ប៉េសូអាហ្សង់ទីន

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ប៉េសូអាហ្សង់ទីន (និមិត្តសញ្ញា: $; លេខកូដ ISO 4217: ARS) គឺជារូបិយវត្ថុផ្លូវការរបស់សាធារណរដ្ឋអាហ្សង់ទីន ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩២ មក។ រូបិយវត្ថុនេះចែកចេញជា ១០០ សេនតាវ៉ូ (centavos) ប៉ុន្តែដោយសារតម្លៃរបស់ប៉េសូមានកម្រិតទាបខ្លាំង កាក់និងក្រដាសប្រាក់តូចៗនៃសេនតាវ៉ូមិនត្រូវបានដាក់ឱ្យចរាចរណ៍ជាទូទៅឡើយ។ Wikipedia បានឱ្យដឹងទៀតថា នៅដើមឆ្នាំ ២០២៥ ១០ ប៉េសូមានតម្លៃប្រមាណ ១ សេនអាមេរិក។

ប៉េសូអាហ្សង់ទីនត្រូវបានដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់ដំបូងក្នុងឆ្នាំ ១៩៩២ ដោយជំនួសរូបិយវត្ថុមុនគឺអូស្ត្រាល់ (austral) ក្នុងអត្រា ១ ប៉េសូ = ១០,០០០ អូស្ត្រាល់។ ការដាក់ឱ្យប្រើនេះជាផ្នែកមួយនៃផែនការស្ដារសេដ្ឋកិច្ចដែលគេស្គាល់ថាជា «Convertibility Plan» ដោយភ្ជាប់តម្លៃប៉េសូទៅនឹងដុល្លារអាមេរិកក្នុងអត្រា ១:១។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

យោងតាមទិន្នន័យពី Wikipedia ប្រទេសអាហ្សង់ទីនមានទីតាំងស្ថិតនៅទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូង និងមានផ្ទៃដីធំជាងគេទី ២ នៅអាមេរិកឡាទីន បន្ទាប់ពីប្រេស៊ីល។ ប្រទេសនេះមានប្រជាជនប្រមាណ ៤៦ លាននាក់ ហើយរាជធានីគឺ Buenos Aires។ ភាសាផ្លូវការគឺភាសាអេស្ប៉ាញ។ រូបិយវត្ថុប៉េសូអាហ្សង់ទីនត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយប្រជាជនទាំងអស់ក្នុងប្រទេស ហើយជាធាតុផ្សំសំខាន់នៃប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីបញ្ហាប្រឈមនានាដូចជាអតិផរណាខ្ពស់ជាដើម។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

Wikipedia បានរៀបរាប់ថា ប្រវត្តិរូបិយវត្ថុនៅអាហ្សង់ទីនមានភាពស្មុគស្មាញនិងឆ្លុះបញ្ចាំងពីអស្ថិរភាពសេដ្ឋកិច្ចជាបន្តបន្ទាប់។ រូបិយវត្ថុដំបូងគេដែលមានឈ្មោះថា «ប៉េសូ» (peso) ត្រូវបានដាក់ឱ្យប្រើនៅឆ្នាំ ១៨២៦ ក្រោយពីប្រទេសទទួលបានឯករាជ្យ។ ក្រោយមកមានការកែប្រែនិងដាក់ឈ្មោះថ្មីជាច្រើនដង ដូចជា ប៉េសូហ្វួរតេស (peso fuerte) ប៉េសូម៉ូនេដាកូរីយ៉េនតេ (peso moneda corriente) ប៉េសូម៉ូនេដាណាស៊ីយ៉ូណាល (peso moneda nacional) ដែលប្រើពីឆ្នាំ ១៨៨១ ដល់ ១៩៦៩ ប៉េសូឡេយ (peso ley) ពីឆ្នាំ ១៩៧០ ដល់ ១៩៨៣ ប៉េសូអាហ្សង់ទីណូ (peso argentino) ពីឆ្នាំ ១៩៨៣ ដល់ ១៩៨៥ និងអូស្ត្រាល់ (austral) ពីឆ្នាំ ១៩៨៥ ដល់ ១៩៩១។ ការប្ដូររូបិយវត្ថុញឹកញាប់នេះ ច្រើនតែពាក់ព័ន្ធនឹងការកាត់បន្ថយលេខសូន្យ (redenomination) ដើម្បីទប់ទល់នឹងអតិផរណាធ្ងន់ធ្ងរ។

នៅឆ្នាំ ១៩៩១ រដ្ឋាភិបាលអាហ្សង់ទីនក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក Carlos Menem បានអនុម័តច្បាប់ Convertibilidad (ច្បាប់លេខ ២៣.៩២៨) ដែលភ្ជាប់ប៉េសូថ្មីទៅនឹងដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងអត្រា ១:១។ គោលនយោបាយនេះបានជួយកាត់បន្ថយអតិផរណាពីកម្រិតខ្ពស់បំផុតមកត្រឹមកម្រិតទាប ប៉ុន្តែបានធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចបាត់បង់សមត្ថភាពប្រកួតប្រជែង និងនាំទៅរកវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុនៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ២០០០។ យោងតាម Wikipedia នៅចុងឆ្នាំ ២០០១ និងដើមឆ្នាំ ២០០២ វិបត្តិបានឈានដល់ចំណុចកំពូល ដោយរដ្ឋាភិបាលបានដាក់កម្រិតលើការដកប្រាក់ពីធនាគារ (គេហៅថា «corralito») ហើយទីបំផុតបានបោះបង់ចោលប្រព័ន្ធភ្ជាប់តម្លៃ និងឱ្យប៉េសូអណ្ដែតដោយសេរី។ ប៉េសូបានធ្លាក់ថ្លៃយ៉ាងខ្លាំង ពី ១ ដុល្លារ ស្មើ ១ ប៉េសូ ទៅជាង ៤ ប៉េសូ ក្នុងរយៈពេលខ្លី។

ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ប៉េសូមិនអាចស្ដារស្ថិរភាពឡើងវិញបានឡើយ។ អតិផរណាបានបន្តកើនឡើងជាលំដាប់ ហើយរដ្ឋាភិបាលត្រូវបានបង្ខំឱ្យបោះពុម្ពក្រដាសប្រាក់ដែលមាននិកាយធំជាងមុនជាបន្តបន្ទាប់ ដូចជាក្រដាសប្រាក់ ១,០០០ ពេសូ និងក្រោយមក ២,០០០ ពេសូជាដើម។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia សេដ្ឋកិច្ចអាហ្សង់ទីនប្រឈមមុខនឹងអតិផរណាខ្ពស់រ៉ាំរ៉ៃ។ នៅឆ្នាំ ២០២៣ អត្រាអតិផរណាប្រចាំឆ្នាំបានកើនឡើងលើសពី ១០០% ដែលធ្វើឱ្យប៉េសូបាត់បង់តម្លៃយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ លក្ខណៈពិសេសមួយនៃទីផ្សារប្ដូរប្រាក់នៅអាហ្សង់ទីនគឺវត្តមាននៃអត្រាប្ដូរប្រាក់ក្រៅផ្លូវការ ដែលគេស្គាល់ថាជា «ដុល្លារខៀវ» (dólar blue) ដែលមានតម្លៃខ្ពស់ជាងអត្រាផ្លូវការឆ្ងាយណាស់។ គម្លាតនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពមិនទុកចិត្តរបស់ប្រជាជននិងទីផ្សារចំពោះរូបិយវត្ថុជាតិ។

ទោះបីជាមានបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ចក៏ដោយ ក្រដាសប្រាក់ប៉េសូអាហ្សង់ទីនត្រូវបានចាត់ទុកថាមានតម្លៃវប្បធម៌និងសិល្បៈ។ យោងតាម Wikipedia ក្រដាសប្រាក់តែងបង្ហាញរូបភាពវីរជនជាតិ ឥស្សរជននយោបាយ និងរូបសត្វព្រៃ ដូចជាលោក Manuel Belgrano (មេដឹកនាំឯករាជ្យ) លោកស្រី Eva Perón លោក José de San Martín និងសត្វដូចជាយ៉ាការេ (yacaré) ជាដើម។ រូបភាពនៅលើក្រដាសប្រាក់ក៏ឆ្លុះបញ្ចាំងពីការវិវត្ដនៃសង្គមអាហ្សង់ទីនផងដែរ ដូចជាការដាក់បញ្ចូលរូបស្ត្រីជាលើកដំបូងនៅលើក្រដាសប្រាក់ ១០០ ពេសូ ជាដើម។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅឆ្នាំ ២០២៥ ប៉េសូអាហ្សង់ទីននៅតែស្ថិតក្នុងការយកចិត្តទុកដាក់របស់សាធារណៈជននិងអ្នកវិភាគសេដ្ឋកិច្ចអន្តរជាតិ។ Wikipedia បានកត់សម្គាល់ថា តម្លៃរបស់ប៉េសូធៀបនឹងដុល្លារអាមេរិកនៅតែបន្តធ្លាក់ចុះ ដោយសារអតិផរណាខ្ពស់ បំណុលជាតិដ៏ធំ និងកង្វះជំនឿទុកចិត្ត។ ព្រឹត្តិការណ៍នយោបាយថ្មីៗ ដូចជាការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសលោក Javier Milei ជាប្រធានាធិបតីនៅចុងឆ្នាំ ២០២៣ ដែលយុទ្ធនាការឃោសនារបស់លោកបានសន្យាថានឹងលុបបំបាត់រូបិយវត្ថុប៉េសូ និងដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់ដុល្លារអាមេរិកជាផ្លូវការ (dollarization) បានធ្វើឱ្យមានការជជែកវែកញែកយ៉ាងក្ដៅគគុកអំពីអនាគតរបស់ប៉េសូ។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse នៅកម្ពុជា ដែលជាប្រទេសមានការចាយវាយទាំងរូបិយវត្ថុជាតិនិងដុល្លារអាមេរិក ស្ថានភាពនៅអាហ្សង់ទីនអាចផ្ដល់ជាមេរៀនគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍អំពីសារៈសំខាន់នៃគោលនយោបាយរូបិយវត្ថុ និងហានិភ័យនៃអតិផរណារ៉ាំរ៉ៃ។ ការធ្លាក់ចុះឥតឈប់ឈរនៃប៉េសូបង្ហាញពីរបៀបដែលអស្ថិរភាពរូបិយវត្ថុអាចប៉ះពាល់ដល់ជីវភាពប្រជាជន និងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចជាតិ។