលោក។ វាត្រូវបានហ៊ុមព័ទ្ធដោយមហាសមុទ្រខាងត្បូង ហើយនៅចំកណ្តាលរបស់វាមានចំណុចប៉ូលខាងត្បូងភូមិសាស្ត្រ។ វាក៏ជាទ្វីបដែលមានអាកាសធាតុត្រជាក់បំផុត ខ្យល់ខ្លាំងបំផុត និងស្ងួតបំផុតនៅលើផែនដីផងដែរ។

ភាគច្រើននៃទ្វីបនេះត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយផ្ទាំងទឹកកកដ៏ធំសម្បើម ដែលមានកម្រាស់ជាមធ្យមប្រហែល ១.៩ គីឡូម៉ែត្រ និងផ្ទុកទឹកសាបប្រមាណ ៧០% នៃទឹកសាបទាំងអស់លើផែនដី។ អង់តាក់ទិកមិនមែនជាកម្មសិទ្ធិរបស់ប្រទេសណាមួយទេ ហើយត្រូវបានគ្រប់គ្រងក្រោមសន្ធិសញ្ញាអង់តាក់ទិកដែលជំរុញការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រនិងការពារបរិស្ថាន។ ទោះបីជាមានបរិស្ថានដ៏អាក្រក់ក៏ដោយ ក៏អង់តាក់ទិកជាជម្រកនៃជីវិតសត្វដ៏គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ ដូចជា ភេនឃ្វីន ត្រា និងប្រភេទសត្វសមុទ្រជាច្រើនទៀត។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា អង់តាក់ទិកស្ថិតនៅអឌ្ឍគោលខាងត្បូង ហើយត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធដោយមហាសមុទ្រខាងត្បូង។ ភូមិសាស្ត្រអង់តាក់ទិកអាចបែងចែកជាពីរផ្នែកធំៗគឺ អង់តាក់ទិកខាងកើត និងអង់តាក់ទិកខាងលិច ដោយខណ្ឌចែកគ្នាដោយជួរភ្នំ Transantarctic Mountains។ ទ្វីបនេះមានកំពូលភ្នំខ្ពស់បំផុតគឺ ភ្នំវីនសិន (Vinson Massif) ដែលមានកម្ពស់ ៤.៨៩២ ម៉ែត្រ។ នៅក្រោមផ្ទាំងទឹកកកមានបឹងធំៗជាច្រើន ដូចជា បឹងវ៉ូស្តុក (Lake Vostok) ដែលជាបឹងក្រោមទឹកកកធំជាងគេបំផុតមួយនៅលើពិភពលោក។

អង់តាក់ទិកគ្មានប្រជាជនដើមកំណើតទេ ហើយចំនួនអ្នកស្នាក់នៅបណ្តោះអាសន្នប្រែប្រួលពីប្រហែល ១០០០ នាក់ក្នុងរដូវរងារ ទៅដល់ប្រមាណ ៥០០០ នាក់ក្នុងរដូវក្តៅ។ អ្នកស្នាក់នៅទាំងនេះភាគច្រើនជាអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ និងបុគ្គលិកគាំទ្រមកពីប្រទេសផ្សេងៗ ដែលធ្វើការនៅស្ថានីយស្រាវជ្រាវផ្សេងៗ។ ភាសាដែលប្រើប្រាស់គឺអាស្រ័យលើប្រទេសឧបត្ថម្ភ ដូចជា ភាសាអង់គ្លេស រុស្ស៊ី អេស្ប៉ាញ ជាដើម។ សហគមន៍អន្តរជាតិនេះបានបង្កើតឱ្យមានបរិយាកាសនៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការដ៏ពិសេស ដោយគ្មានព្រំដែននយោបាយ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ការយល់ដឹងអំពីអង់តាក់ទិកបានចាប់ផ្តើមដំបូងដោយការសន្មតតាំងពីសម័យក្រិកបុរាណ ដោយជឿថាមានទ្វីបមួយនៅភាគខាងត្បូងដើម្បីធ្វើឱ្យពិភពលោកមានតុល្យភាព។ នៅសតវត្សទី ១៧ អ្នកគូរផែនទីដូចជា Jan Janssonius បានបង្កើតផែនទីដែលបង្ហាញដីស្រមើលស្រមៃឈ្មោះថា 'Terra Australis Incognita' ដែលមានរាងដូចអង់តាក់ទិកបច្ចុប្បន្នបន្តិច។

ការមើលឃើញទ្វីបនេះជាក់ស្តែងលើកដំបូងត្រូវបានកត់ត្រានៅដើមសតវត្សទី ១៩ ដោយអ្នករុករករុស្ស៊ី អង់គ្លេស និងអាមេរិក។ ការរុករកដ៏សំខាន់បានកើតឡើងនៅចុងសតវត្សទី ១៩ និងដើមសតវត្សទី ២០ ដោយអ្នករុករកដូចជា រ៉ូអាល អាមុនសេន (Roald Amundsen) ដែលបានទៅដល់ចំណុចប៉ូលខាងត្បូងក្នុងឆ្នាំ ១៩១១ និងលោក រ៉ូបឺត ហ្វាលខុន ស្កត (Robert Falcon Scott) ដែលបានទៅដល់ពីរបីសប្តាហ៍ក្រោយមក។

