ការប្រឆាំងសាសន៍យូដា

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ការប្រឆាំងសាសន៍យូដា (Antisemitism) គឺជាអរិភាព ការរើសអើង ឬការប្រកាន់ពូជសាសន៍ទៅលើជនជាតិយូដា។ ពាក្យ "antisemitism" ត្រូវបានបង្កើតឡើងដំបូងនៅសតវត្សរ៍ទី១៩ ដោយអ្នកកាសែតអាល្លឺម៉ង់ Wilhelm Marr ដើម្បីពិពណ៌នាអំពីចលនានយោបាយប្រឆាំងនឹងជនជាតិយូដា។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ការប្រឆាំងសាសន៍យូដាអាចសម្ដៅលើទាំងការប្រកាន់ពូជសាសន៍ដោយផ្អែកលើជាតិសាសន៍ (racial antisemitism) និងការប្រកាន់ដោយផ្អែកលើសាសនា (religious antisemitism)។ វាមានប្រវត្តិដ៏យូរអង្វែង ហើយបានឈានដល់ចំណុចកំពូលក្នុងសម័យ Holocaust ដែលរបបណាស៊ីអាល្លឺម៉ង់បានសម្លាប់ជនជាតិយូដាប្រមាណ ៦ លាននាក់។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ជនជាតិយូដាជាក្រុមជនជាតិដើមដែលមានដើមកំណើតនៅតំបន់មជ្ឈឹមបូព៌ា ប៉ុន្តែពួកគេបានបែកខ្ញែកទៅរស់នៅទូទាំងពិភពលោកតាំងពីសម័យបុរាណ។ សព្វថ្ងៃនេះ ជនជាតិយូដារស់នៅគ្រប់ទ្វីប ដោយមានសហគមន៍ធំជាងគេនៅអ៊ីស្រាអែល និងសហរដ្ឋអាមេរិក។ ការប្រឆាំងសាសន៍យូដាកើតមាននៅកន្លែងជាច្រើនដែលពួកគេរស់នៅជាជនជាតិភាគតិច។ ជាញឹកញាប់ ពួកគេត្រូវបានគេចោទថាជាអ្នកទទួលខុសត្រូវចំពោះវិបត្តិសង្គម ឬសេដ្ឋកិច្ច ហើយត្រូវបានប្រមាថ ប្រកាន់ និងបណ្តេញចេញ (ដូចក្នុងរូបភាពការបណ្តេញចេញពីទីក្រុងហ្វ្រែងហ្វើតឆ្នាំ១៦១៤)។ យោងតាម Wikipedia អំពើប្រឆាំងសាសន៍យូដាបានកើតមានទាំងនៅអឺរ៉ុប មជ្ឈឹមបូព៌ា និងអាហ្វ្រិកខាងជើង។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិនៃការប្រឆាំងសាសន៍យូដាអាចតាមដានបានរហូតដល់សម័យបុរាណ ដោយមានការរឹតត្បិត និងការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញជាច្រើនលើក។ នៅយុគសម័យកណ្តាល ជនជាតិយូដាត្រូវបានបង្ខំឱ្យស្លៀកពាក់សញ្ញាសម្គាល់ ត្រូវបានគេចោទប្រកាន់ថាបានពុលអណ្តូងទឹក និងត្រូវបានសម្លាប់រង្គាល ឬបណ្តេញចេញពីប្រទេសជាច្រើន។ ចាប់ពីសតវត្សរ៍ទី១៩ ការប្រឆាំងសាសន៍យូដាបានវិវត្តទៅជាទម្រង់ថ្មីដោយផ្អែកលើជាតិសាសន៍ ជាពិសេសនៅអឺរ៉ុប។ ឧទាហរណ៍ រឿងក្តី Dreyfus នៅបារាំងក្នុងទសវត្សឆ្នាំ១៨៩០ បានបង្ហាញពីការស្អប់សាសន៍យូដាយ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងសង្គម។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នានេះ នៅចក្រភពរុស្ស៊ី ការវាយប្រហារបង្ហូរឈាមទៅលើសហគមន៍យូដា (pogroms) ក៏បានកើតឡើងជាញឹកញាប់ដែរ ដូចជានៅ Yekaterinoslav ឆ្នាំ១៩០៥។

