ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស អាប៉ូឡុ (Apollo) គឺជាអាទិទេពមួយអង្គក្នុងពួកអូឡាំពិច (Olympian) នៃសាសនានិងទេវកថាក្រិកបុរាណ។ ព្រះអង្គមានមុខងារចម្រុះរួមមាន ពន្លឺ ការព្យាបាល ការព្យាករណ៍ តន្ត្រី កំណាព្យ និងការបាញ់ធ្នូ។ អាប៉ូឡុជាបុត្រារបស់ព្រះហ្សឺស (Zeus) និងព្រះនាងឡេតុ (Leto) ហើយជាបងប្អូនភ្លោះនឹងព្រះនាងអាតេមីស (Artemis) ដែលជាអាទិទេពនៃការប្រមាញ់។

អាប៉ូឡុត្រូវបានចាត់ទុកថាជាព្រះដ៏ស្រស់ស្អាតបំផុតនៅក្នុងទេវកថាក្រិក។ នៅក្នុងសិល្បៈក្រិកបុរាណ ព្រះអង្គត្រូវបានបង្ហាញជារូបតំណាងនៃ "កូរ៉ុស" (kouros) ដែលជារូបចម្លាក់យុវជនអាក្រាតមានរាងកាយមាំមួន និងបង្ហាញពីភាពល្អឥតខ្ចោះនៃរូបរាងបុរស។

កំណើត និងតួនាទី

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមទេវកថាក្រិកដែលបានដកស្រង់ក្នុងវិគីភីឌា ព្រះនាងឡេតុបានប្រសូត្រអាប៉ូឡុនិងអាតេមីសនៅលើកោះដេឡុស (Delos) ក្នុងសមុទ្រអេហ្សេ។ កោះនេះបានក្លាយជាទីសក្ការៈបូជាដ៏សំខាន់សម្រាប់អាប៉ូឡុ ហើយប្រាសាទដ៏ល្បីដូចជា ប្រាសាទនៃអ្នកក្រុងដេឡុស (Temple of the Delians) ត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅឆ្នាំ ៤៧៨ មុនគ.ស. ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះអង្គ។

អាប៉ូឡុមានតួនាទីជាច្រើនក្នុងចំណោមពួកអាទិទេពក្រិក។ ព្រះអង្គជាអាទិទេពនៃពន្លឺ ដែលជារឿយៗត្រូវបានភ្ជាប់ជាមួយព្រះអាទិត្យ។ ជាអាទិទេពនៃការព្យាករណ៍ ព្រះអង្គគ្រប់គ្រងទីសក្ការៈនៅដេលហ្វី (Delphi) ដែលពួកក្រុង-រដ្ឋនានាបានមកសុំទំនាយតាមរយៈស្រ្តីបព្វជិតឈ្មោះពីធៀ (Pythia)។ តាមវិគីភីឌា អាប៉ូឡុបានសម្លាប់នាគពស់ពីថុន (Python) ដើម្បីដណ្តើមយកទីនោះ ហើយបង្កើតទីសក្ការៈរបស់ព្រះអង្គឡើង។

លើសពីនេះ ព្រះអង្គជាម្ចាស់នៃតន្ត្រី និងកំណាព្យ។ ឧបករណ៍តន្ត្រីដែលភ្ជាប់ជាមួយអាប៉ូឡុជាងគេគឺ គីតារ៉ា (kithara) ប្រភេទពិណបុរាណមួយ។ ក្នុងផ្នែកឱសថ អាប៉ូឡុត្រូវបានគោរពថាជាអាទិទេពព្យាបាល (healer) ដូចជានៅប្រាសាទអាប៉ូឡុអេពីគូរីអូស (Apollo Epicurius) នៅបាស្សៃ ភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសក្រិក។ ព្រះអង្គក៏ជាអាទិទេពនៃការបាញ់ធ្នូ ហើយជារឿយៗត្រូវបានបង្ហាញកាន់ធ្នូនិងព្រួញ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការគោរពបូជាអាប៉ូឡុបានចាប់ផ្តើមតាំងពីសម័យបុរាណ ដោយមានភស្តុតាងបុរាណវត្ថុពីសតវត្សរ៍ទី ៨ មុនគ.ស.។ ទីសក្ការៈដ៏សំខាន់ជាងគេគឺនៅដេលហ្វី (Delphi) ដែលជាមជ្ឈមណ្ឌលសាសនានិងនយោបាយរបស់ពួកក្រិក។ ប្រាសាទអាប៉ូឡុនៅដេលហ្វីមានសសរធំៗ និងជាកន្លែងដែលព្រះអង្គប្រទានទំនាយតាមរយៈពីធៀ។ នៅទីនោះមានថ្មពិសេសឈ្មោះអុំផាឡុស (Omphalos) ដែលគេជឿថាជាចំណុចកណ្តាលនៃពិភពលោក។

