ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា សត្វអេប (Ape) ជាពពួកសត្វព្រឹក្សាណាក្នុងពពួកធំ Hominoidea ដែលគ្មានកន្ទុយ និងមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធនឹងមនុស្ស។ ពួកវាជាសត្វស្វាចាស់ (Old World simians) មានដើមកំណើតនៅអនុតំបន់សាហារ៉ាអាហ្វ្រិក និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ហើយកាលពីសម័យបុរេប្រវត្តិធ្លាប់រីករាលដាលដល់ទ្វីបអឺរ៉ុប។ អ្វីដែលធ្វើឱ្យសត្វអេបខុសពីស្វាដទៃគឺការគ្មានកន្ទុយ ដែលបណ្ដាលមកពីការផ្លាស់ប្ដូរហ្សែន TBXT។ ពពួក Hominoidea ចែកចេញជាពីរគ្រួសារធំៗ៖ គ្រួសារ Hylobatidae ឬសត្វអេបតូច (ហ្គីបូន) ដែលមាន ៤ ពូជ និង ២០ ប្រភេទ សុទ្ធតែរស់នៅក្នុងទ្វីបអាស៊ី និងគ្រួសារ Hominidae ឬសត្វអេបធំ ដែលរួមមាន មនុស្ស ឈីមផេនស៊ី (២ ប្រភេទ) ហ្គោរីឡា (២ ប្រភេទ) និងអូរ៉ង់អ៊ូតង់ (៣ ប្រភេទ)។ សត្វហ្គីបូនមានទម្ងន់ស្រាល ចូលចិត្តរស់នៅលើដើមឈើខ្ពស់ៗ និងមានក្រុមសង្គមតូច ចំណែកសត្វអេបធំមានខួរក្បាលធំជាង និងមានឥរិយាបថសង្គមស្មុគស្មាញជាង។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

សត្វអេបតូចរស់នៅក្នុងព្រៃត្រូពិច និងព្រៃរងមូសុងពាសពេញអាស៊ីអាគ្នេយ៍ រួមមានប្រទេសកម្ពុជា ឡាវ វៀតណាម ថៃ ម៉ាឡេស៊ី និងឥណ្ឌូនេស៊ី។ នៅកម្ពុជា គេអាចរកឃើញសត្វហ្គីបូនក្រញូង (Pileated gibbon) និងហ្គីបូនថ្ពាល់លឿង (Yellow-cheeked gibbon) ដែលរស់នៅក្នុងព្រៃភាគឦសាន និងភាគខាងជើង ដូចជានៅដែនជម្រកសត្វព្រៃភ្នំតាម៉ៅ និងឧទ្យានជាតិវីរៈជ័យ។ សត្វទាំងនេះមានសមត្ថភាពយោលមែកឈើដោយប្រើដៃវែង (brachiation) និងអាចស្រែកចម្រៀងយ៉ាងខ្លាំងដើម្បីការពារដែនដី។

រីឯសត្វអេបធំវិញ មានការចែកចាយដាច់ដោយឡែក៖ សត្វអូរ៉ង់អ៊ូតង់រស់នៅតែក្នុងកោះបរនេអូ និងស៊ូម៉ាត្រា ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី និងម៉ាឡេស៊ី ចំណែកហ្គោរីឡា និងឈីមផេនស៊ីរស់នៅក្នុងទ្វីបអាហ្វ្រិក តំបន់អេក្វាទ័រ និងអាហ្វ្រិកខាងកើត។ ខណៈសត្វអូរ៉ង់អ៊ូតង់និងឈីមផេនស៊ីច្រើនរស់នៅលើដើមឈើ សត្វហ្គោរីឡាវិញទម្ងន់ធ្ងន់ ហើយចំណាយពេលភាគច្រើនលើដី។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការសិក្សាហ្វូស៊ីល សត្វអេបបានវិវត្តចេញពីសត្វស្វាចាស់ (Catarrhini) ប្រហែល ២៥ លានឆ្នាំមុន នៅសម័យមីយ៉ូសែន។ នៅពេលនោះ ពួកវាមានភាពចម្រុះខ្ពស់ និងរស់នៅពាសពេញអាហ្វ្រិក អាស៊ី និងអឺរ៉ុប។ បុព្វបុរសរបស់មនុស្សនិងសត្វអេបធំបានបំបែកចេញពីខ្សែញាតិហ្គីបូនប្រហែល ១៨-២០ លានឆ្នាំមុន ហើយក្រោយមកទើបមនុស្សញែកចេញពីឈីមផេនស៊ីនៅ ៦-៧ លានឆ្នាំមុន។

