នរវិទ្យា

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

នរវិទ្យា គឺជាការសិក្សាបែបវិទ្យាសាស្ត្រស្តីពីមនុស្សជាតិ ដែលភ្ជាប់វិស័យជីវវិទ្យា និងសង្គមវិទ្យា ដោយស្វែងយល់ពីឥរិយាបថ ជីវវិទ្យា វប្បធម៌ សង្គម និងភាសារបស់មនុស្ស ទាំងក្នុងបច្ចុប្បន្នកាល និងអតីតកាល រួមទាំងមនុស្សសម័យបុរាណផងដែរ។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia នរវិទ្យាត្រូវបានបែងចែកជាអនុវិស័យសំខាន់ៗ រួមមាន នរវិទ្យាសង្គម-វប្បធម៌ នរវិទ្យាភាសា និងនរវិទ្យាជីវៈ។ នរវិទ្យាសង្គមសិក្សាអំពីគំរូនៃឥរិយាបថ ខណៈនរវិទ្យាវប្បធម៌សិក្សាអំពីអត្ថន័យវប្បធម៌ រួមទាំងបទដ្ឋាន និងគុណតម្លៃ។ នរវិទ្យាភាសាពិនិត្យមើលរបៀបដែលភាសាមានឥទ្ធិពលលើជីវិតសង្គម។ នរវិទ្យាជីវៈផ្តោតលើការវិវត្ត និងជីវវិទ្យារបស់មនុស្ស រួមទាំងការសិក្សាអំពីពពួកស្វាដែលជាសាច់ញាតិជិតបំផុតរបស់មនុស្ស។

ដោយសារនរវិទ្យាសិក្សាអំពីគ្រប់ទិដ្ឋភាពនៃមនុស្សជាតិ វាមានលក្ខណៈពហុជំនាញ ដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រពីវិទ្យាសាស្ត្រធម្មជាតិ សង្គមវិទ្យា និងមនុស្សសាស្ត្រ។ តាម Wikipedia នរវិទ្យាជីវៈរួមមានការសិក្សាអំពីពពួកស្វាដូចជា ស្វាងហ្គ៊ូតង់ និងស្វាឈីបប៉ានស៊ី ដើម្បីយល់ពីការវិវត្តរបស់មនុស្ស។ រីឯនរវិទ្យាភាសាស្រាវជ្រាវពីរបៀបដែលភាសាកសាងឥទ្ធិពល និងអត្តសញ្ញាណសង្គម។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

នរវិទ្យាគ្របដណ្តប់ការសិក្សាលើមនុស្សនៅគ្រប់ទ្វីប និងគ្រប់ប្រជាជន។ អ្នកនរវិទ្យាធ្វើការស្រាវជ្រាវនៅតាមតំបន់ចម្រុះ ចាប់ពីកុលសម្ព័ន្ធដាច់ស្រយាល រហូតដល់ទីក្រុងទំនើប។ តាម Wikipedia នរវិទ្យាជីវៈសិក្សាពីភាពចម្រុះខាងហ្សែន និងជីវវិទ្យារបស់មនុស្សនៅទូទាំងពិភពលោក។ នរវិទ្យាវប្បធម៌ស្វែងយល់ពីជំនឿ ប្រពៃណី និងរបៀបរស់នៅរបស់ប្រជាជននៅតាមតំបន់ផ្សេងៗ។ នរវិទ្យាភាសាឯណោះវិញ សិក្សាពីភាសារាប់ពាន់នៅលើពិភពលោក និងរបៀបដែលភាសាឆ្លុះបញ្ចាំងពីអត្តសញ្ញាណក្រុម។ សរុបមក វិស័យនេះផ្តល់ឱ្យយើងនូវទស្សនៈទូលំទូលាយអំពីមនុស្សជាតិ ដោយមិនកំណត់ព្រំដែនភូមិសាស្ត្រ។

អ្នកនរវិទ្យាសព្វថ្ងៃមកពីគ្រប់ប្រទេស ហើយធ្វើការនៅក្នុងសាកលវិទ្យាល័យ ស្ថាប័នស្រាវជ្រាវ និងអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល។ ការសិក្សារបស់ពួកគេជួយចងក្រងឯកសារអំពីភាសាដែលកំពុងបាត់បង់ វប្បធម៌ដែលកំពុងរលាយ និងផលប៉ះពាល់នៃសាកលភាវូបនីយកម្ម។ តាម Wikipedia វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវនរវិទ្យាជួយបង្កើតគោលនយោបាយអភិវឌ្ឍន៍ដែលគិតគូរពីបរិបទវប្បធម៌ក្នុងស្រុក។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិនៃនរវិទ្យាមានឫសគល់តាំងពីសម័យបុរាណ ប៉ុន្តែគេចាត់ទុកលោក Bernardino de Sahagún ជាអ្នកបង្កើតនរវិទ្យាសម័យទំនើប ដោយលោកបានធ្វើការសិក្សាជាប្រព័ន្ធអំពីវប្បធម៌ និងភាសារបស់ជនជាតិ Nahua នៅម៉ិកស៊ិកក្នុងសតវត្សទី១៦។ យោងតាម Wikipedia លោក Sahagún បានចងក្រងឯកសារល្អិតល្អន់អំពីជំនឿ និងទំនៀមទម្លាប់របស់ពួកគេ ដែលជាគំរូដំបូងនៃវិធីសាស្ត្រនរវិទ្យា។