ប្រាសាទអាប៉ូឡុផ្សេងទៀតត្រូវបានសាងសង់នៅកន្លែងដូចជា កោះដេឡុស បាស្សៃ (ប្រាសាទអាប៉ូឡុអេពីគូរីអូស) ឌីឌីម៉ា (Didyma) កូរ៉ាំង (Corinth) ស៊ីរ៉ាគូស (Syracuse) និងក្រុងព៉ុមប៉ី (Pompeii) ក្នុងទឹកដីរ៉ូម៉ាំង។ ប្រាសាទទាំងនេះបានបន្សល់ទុកស្នាដៃស្ថាបត្យកម្មនិងចម្លាក់ជាច្រើន។

រូបសំណាកអាប៉ូឡុដែលនៅសេសសល់រួមមានរូបចម្លាក់ឈីរីសអេឡិចផានធីន (chryselephantine) ពីដេលហ្វី (សតវត្សរ៍ទី ៦ មុនគ.ស.) ដែលផ្សំឡើងពីភ្លុក មាស និងប្រាក់។ រូបចម្លាក់មួយទៀតគឺ អាប៉ូឡុសូរ៉ុកតូនុស (Apollo Sauroctonus) ដែលត្រូវបានចាត់ទុកជាស្នាដៃរបស់ជាងចម្លាក់ប្រាស៊ីថេឡេស (Praxiteles) ប្រហែលឆ្នាំ ៣៤០ មុនគ.ស. ហើយបច្ចុប្បន្ននៅសារមន្ទីរឃ្លីវឡែន (Cleveland Museum of Art)។ ក្នុងរ៉ូមបុរាណ អាប៉ូឡុក៏ត្រូវបានគោរពដែរ ហើយមានប្រាសាទដូចជា ប្រាសាទអាប៉ូឡុសូសៀនូស (Apollo Sosianus) នៅរ៉ូម។

ក្នុងទេវកថាក្រិក អាប៉ូឡុមានរឿងរ៉ាវជាច្រើន។ ក្រៅពីការសម្លាប់នាគពីថុន ព្រះអង្គក៏មានរឿងស្នេហាដ៏ល្បីជាមួយនាងដាប់ណេ (Daphne) ដែលបានប្រែក្លាយជាដើមឡូរ៉ល (laurel) និងយុវជនហ៊ីយ៉ាស៊ីនថូស (Hyacinthus) ដែលបានស្លាប់ដោយសារគ្រោះថ្នាក់ ហើយក្លាយជាផ្កាហ៊ីយ៉ាស៊ីន។ ព្រះអង្គក៏បានប្រកួតតន្ត្រីជាមួយសត្យរ៍ ម៉ាស៊ីយ៉ាស (Marsyas) ហើយបានឈ្នះ។ នៅក្នុងសង្គ្រាមត្រយអាន (Trojan War) អាប៉ូឡុបានគាំទ្រពួកត្រយ ដោយបានការពារវីរៈបុរសហិកត័រ (Hector) និងដឹកនាំព្រួញរបស់ប៉ារីស (Paris) ឱ្យត្រូវចំអាឈីលីស (Achilles) ដែលជាវីរៈបុរសក្រិក។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ឥទ្ធិពលរបស់អាប៉ូឡុបានបន្តដល់សម័យទំនើប។ កម្មវិធីអវកាសអាប៉ូឡូ (Apollo program) របស់អង្គការណាសា (NASA) របស់សហរដ្ឋអាមេរិក ត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមព្រះអង្គ ហើយបាននាំមនុស្សជាតិទៅដល់ឋានព្រះច័ន្ទជាលើកដំបូង។ ឈ្មោះនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីលក្ខណៈជាព្រះនៃពន្លឺ និងការធ្វើដំណើរឆ្ពោះទៅឋានសួគ៌។

នៅក្នុងវប្បធម៌បស្ចឹមប្រទេស គំនិត "អាប៉ូឡូនីយ៉ង់" (Apollonian) ត្រូវបានគេប្រើដើម្បីពិពណ៌នាពីភាពសមហេតុផល សណ្តាប់ធ្នាប់ និងភាពស្រស់ស្អាត — ដោយផ្ទុយទៅនឹង "ឌីអូនីសៀង" (Dionysian) ដែលតំណាងឱ្យភាពមិនច្បាស់លាស់និងការរំជើបរំជួល។ អាប៉ូឡុនៅតែជានិមិត្តរូបនៃសិល្បៈ ដែលគេអាចឃើញនៅក្នុងគំនូរ ចម្លាក់ និងតន្ត្រីបុរាណរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។

បេតិកភណ្ឌពិភពលោកដូចជាតំបន់បុរាណវិទ្យានៅដេលហ្វី ដេឡុស និងបាស្សៃ ត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយអង្គការយូណេស្កូ (UNESCO) និងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចររាប់លាននាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ ការសិក្សាអំពីអាប៉ូឡុជួយយើងឱ្យយល់ពីឫសគល់វប្បធម៌អឺរ៉ុប និងអរិយធម៌លោកខាងលិចដែលមានទំនាក់ទំនងជាសកល។