ក្នុងវិស័យចាត់ថ្នាក់វិទ្យាសាស្ត្រ លោក ខារ៉ូលូស លីនណេអ៊ូស បានដាក់មនុស្សជាមួយសត្វស្វានៅសតវត្សទី១៨។ ការសិក្សាពន្ធុវិទ្យាទំនើបបង្ហាញថា មនុស្សនិងឈីមផេនស៊ីមានហ្សែនដូចគ្នាជាង ៩៨%។ ក្នុងន័យប្រើប្រាស់ភាសាសាមញ្ញ ពាក្យ “ape” អាចរួមបញ្ចូលសត្វគ្មានកន្ទុយណាមួយ ទោះជាវាជាសត្វក្នុងគ្រួសារ Cercopithecidae ក៏ដោយ ដូច្នេះវាមិនត្រូវគ្នាទាំងស្រុងនឹងនិយមន័យវិទ្យាសាស្ត្រឡើយ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សត្វអេបមានតួនាទីសំខាន់ក្នុងសេដ្ឋកិច្ចនៃប្រទេសមួយចំនួនតាមរយៈវិស័យអេកូទេសចរណ៍។ ការទស្សនាហ្គោរីឡាភ្នំនៅរវ៉ាន់ដា និងអ៊ូហ្គង់ដា បានបង្កើតចំណូលរាប់លានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំ ចំណែកការទស្សនាសត្វអូរ៉ង់អ៊ូតង់នៅបរនេអូក៏ជួយដល់សហគមន៍មូលដ្ឋានដែរ។ នៅកម្ពុជា ទេសចរណ៍សង្កេតសត្វហ្គីបូនកំពុងរីកចម្រើន ជាពិសេសនៅតំបន់ភ្នំតាម៉ៅ និងឧទ្យានជាតិវីរៈជ័យ។

ផ្នែកវប្បធម៌ សត្វអេបបានបំផុសគំនិតក្នុងស្នាដៃសិល្បៈ ភាពយន្ត និងអក្សរសិល្ប៍ជាច្រើន។ ខ្សែភាពយន្ត “Planet of the Apes” បានធ្វើឱ្យពួកវាក្លាយជាតួអង្គតំណាងឱ្យបញ្ហាសីលធម៌ និងភាពវៃឆ្លាត។ នៅក្នុងប្រពៃណីខ្មែរ របាំស្វាបានឆ្លុះបញ្ចាំងពីទំនាក់ទំនងរវាងមនុស្សនិងសត្វព្រៃ ទោះបីមិនបែងចែកច្បាស់រវាងសត្វស្វាកន្ទុយនិងសត្វអេបក៏ដោយ។ មួយទៀត សត្វអេបគឺជាគំរូដ៏សំខាន់ក្នុងការសិក្សាពីការប្រើឧបករណ៍ ភាសា និងអាកប្បកិរិយាសង្គម ដែលជួយឱ្យយល់ពីដើមកំណើតមនុស្ស។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សព្វថ្ងៃ សត្វអេបគ្រប់ប្រភេទសុទ្ធតែស្ថិតក្នុងស្ថានភាពគំរាមកំហែង។ ការបាត់បង់ទីជម្រកព្រៃឈើ ការបរបាញ់សាច់ និងការជួញដូរខុសច្បាប់ ព្រមទាំងជំងឺឆ្លង ជាកត្តាចម្បងដែលនាំឱ្យចំនួនពួកវាថយចុះយ៉ាងខ្លាំង។ នៅកម្ពុជា សត្វហ្គីបូនក្រញូង និងហ្គីបូនថ្ពាល់លឿង ត្រូវបានចុះក្នុងបញ្ជីសត្វការពារដោយច្បាប់ ប៉ុន្តែការកាប់ព្រៃសម្រាប់កសិកម្ម និងការអភិវឌ្ឍន៍នៅតែបន្តគំរាមកំហែង។ អង្គការដូចជា Wildlife Alliance និង Fauna & Flora International បាននិងកំពុងអនុវត្តកម្មវិធីអភិរក្ស រួមមានការល្បាតព្រៃ ការផ្ដល់ជម្រកសុវត្ថិភាព និងការបង្កាត់ពូជដើម្បីដោះលែងទៅក្នុងព្រៃវិញ។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីសត្វអេបមានសារៈសំខាន់ ពីព្រោះវាភ្ជាប់នឹងបញ្ហាសកលធំៗ ដូចជាការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ការការពារជីវចម្រុះ និងការអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព។ ការតាមដានព័ត៌មានពីកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងទាំងនេះអាចជំរុញឱ្យមានការចូលរួមរបស់សាធារណជនក្នុងការអភិរក្សប្រភេទសត្វដ៏កម្រដែលជាមរតកធម្មជាតិរបស់យើង។