ការទិញអាវុធ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ការទិញអាវុធ (Arms Procurement) គឺជាដំណើរការដែលរដ្ឋាភិបាល ឬកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធរបស់ប្រទេសណាមួយ ធ្វើការទិញ ឬផ្គត់ផ្គង់សព្វាវុធ យុទ្ធភណ្ឌ បរិក្ខារយោធា និងប្រព័ន្ធការពារជាតិ ពីក្រុមហ៊ុនផលិតក្នុងស្រុក ឬពីប្រទេសផ្សេងទៀត។ ដំណើរការនេះរួមបញ្ចូលទាំងការវាយតម្លៃតម្រូវការយុទ្ធសាស្ត្រ ការដេញថ្លៃ ការចរចាកិច្ចសន្យា ការផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យា និងការគាំទ្រក្រោយការលក់។

ការទិញអាវុធគឺជាសកម្មភាពដ៏សំខាន់មួយក្នុងវិស័យសន្តិសុខអន្តរជាតិ ដោយវាមិនត្រឹមតែឆ្លុះបញ្ចាំងពីសមត្ថភាពការពារជាតិរបស់ប្រទេសណាមួយប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏ជាឧបករណ៍ការទូតមួយផងដែរ ដែលបង្កើតទំនាក់ទំនងយុទ្ធសាស្ត្ររវាងប្រទេសអ្នកលក់ និងប្រទេសអ្នកទិញ។ ការសិក្សាស្រាវជ្រាវសន្តិភាពអន្តរជាតិស្តុកខុល (SIPRI) បានឲ្យដឹងថា ទីផ្សារអាវុធពិភពលោកមានតម្លៃរាប់រយពាន់លានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំ។

ភូមិសាស្ត្រ និងតួអង្គពាក់ព័ន្ធ

ប្រទេសនាំចេញអាវុធធំៗបំផុតនៅលើពិភពលោកគឺ សហរដ្ឋអាមេរិក រុស្ស៊ី បារាំង ចិន និងអាល្លឺម៉ង់។ យោងតាមរបាយការណ៍របស់ SIPRI សហរដ្ឋអាមេរិកកាន់កាប់ចំណែកទីផ្សារនាំចេញអាវុធជាងមួយភាគបីនៃពិភពលោក។ ប្រទេសនាំចូលអាវុធធំៗបំផុតរួមមាន ឥណ្ឌា អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត កាតា អេហ្ស៊ីប និងអូស្ត្រាលី។

ក្រុមហ៊ុនផលិតអាវុធធំៗបំផុតនៅលើពិភពលោករួមមាន Lockheed Martin, Boeing, Raytheon, និង Northrop Grumman នៃសហរដ្ឋអាមេរិក, BAE Systems នៃចក្រភពអង់គ្លេស, Rostec នៃរុស្ស៊ី, និង NORINCO នៃចិន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ការទិញអាវុធជាបាតុភូតមួយ មានវត្តមានតាំងពីសម័យបុរាណ ប៉ុន្តែទម្រង់ទំនើបនៃវិស័យនេះបានកើតឡើងក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៩ ពេលដែលបដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្មបានធ្វើឲ្យការផលិតអាវុធក្លាយជាឧស្សាហកម្មធំ។ ក្រុមហ៊ុនដូចជា Krupp នៃអាល្លឺម៉ង់ និង Vickers នៃចក្រភពអង់គ្លេស បានក្លាយជាអ្នកផ្គត់ផ្គង់ដ៏សំខាន់ដល់រដ្ឋាភិបាលនានា។

ក្នុងសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់ ការទិញអាវុធបានក្លាយជាឧបករណ៍ភូមិសាស្ត្រនយោបាយដ៏សំខាន់ ដោយសហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពសូវៀត បានប្រកួតប្រជែងគ្នា ដើម្បីផ្គត់ផ្គង់អាវុធដល់ប្រទេសសម្ព័ន្ធមិត្តរៀងៗខ្លួន។ ក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ សង្គ្រាមវៀតណាម គឺជាឧទាហរណ៍មួយដ៏ច្បាស់លាស់ ដែលប្រទេសទាំងពីរនៃជម្លោះទទួលបានអាវុធពីមហាអំណាចខាងក្រៅ។

