ជនជាតិអារ៉ាប់

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ជនជាតិអារ៉ាប់ គឺជាក្រុមជាតិពន្ធុដ៏ធំមួយ ដែលរស់នៅយ៉ាងសំខាន់ក្នុងពិភពអារ៉ាប់ នៅទ្វីបអាស៊ីខាងលិច និងអាហ្វ្រិកខាងជើង។ ប្រជាជនអារ៉ាប់មានចំនួនប្រមាណជាង ៤០០ លាននាក់ ហើយពួកគេចែករំលែកភាសាកំណើតគឺភាសាអារ៉ាប់។ នៅសម័យមុនការរីករាលដាលនៃភាសាអារ៉ាប់ក្រោយការសញ្ជ័យអារ៉ាប់ ពាក្យ «អារ៉ាប់» ត្រូវបានគេសំដៅយ៉ាងចម្បងទៅលើក្រុមជនជាតិសេមីត—ទាំងអ្នករស់នៅស្ថាពរ និងអ្នកត្រាច់ចរ—នៅលើឧបទ្វីបអារ៉ាប់ និងវាលរហស្ថានស៊ីរី។ នៅក្នុងការប្រើប្រាស់ទំនើប វារួមបញ្ចូលមនុស្សទាំងឡាយពីទូទាំងមជ្ឈិមបូព៌ាដ៏ធំល្វឹងល្វើយ ដែលប្រើភាសាអារ៉ាប់ជាភាសាកំណើត។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ពិភពអារ៉ាប់គ្របដណ្ដប់លើប្រទេសចំនួន ២២ ដែលជាសមាជិកនៃសម្ព័ន្ធអារ៉ាប់។ ប្រទេសទាំងនេះលាតសន្ធឹងពីមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក (ម៉ារ៉ុក) រហូតដល់សមុទ្រអារ៉ាប់ (អូម៉ង់) និងពីឆ្នេរសមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេរហូតដល់សាហារ៉ា។ ប្រទេសអេហ្ស៊ីបជាប្រទេសដែលមានប្រជាជនអារ៉ាប់ច្រើនជាងគេ ខណៈអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីតជាប្រទេសមានផ្ទៃដីធំជាងគេមួយ។

យោងតាម Wikipedia ក្រៅពីតំបន់ដើម ក៏មានក្រុមជនភៀសខ្លួនអារ៉ាប់យ៉ាងធំនៅទូទាំងពិភពលោក ជាពិសេសនៅប្រេស៊ីល បារាំង និងសហរដ្ឋអាមេរិក។ ភាគច្រើននៃជនជាតិអារ៉ាប់ជាអ្នកកាន់សាសនាឥស្លាម (និកាយស៊ុននី និងស៊ីអា) ប៉ុន្តែក៏មានសហគមន៍គ្រីស្ទាន និងឌ្រូហ្ស៍ (Druze) ផងដែរ។ ភាសាអារ៉ាប់ជាភាសាផ្លូវការ ហើយត្រូវបានសរសេរដោយអក្សរអារ៉ាប់។ កាលពីបុរាណ អ្នកជំនួញអារ៉ាប់បានធ្វើដំណើរទៅកាន់តំបន់ជាច្រើន រួមទាំងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដោយនាំមកនូវវប្បធម៌ និងសាសនាឥស្លាម ដែលបានចាក់ឫសនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងចំណោមជនជាតិចាម។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ឯកសារ Wikipedia បានបញ្ជាក់ថា ក្រុមអារ៉ាប់ត្រូវបានកត់ត្រាតាំងពីសហវត្សរ៍ទី ១ មុនគ.ស. ដូចមាននៅលើចម្លាក់អាស្ស៊ីរីដែលពណ៌នាអំពីការប្រយុទ្ធជាមួយពួកអារ៉ាប់លើខ្នងអូដ្ឋ។ នៅសម័យមុនឥស្លាម ទឹកដីឧបទ្វីបអារ៉ាប់និងតំបន់ជុំវិញមាននគរអារ៉ាប់ឯករាជ្យជាច្រើន ក្នុងនោះរួមមានណាបាតេអាន (ដែលមានរដ្ឋធានីនៅពេត្រា) ផល្មៃរេន (Palmyrene) ហ្គាសសានីត (Ghassanids) និងឡាខមីត (Lakhmids)។ ផ្ទាំងសិលាចារិកណាម៉ារ៉ាដែលត្រូវបានរកឃើញនៅភាគខាងត្បូងស៊ីរី គឺជាភស្តុតាងនៃភាសាអារ៉ាប់ដំបូងគេបង្អស់ ហើយវាសំដៅដល់ស្ដេចនៃអារ៉ាប់ទាំងអស់។