នៅសតវត្សរ៍ទី២០ របបណាស៊ី ក្រោមការដឹកនាំរបស់ Adolf Hitler បានយកការប្រឆាំងសាសន៍យូដាធ្វើជាគោលនយោបាយរដ្ឋ ហើយបានអនុវត្ត Holocaust ដែលជាអំពើប្រល័យពូជសាសន៍ដ៏ធំបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ យោងតាម Wikipedia ជនជាតិយូដាប្រមាណ ៦ លាននាក់ត្រូវបានសម្លាប់នៅក្នុងជំរុំប្រមូលផ្តុំ និងកន្លែងផ្សេងទៀត។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ការប្រឆាំងសាសន៍យូដាជារឿយៗត្រូវបានជំរុញដោយគំនិតឃុបឃិតថាជនជាតិយូដាមានឥទ្ធិពលសម្ងាត់លើសេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយពិភពលោក។ ទស្សនៈនេះបានបង្កើតឱ្យមានរូបភាពបែបកំប្លែង និងការឃោសនាជាច្រើន ដូចជារូបរបស់ Charles Lucien Léandre ដែលបង្ហាញគ្រួសារ Rothschild កាន់ពិភពលោកនៅក្នុងដៃ (១៨៩៨)។ នៅក្នុងវិស័យវប្បធម៌ អ្នកនិពន្តដូចជា Richard Wagner បានសរសេរអត្ថបទ "Das Judenthum in der Musik" (១៨៦៩) ដោយរិះគន់តន្ត្រីករជនជាតិយូដា។ កាសែតឃោសនា Der Stürmer នៅអាល្លឺម៉ង់ក៏បានផ្សព្វផ្សាយមនោគមន៍វិជ្ជាប្រឆាំងសាសន៍យូដាយ៉ាងទូលំទូលាយ។ ស្តេរ៉េអូទាំងនេះបានរួមចំណែកដល់ការរើសអើងសង្គម និងបានត្រួសត្រាយផ្លូវសម្រាប់គោលនយោបាយប្រល័យពូជសាសន៍។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ទោះបីជា Holocaust បានបញ្ចប់ជាង ៧៥ ឆ្នាំមកហើយ ការប្រឆាំងសាសន៍យូដាមិនបានរលាយបាត់ឡើយ។ អំពើប្រឆាំងសាសន៍យូដានៅតែកើតមានទូទាំងពិភពលោក រួមមានការវាយប្រហារដោយហិង្សា ការគូសរូបសញ្ញាស្វាស្ទីកា (ដូចក្នុងទីក្រុង Nablus ឆ្នាំ២០២២) និងពាក្យសម្តីប្រមាថ។ យោងតាម Wikipedia ការស្ទង់មតិក្នុងឆ្នាំ២០១៩ បានរកឃើញថា ៤% នៃជនជាតិអាហ្វ្រិកអាមេរិកបានស្គាល់អត្តសញ្ញាណថាជាពួក Black Hebrew Israelites ហើយបុគ្គលដែលជំរុញដោយជំនឿនេះបានប្រព្រឹត្តអំពើឃាតកម្មចំនួន ៥ លើករវាងឆ្នាំ២០១៩ និងឆ្នាំ២០២២។

នៅមជ្ឈឹមបូព៌ា ពាក្យស្លោកប្រឆាំងសាសន៍យូដានៅតែលេចឡើងក្នុងព្រឹត្តិការណ៍សាធារណៈ ដូចជាការកាន់ស្លាក «យើងជាអ្នកសម្លាប់ជនជាតិយូដា» ក្នុងពិធីនៅប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ (ឆ្នាំ២០២០)។ អង្គការសិទិ្ធមនុស្ស និងរដ្ឋាភិបាលជាច្រើនបានបង្កើតនិយមន័យនៃការប្រឆាំងសាសន៍យូដា ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការតាមដាន និងប្រយុទ្ធប្រឆាំង។ ទោះយ៉ាងណា ការពិភាក្សាអំពីព្រំដែនរវាងការរិះគន់គោលនយោបាយរបស់អ៊ីស្រាអែល និងការប្រឆាំងសាសន៍យូដានៅតែជារឿងចម្រូងចម្រាស់។