ក្រោយការដួលរលំនៃសហភាពសូវៀតក្នុងឆ្នាំ ១៩៩១ ទីផ្សារអាវុធពិភពលោកបានឆ្លងកាត់ការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងធំ។ រុស្ស៊ីបានបន្តតួនាទីជាអ្នកនាំចេញអាវុធដ៏ធំមួយ ខណៈដែលចិនបានវិវឌ្ឍន៍សមត្ថភាពផលិតអាវុធរបស់ខ្លួន ដើម្បីក្លាយជាដៃគូប្រកួតប្រជែងថ្មី ជាពិសេសក្នុងទីផ្សារអាហ្វ្រិក និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍។

ក្របខណ្ឌច្បាប់ និងវប្បធម៌

ការទិញអាវុធត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយក្របខណ្ឌច្បាប់អន្តរជាតិមួយចំនួន រួមមាន សន្ធិសញ្ញាជួញដូរអាវុធ (Arms Trade Treaty - ATT) ដែលត្រូវបានអនុម័តដោយអង្គការសហប្រជាជាតិក្នុងឆ្នាំ ២០១៣។ សន្ធិសញ្ញានេះហាមប្រាមការផ្ទេរអាវុធទៅកាន់តំបន់ដែលអាចត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីប្រព្រឹត្តឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម ឬឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ។

ទោះយ៉ាងណា ការអនុវត្តច្បាប់ទាំងនេះនៅមិនទាន់មានប្រសិទ្ធភាពពេញលេញនៅឡើយ ដោយសារមហាអំណាចមួយចំនួនដូចជា សហរដ្ឋអាមេរិក រុស្ស៊ី និងចិន មិនបានផ្តល់សច្ចាប័នទាំងស្រុងលើសន្ធិសញ្ញានេះទេ។ បញ្ហាអំពើពុករលួយក្នុងវិស័យទិញអាវុធក៏ជារឿងធំមួយផងដែរ ដោយ Transparency International បានរាយការណ៍ថា វិស័យការពារជាតិគឺជាវិស័យដែលមានហានិភ័យអំពើពុករលួយខ្ពស់បំផុតមួយ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ក្នុងបរិបទតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ការទិញអាវុធបានកើនឡើងគួរឲ្យកត់សម្គាល់ ដោយសារភាពតានតឹងនៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង និងការប្រណាំងប្រជែងយុទ្ធសាស្ត្ររវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងចិន។ ប្រទេសអាស៊ាននានាដូចជា វៀតណាម ឥណ្ឌូនេស៊ី ហ្វីលីពីន និងថៃ បានបង្កើនការចំណាយលើការការពារជាតិ និងធ្វើទំនើបកម្មកងទ័ពរបស់ខ្លួន។

សម្រាប់កម្ពុជា ការទិញអាវុធគឺជាបញ្ហាដ៏រសើបមួយ ដោយសារទំនាក់ទំនងយោធាជាមួយចិន និងការព្រួយបារម្ភពីប្រទេសលោកខាងលិច ជាពិសេសសហរដ្ឋអាមេរិក អំពីមូលដ្ឋានទ័ពជើងទឹករាម។ BBC និង Reuters បានរាយការណ៍ជាច្រើនលើកអំពីការផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យាយោធាពីចិនមកកម្ពុជា។ សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន ដែលចាប់ផ្តើមក្នុងឆ្នាំ ២០២២ ក៏បានបង្ហាញពីសារៈសំខាន់នៃខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់អាវុធពិភពលោក ដោយប្រទេសភាគច្រើននៃ NATO បានបង្កើនការផលិតអាវុធជាមួយការតវ៉ាពីរុស្ស៊ី។