ការផ្លាស់ប្ដូរដ៏ធំបានកើតឡើងជាមួយការកកើតសាសនាឥស្លាមនៅសតវត្សរ៍ទី ៧ គ.ស. ដោយព្យាការីមហាម៉ាត់នៅមេក្កា (Mecca)។ ក្រោយមក កាលីហ្វទាំងបួន (Rashidun) និងការដឹកនាំរបស់កាលីហ្វនៃរាជវង្សអ៊ូម៉ៃយ៉ាត (Umayyad) និងអាប់បាសស៊ីត (Abbasid) បានពង្រីកព្រំដែនឥទ្ធិពលអារ៉ាប់ពីឧបទ្វីបអ៊ីបេរី (Spain) រហូតដល់ព្រំដែនឥណ្ឌា។ ក្នុងយុគមាសឥស្លាម (សតវត្សរ៍ទី ៨ ដល់ ១៣) ទីក្រុងបាកដាដ និងកៃរ៉ូបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលរីកចម្រើនខាងវិទ្យាសាស្ត្រ វិស្វកម្ម និងសិល្បៈ។

ក្រោយការដួលរលំនៃកាលីហ្វអាប់បាសស៊ីត និងការលុកលុយរបស់ម៉ុងហ្គោល ពិភពអារ៉ាប់បានធ្លាក់ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ចក្រភពអូតូម៉ង់ជាច្រើនសតវត្សរ៍។ នៅដើមសតវត្សរ៍ទី ២០ ចលនាជាតិនិយមអារ៉ាប់បានផ្ទុះឡើង ជាពិសេសការបះបោរអារ៉ាប់នៅឆ្នាំ ១៩១៦ ដឹកនាំដោយលោក Hussein bin Ali al-Hashimi។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី ១ កិច្ចព្រមព្រៀង Sykes–Picot បានបែងចែកទឹកដីអារ៉ាប់ជាតំបន់អាណត្តិ ដែលក្រោយមកនាំទៅរកការបង្កើតរដ្ឋអារ៉ាប់ទំនើបដូចសព្វថ្ងៃ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចនៃពិភពអារ៉ាប់មានលក្ខណៈចម្រុះ ប៉ុន្តែប្រទេសជាច្រើនពឹងផ្អែកខ្លាំងលើធនធានថាមពល។ យោងតាម Wikipedia ប្រទេសសមាជិកនៃក្រុមប្រឹក្សាសហប្រតិបត្តិការឈូងសមុទ្រ (GCC) ដូចជា អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម និងកាតា ជាអ្នកនាំចេញប្រេង និងឧស្ម័នធម្មជាតិធំៗលើពិភពលោក។ ប្រទេសផ្សេងទៀតដូចជា អេហ្ស៊ីប និងម៉ារ៉ុក មានសេដ្ឋកិច្ចពឹងលើកសិកម្ម ទេសចរណ៍ និងឧស្សាហកម្ម។

