អាហ្សង់ទីន

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

អាហ្សង់ទីន (Argentina) ដែលមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា "សាធារណរដ្ឋអាហ្សង់ទីន" គឺជាប្រទេសមួយនៅតំបន់កោណខាងត្បូង (Southern Cone) នៃទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូង។ តាមវិគីភីឌា ប្រទេសនេះមានផ្ទៃដីសរុបប្រមាណ ២,៧៨០,០៨៥ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាប្រទេសធំជាងគេទីពីរនៅអាមេរិកខាងត្បូងបន្ទាប់ពីប្រេស៊ីល និងជាប្រទេសធំជាងគេទីប្រាំបីនៅលើពិភពលោក។ អាហ្សង់ទីនមានព្រំប្រទល់ជាប់ឈីលីនៅខាងលិច បូលីវីនិងប៉ារ៉ាហ្គាយនៅខាងជើង ប្រេស៊ីលនៅភាគឦសាន អ៊ុយរុយហ្គាយ និងមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកខាងត្បូងនៅខាងកើត និងច្រកដ្រេក (Drake Passage) នៅខាងត្បូង។

អាហ្សង់ទីនជារដ្ឋសហព័ន្ធដែលមានខេត្តចំនួន ២៣ និងទីក្រុងស្វយ័តមួយ គឺទីក្រុងប៊ុយណូស៊ែរ (Buenos Aires) ដែលជារដ្ឋធានីនិងជាទីក្រុងធំបំផុត។ រដ្ឋាភិបាលអាហ្សង់ទីនក៏បានអះអាងការទាមទារកម្មសិទ្ធិលើកោះហ្វកឡែន (Falkland Islands) កោះចចជីខាងត្បូង (South Georgia) កោះសាំងវិចខាងត្បូង (South Sandwich Islands) ព្រមទាំងផ្នែកខ្លះនៃតំបន់ទឹកកកប៉ាតាហ្គូនីខាងត្បូង និងទ្វីបអង់តាទីកផងដែរ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

អាហ្សង់ទីនមានភូមិសាស្ត្រចម្រុះគួរឲ្យកត់សម្គាល់ ចាប់ពីជួរភ្នំអង់ដេស (Andes) នៅខាងលិច រហូតដល់វាលទំនាបប៉ាំប៉ាស (Pampas) នៅកណ្តាល និងតំបន់ខ្ពង់រាបប៉ាតាហ្គូនី (Patagonia) នៅខាងត្បូង។ តាមវិគីភីឌា ចំណុចខ្ពស់បំផុតរបស់ប្រទេសនេះគឺ ភ្នំអាកុងកាហ្គា (Aconcagua) ដែលមានកម្ពស់ ៦,៩៦០.៨ ម៉ែត្រលើនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ ហើយជាភ្នំខ្ពស់បំផុតនៅក្រៅទ្វីបអាស៊ី និងជាចំណុចខ្ពស់បំផុតនៅអឌ្ឍគោលខាងត្បូង។ អាកាសធាតុរបស់អាហ្សង់ទីនមានលក្ខណៈខុសៗគ្នា រួមមានអាកាសធាតុត្រូពិចនៅភាគខាងជើង ត្រជាក់នៅប៉ាតាហ្គូនី និងអាកាសធាតុមធ្យមនៅតំបន់កណ្តាល។ លើសពីនេះ ប្រទេសនេះក៏មានផ្ទាំងទឹកកកធំៗ ដូចជា ផ្ទាំងទឹកកកប៉េរីតូម៉ូរេណូ (Perito Moreno Glacier) ជាដើម។

យោងតាមវិគីភីឌា ប្រជាជនអាហ្សង់ទីនភាគច្រើនមានដើមកំណើតពីជនអន្តោប្រវេសន៍អឺរ៉ុប ជាពិសេសមកពីអ៊ីតាលីនិងអេស្ប៉ាញ ដូចដែលបានបង្ហាញនៅក្នុងផែនទីជាតិពន្ធុ។ ភាសាផ្លូវការគឺភាសាអេស្ប៉ាញ ហើយមានគ្រាមភាសាខុសៗគ្នានៅតាមតំបន់ផ្សេងៗ។ ជនជាតិដើមភាគតិចក៏មានវត្តមាន និងបានរួមចំណែកដល់វប្បធម៌ចម្រុះរបស់ប្រទេស។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រអាហ្សង់ទីនចាប់ផ្តើមពីការមកដល់នៃជនជាតិអឺរ៉ុបនៅសតវត្សរ៍ទី ១៦ ហើយតំបន់នេះត្រូវបានអាណានិគមដោយអេស្ប៉ាញ។ តាមវិគីភីឌា ការតស៊ូដើម្បីឯករាជ្យបានផ្ទុះឡើងនៅដើមសតវត្សរ៍ទី ១៩ ដោយព្រឹត្តិការណ៍បដិវត្តន៍ឧសភា (May Revolution) ក្នុងឆ្នាំ ១៨១០ និងការប្រកាសឯករាជ្យនៅថ្ងៃទី ៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៨១៦។ វីរបុរសដ៏សំខាន់គឺឧត្តមសេនីយ José de San Martín ដែលបានដឹកនាំកងកម្លាំងរំដោះ និងបានដើរតួនាទីសម្រេចក្នុងឯករាជ្យរបស់ឈីលី និងប៉េរូផងដែរ។

នៅចុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ និងដើមសតវត្សរ៍ទី ២០ អាហ្សង់ទីនបានទទួលរលកជនអន្តោប្រវេសន៍អឺរ៉ុបយ៉ាងច្រើន ដែលជួយជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ច និងផ្លាស់ប្តូរសង្គម។ សតវត្សរ៍ទី ២០ គឺជាសម័យកាលនៃចលាចលនយោបាយ រួមមានរបបប្រជាធិបតេយ្យ រដ្ឋប្រហារយោធា និងវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច។ យោងតាមវិគីភីឌា សម័យកាលរបស់លោកប្រធានាធិបតី Juan Perón និងភរិយា Eva Perón បានបន្សល់ទុកស្នាដៃយ៉ាងខ្លាំងលើនយោបាយនិងសង្គម។ បន្ទាប់ពីរបបយោធាដែលដឹកនាំដោយឧត្តមសេនីយ Jorge Videla និងសង្រ្គាមកោះហ្វកឡែន (Falklands War) ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ ប្រទេសនេះបានត្រឡប់ទៅរករបបប្រជាធិបតេយ្យវិញ ប៉ុន្តែនៅតែប្រឈមនឹងបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ចធ្ងន់ធ្ងរដូចជាវិបត្តិឆ្នាំ ២០០១ ដែលបណ្តាលឲ្យមានការលាលែងរបស់ប្រធានាធិបតី Fernando de la Rúa និងកុបកម្មទ្រង់ទ្រាយធំ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចអាហ្សង់ទីនមានមូលដ្ឋានលើវិស័យកសិកម្ម ឧស្សាហកម្ម និងសេវាកម្ម។ តាមវិគីភីឌា ប្រទេសនេះជាប្រទេសផលិតស្រាធំជាងគេលំដាប់ទី ៦ នៅលើពិភពលោក ហើយក៏ល្បីខាងផលិតសាច់គោ (សាច់អាហ្សង់ទីន) និងគ្រាប់ធញ្ញជាតិដូចជាសណ្តែកសៀងជាដើម។ ឧស្សាហកម្មរ៉ែក៏មានសារៈសំខាន់ ដោយមានអណ្តូងរ៉ែធំៗដូចជាអណ្តូង Veladero នៅខេត្ត San Juan។ យ៉ាងណាក៏ដោយ អាហ្សង់ទីនធ្លាប់ជួបវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចធំៗ រួមទាំងវិបត្តិបំណុល និងអតិផរណាខ្ពស់ ដែលជាបញ្ហាប្រឈមរ៉ាំរ៉ៃរបស់ប្រទេស។

វប្បធម៌អាហ្សង់ទីនមានឥទ្ធិពលខ្លាំងនៅទូទាំងពិភពលោក។ តន្ត្រីនិងរបាំតង់ហ្គោ (Tango) គឺជានិមិត្តសញ្ញាមួយរបស់ប្រទេស។ អក្សរសិល្ប៍អាហ្សង់ទីនមានអ្នកនិពន្ធល្បីៗដូចជា Jorge Luis Borges និង Julio Cortázar ដែលស្នាដៃរបស់ពួកគេត្រូវបានបកប្រែជាច្រើនភាសា។ កីឡាបាល់ទាត់គឺជាកីឡាពេញនិយមបំផុត ហើយក្រុមជម្រើសជាតិបានឈ្នះពាន FIFA World Cup ច្រើនដង ដោយមានកីឡាករ Lionel Messi ដែលឈ្នះពាន Ballon d’Or ចំនួន ៨ ដង ជាប្រធានក្រុមបច្ចុប្បន្ន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ អាហ្សង់ទីនបានទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍អន្តរជាតិ ដោយសារការផ្លាស់ប្តូរនយោបាយយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ តាមវិគីភីឌា នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០២៣ លោក Javier Milei ដែលជាអ្នកនយោបាយស្លាបស្តាំនិយមសេរី បានឡើងកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតី ហើយបានស្នើកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចស៊ីជម្រៅ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាអតិផរណាដែលកើនឡើងខ្ពស់ និងបំណុលសាធារណៈ។ ការវិវត្តនេះបានធ្វើឱ្យមានការពិភាក្សាទូទាំងតំបន់អាមេរិកខាងត្បូង និងសហគមន៍ហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ប្រធានបទអាហ្សង់ទីនមានសារៈសំខាន់ ដោយសារបទពិសោធន៍របស់ប្រទេសនេះអំពីវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចនិងការងើបឡើងវិញអាចជាមេរៀនសម្រាប់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ផ្សេងទៀត។ លើសពីនេះ ការទាមទារកម្មសិទ្ធិលើកោះហ្វកឡែន និងតួនាទីរបស់អាហ្សង់ទីនក្នុងកិច្ចការអង់តាទីកក៏ជាប្រធានបទភូមិសាស្ត្រនយោបាយដែលត្រូវបានតាមដានជាប្រចាំ។ ទំនាក់ទំនងរបស់អាហ្សង់ទីនជាមួយមហាអំណាច និងអង្គការអន្តរជាតិ ដូចជា G20 និង BRICS ក៏បង្កើតជាទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ចដែលអាចមានផលប៉ះពាល់ដល់អនាគតនៃតំបន់។