នៅឆ្នាំ ១៩៥៧-១៩៥៨ ឆ្នាំភូគព្ភសាស្ត្រអន្តរជាតិ (International Geophysical Year) បានជំរុញឱ្យមានការបង្កើតស្ថានីយស្រាវជ្រាវអចិន្ត្រៃយ៍ជាច្រើន ដែលដាក់មូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការវិទ្យាសាស្ត្រដែលបន្តរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។ ក្នុងឆ្នាំ ១ ធ្នូ ១៩៥៩ ប្រទេសចំនួន ១២ បានចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាអង់តាក់ទិក ដោយហាមឃាត់សកម្មភាពយោធា និងការទាមទារដែនដី ហើយឧទ្ទិសទ្វីបនេះសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រដោយសន្តិភាព។ សន្ធិសញ្ញានេះនៅតែជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃការគ្រប់គ្រងអង់តាក់ទិករហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចនៅអង់តាក់ទិកមានលក្ខណៈពិសេស ដោយសារតែគ្មានឧស្សាហកម្ម ឬកសិកម្មបែបពាណិជ្ជកម្ម។ យោងតាមវិគីភីឌា សកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចចម្បងគឺការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រ ដែលទទួលបានការឧបត្ថម្ភពីរដ្ឋាភិបាលនានា។ វិស័យទេសចរណ៍ក៏មានការរីកចម្រើនដែរ ដោយមាននាវាទេសចរណ៍នាំភ្ញៀវមកទស្សនាទេសភាពទឹកកក និងសត្វព្រៃដូចជា ភេនឃ្វីន និងត្រា។ ការនេសាទពាណិជ្ជកម្មនៅក្នុងដែនទឹកជុំវិញអង់តាក់ទិកក៏ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយអង្គការអភិរក្សជីវិតសមុទ្រអង់តាក់ទិក (CCAMLR) ដើម្បីធានានិរន្តរភាពនៃធនធានសមុទ្រ។ ទោះជាយ៉ាងណា សកម្មភាពទាំងអស់ត្រូវបានគ្រប់គ្រងយ៉ាងតឹងរ៉ឹងដើម្បីការពារបរិស្ថានដែលងាយរងគ្រោះនេះ។

វប្បធម៌នៅអង់តាក់ទិកមិនមែនជាវប្បធម៌របស់ជាតិសាសន៍ណាមួយទេ ប៉ុន្តែជាវប្បធម៌នៃសហគមន៍អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអន្តរជាតិ ដែលចែករំលែកចំណេះដឹង និងរស់នៅក្នុងស្ថានភាពដ៏លំបាក។ ការស្រាវជ្រាវដែលធ្វើឡើងនៅទីនេះ ដូចជាការសិក្សាពីអាកាសធាតុ ជីវវិទ្យា និងតារាសាស្ត្រ បានផ្តល់ចំណេះដឹងដ៏មានតម្លៃសម្រាប់មនុស្សជាតិ។ ចំណុចប៉ូលខាងត្បូង (South Pole) មាននិមិត្តសញ្ញាដែលគេហៅថា "ceremonial South Pole" សម្រាប់ថតរូបដ៏ល្បីល្បាញ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ អង់តាក់ទិកមានសារៈសំខាន់យ៉ាងខ្លាំងក្នុងការស្វែងយល់ពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុសកល។ យោងតាមវិគីភីឌា និងរបាយការណ៍វិទ្យាសាស្ត្រ ការកើនឡើងនៃសីតុណ្ហភាពពិភពលោកកំពុងធ្វើឱ្យផ្ទាំងទឹកកកនៅតំបន់ភាគខាងលិចនៃទ្វីបរលាយកាន់តែលឿន ដែលនាំឱ្យកម្រិតទឹកសមុទ្រឡើងខ្ពស់ និងគំរាមកំហែងដល់តំបន់ឆ្នេរនានាជុំវិញពិភពលោក។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានសម្គាល់ឃើញជាពិសេសអំពីការរលាយនៃផ្ទាំងទឹកកក Thwaites Glacier ដែលត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះហៅក្រៅថា "Doomsday Glacier" ព្រោះការបាក់រលំរបស់វាអាចបង្កឱ្យកម្រិតទឹកសមុទ្រឡើងខ្ពស់យ៉ាងឆាប់រហ័ស។

លើសពីនេះ រន្ធអូហ្សូន (ozone hole) ដែលត្រូវបានរកឃើញនៅលើអង់តាក់ទិក បានបង្ហាញពីគ្រោះថ្នាក់នៃសារធាតុគីមីដែលមនុស្សផលិត និងបានជំរុញឱ្យមានកិច្ចព្រមព្រៀងអន្តរជាតិដូចជាពិធីសារម៉ុងរ៉ាអាល់ (Montreal Protocol) ដែលទទួលបានជោគជ័យក្នុងការកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់សារធាតុ CFCs។

អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រក៏កំពុងសិក្សាពីស្នូលទឹកកក (ice cores) ដើម្បីយល់ពីអាកាសធាតុកាលពីរាប់ពាន់ឆ្នាំមុន និងស្វែងរកថ្មអាចម៍ផ្កាយ (meteorites) ដែលផ្តល់តម្រុយអំពីការកកើតនៃប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ។ ការសិក្សាទាំងនេះមិនត្រឹមតែបង្កើនចំណេះដឹងវិទ្យាសាស្ត្រប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជួយក្នុងការរៀបចំគោលនយោបាយបរិស្ថានសកលផងដែរ។

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ការយល់ដឹងអំពីអង់តាក់ទិកគឺមានសារៈសំខាន់ ពីព្រោះការប្រែប្រួលដែលកើតឡើងនៅទីនោះអាចជះឥទ្ធិពលដល់អាកាសធាតុ និងកសិកម្មនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ រួមទាំងប្រទេសកម្ពុជាផងដែរ។ សន្ធិសញ្ញាអង់តាក់ទិកក៏ជាគំរូនៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិដែលទទួលបានជោគជ័យ និងបង្ហាញថាប្រទេសនានាអាចធ្វើការរួមគ្នាដើម្បីគោលដៅរួម ដោយមិនប្រកាន់និន្នាការនយោបាយ។