ផ្នែកវប្បធម៌ ជនជាតិអារ៉ាប់បានបន្សល់ទុកនូវកេរ្តិ៍ដំណែលដ៏សម្បូរបែប។ នៅក្នុងយុគមាស អ្នកប្រាជ្ញដូចជា អ៊ីបន ស៊ីណា (Ibn Sina) អាល់រ៉ាហ្ស៊ី (Al-Razi) និងអ៊ីបន រ៉ូស្ត (Averroes) បានចូលរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ក្នុងវិស័យវេជ្ជសាស្ត្រ ទស្សនវិជ្ជា និងគណិតវិទ្យា។ ពាក្យដូចជា «Algebra» និង «Algorithm» មានឫសគល់ពីភាសាអារ៉ាប់។ ស្ថាបត្យកម្មអារ៉ាប់មានភាពល្បីល្បាញដូចជា Dome of the Rock នៅក្រុងហ្សេរុយសាឡឹម និងវិមាន Alhambra នៅអេស្ប៉ាញ។

អក្សរសិល្ប៍អារ៉ាប់ក៏មានភាពសម្បូរបែប រួមមានរឿងព្រេងនិទាន «One Thousand and One Nights» និងកំណាព្យរបស់កវីមជ្ឈិមសម័យដូចជា Al-Mutanabbi។ នៅសម័យទំនើប អ្នកនិពន្ធ Kahlil Gibran បានទទួលការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ។ តន្ត្រីបុរាណអារ៉ាប់មានអ្នកចម្រៀងឆ្នើមដូចជា Umm Kulthum ខណៈម្ហូបអារ៉ាប់សម្បូរមុខដូចជា meze, hummus និង kebab ត្រូវបានគេស្គាល់ទូទាំងពិភពលោក។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅសតវត្សរ៍ទី ២១ ពិភពអារ៉ាប់នៅតែជាចំណុចកណ្ដាលនៃនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចសកល។ តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia តំបន់នេះបានឆ្លងកាត់ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗដូចជា បដិវត្តន៍អារ៉ាប់ (Arab Spring) ក្នុងទសវត្សរ៍ ២០១០ ដែលនាំឱ្យមានការផ្លាស់ប្ដូររដ្ឋាភិបាលនៅប្រទេសមួយចំនួន និងការផ្ទុះឡើងនៃជម្លោះប្រដាប់អាវុធនៅស៊ីរី យេម៉ែន និងប៉ាឡេស្ទីន-អ៊ីស្រាអែល។ វិបត្តិជនភៀសខ្លួនពីតំបន់ទាំងនេះបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់អឺរ៉ុប និងតំបន់ជិតខាង។

សម្រាប់ប្រជាជនខ្មែរ ទំនាក់ទំនងជាមួយពិភពអារ៉ាប់មានភាពពាក់ព័ន្ធជាច្រើន។ សាសនាឥស្លាមដែលមានដើមកំណើតពីអារ៉ាប់ គឺជាជំនឿរបស់ប្រជាជនចាមភាគច្រើននៅកម្ពុជា។ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ មានអ្នកកាន់សាសនាឥស្លាមខ្មែរជាច្រើនធ្វើដំណើរទៅកានទីក្រុងមេក្កាដើម្បីធ្វើធម្មយាត្រាហាជ (Hajj) ដែលពង្រឹងចំណងមិត្តភាពរវាងប្រជាជន។ លើសពីនេះ អង្គការសប្បុរសធម៌អារ៉ាប់បានរួមចំណែកក្នុងការអភិវឌ្ឍសង្គមនៅកម្ពុជា ជាពិសេសការសាងសង់វិហារឥស្លាម និងសាលារៀន។

ពិភពលោកក៏បានឃើញឥទ្ធិពលរបស់បុគ្គលអារ៉ាប់នៅក្រៅតំបន់ ដូចជាលោក Steve Jobs សហស្ថាបនិក Apple ដែលឪពុកជាជនជាតិអារ៉ាប់ស៊ីរី ដោយបង្ហាញថាការចូលរួមចំណែករបស់ជនជាតិអារ៉ាប់មិនត្រឹមតែនៅក្នុងវិស័យប្រពៃណីប៉ុណ្ណោះទេ។