នៅសតវត្សទី១៩ អ្នកប្រាជ្ញដូចជាលោក Edward Burnett Tylor និងលោក Lewis Henry Morgan បានអភិវឌ្ឍទ្រឹស្តីវិវត្តន៍និយមដើមដំបូង ដោយព្យាយាមពន្យល់ពីការអភិវឌ្ឍសង្គមមនុស្ស។ នៅក្នុងសតវត្សទី២០ នរវិទ្យាបានប្រែក្លាយទៅជាវិទ្យាសាស្ត្រដែលមានលក្ខណៈសិក្សាតាមទីវាល ដោយមានអ្នកប្រាជ្ញដូចជាលោក Bronisław Malinowski ដែលបានសង្កត់ធ្ងន់លើការស្រាវជ្រាវដោយការចូលរួមផ្ទាល់ (participant observation)។ តាម Wikipedia វិធីសាស្ត្រនេះនៅតែជាស្នូលនៃការសិក្សានរវិទ្យារហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

នរវិទ្យាមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌។ នរវិទ្យាសេដ្ឋកិច្ចសិក្សាពីរបៀបដែលសង្គមមនុស្សផលិត ផ្លាស់ប្តូរ និងប្រើប្រាស់ធនធាន រាប់ចាប់ពីសេដ្ឋកិច្ចបែបប្រពៃណី រហូតដល់មូលធននិយមទំនើប។ យោងតាម Wikipedia នរវិទ្យាវប្បធម៌ផ្តោតលើការយល់ដឹងអំពីប្រព័ន្ធនិមិត្តសញ្ញា បទដ្ឋាន និងគុណតម្លៃដែលណែនាំឥរិយាបថមនុស្ស។ ការសិក្សាវប្បធម៌នេះជួយបកស្រាយពីភាពខុសគ្នារវាងសង្គម និងផ្តល់ការយល់ដឹងសម្រាប់ដោះស្រាយបញ្ហាសង្គមសហសម័យ។ ឧទាហរណ៍ ការសិក្សាអំពីវប្បធម៌ប្រើប្រាស់ និងឥរិយាបថសេដ្ឋកិច្ចជួយពន្យល់ពីមូលហេតុដែលមនុស្សមានទម្លាប់ទិញទំនិញខុសៗគ្នា។

រដ្ឋាភិបាល និងអង្គការអន្តរជាតិបានប្រើប្រាស់ចំណេះដឹងនរវិទ្យាដើម្បីរៀបចំគោលនយោបាយអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព ដោយគិតគូរពីបរិបទវប្បធម៌ក្នុងស្រុក។ ការយល់ដឹងពីវប្បធម៌ក៏ជួយកាត់បន្ថយជម្លោះ និងជំរុញការប្រាស្រ័យទាក់ទងគ្នារវាងវប្បធម៌ផ្សេងៗ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្ន នរវិទ្យានៅតែជាវិស័យដ៏សំខាន់សម្រាប់ការយល់ដឹងអំពីមនុស្សជាតិ។ តាម Wikipedia ការរកឃើញថ្មីៗដូចជាធ្មេញផូស៊ីលរបស់ Homo luzonensis បង្ហាញថាការស្រាវជ្រាវនរវិទ្យានៅតែបន្តបង្កើតចំណេះដឹងថ្មីៗអំពីដើមកំណើតមនុស្ស។ អ្នកនរវិទ្យាក៏ប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្ររបស់ពួកគេដើម្បីជួយដោះស្រាយបញ្ហាជាក់ស្តែងដូចជា ការកំណត់អត្តសញ្ញាណជនរងគ្រោះក្នុងឧក្រិដ្ឋកម្ម និងការអភិរក្សបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ពិភពលោក។ សរុបមក វិស័យនេះបន្តផ្តល់ឱ្យមនុស្សជាតិនូវឧបករណ៍ដើម្បីយល់ពីអតីតកាល និងកសាងអនាគតដែលមានការគោរពគ្នាទៅវិញទៅមក។