ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ឧស្សាហកម្មសព្វាវុធ ដែលគេស្គាល់ផងដែរថាជាឧស្សាហកម្មការពារជាតិ ឬឧស្សាហកម្មយោធា គឺជាវិស័យសកលមួយដែលផលិត និងលក់អាវុធ ព្រមទាំងបច្ចេកវិទ្យាយោធាផ្សេងៗ ទៅកាន់អតិថិជនចម្រុះ រួមមានកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធរបស់រដ្ឋ បុគ្គលស៊ីវិល និងអង្គការនានា។ យោងតាមវិគីភីឌា ផលិតផលរបស់ឧស្សាហកម្មនេះរួមមានអាវុធ គ្រាប់រំសេវ យានជំនិះយោធា ប្រព័ន្ធទំនាក់ទំនង និងគ្រឿងអេឡិចត្រូនិកពាក់ព័ន្ធ ព្រមទាំងសេវាកម្មពាក់ព័ន្ធ ដូចជាការគាំទ្រផ្នែកភស្តុភារ និងប្រតិបត្តិការយោធាជាដើម។ លើសពីនេះ ឧស្សាហកម្មការពារជាតិក៏បានរួមចំណែកដល់ការច្នៃប្រឌិតបច្ចេកវិទ្យាស៊ីវិលផងដែរ ដូចជាអ៊ីនធឺណិត និង GPS ដែលដើមឡើយត្រូវបានអភិវឌ្ឍសម្រាប់គោលបំណងយោធា។

រដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសឧស្សាហកម្មជាច្រើន ដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិក រុស្ស៊ី ចិន បារាំង អាល្លឺម៉ង់ និងចក្រភពអង់គ្លេស បានរក្សា ឬគាំទ្របណ្តាញអង្គការ កន្លែង និងធនធានដើម្បីផលិតអាវុធសម្រាប់កងកម្លាំងយោធារបស់ខ្លួន។ មូលដ្ឋាននេះត្រូវបានហៅថា មូលដ្ឋានឧស្សាហកម្មការពារជាតិ (defense industrial base)។ អង្គភាពពាក់ព័ន្ធមានច្រើនប្រភេទ រួមមានក្រុមហ៊ុនឯកជន សហគ្រាសរដ្ឋ និងស្ថាប័នសិក្សាវិទ្យាសាស្ត្រ។ ពួកគេអនុវត្តការងារចាប់ពីការស្រាវជ្រាវ ការរចនាវិស្វកម្ម រហូតដល់ការផលិត និងថែទាំសម្ភារៈយោធា។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ការលក់អាវុធមានលក្ខណៈសកល ហើយត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយប្រទេសនាំចេញមួយចំនួន។ យោងតាមទិន្នន័យរបស់វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវសន្តិភាពអន្តរជាតិស្តុកខុល (SIPRI) ដែលបានចងក្រងក្នុងវិគីភីឌា សហរដ្ឋអាមេរិកគឺជាអ្នកនាំចេញអាវុធធំជាងគេ ដោយកាន់កាប់ប្រហែល ៤០% នៃទីផ្សារសកលក្នុងឆ្នាំ២០២៣។ រុស្ស៊ី ចិន បារាំង និងអាល្លឺម៉ង់ ជាអ្នកនាំចេញធំៗបន្ទាប់។ ទោះបីជាតួលេខប្រែប្រួលពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំក៏ដោយ និន្នាការរយៈពេលវែងបង្ហាញថាសហរដ្ឋអាមេរិក និងរុស្ស៊ីនៅតែគ្រប់គ្រងទីផ្សារភាគច្រើន។

ប្រទេសនាំចូលធំៗមាននៅមជ្ឈិមបូព៌ា ដូចជាអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត និងអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម នៅអាស៊ីខាងត្បូងដូចជាឥណ្ឌា និងប៉ាគីស្ថាន និងនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍មួយចំនួន។ ហេតុផលរួមមានការធ្វើទំនើបកម្មកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ និងជម្លោះក្នុងតំបន់។

ខាងផ្នែកតួអង្គពាក់ព័ន្ធ ឧស្សាហកម្មនេះរួមបញ្ចូលក្រុមហ៊ុនយក្សអន្តរជាតិដូចជា Lockheed Martin, Raytheon Technologies, BAE Systems និងក្រុមហ៊ុនចិនដូចជា China North Industries Group Corporation។ បុគ្គលិករាប់លាននាក់ធ្វើការក្នុងវិស័យនេះទូទាំងពិភពលោក។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិនៃការលក់អាវុធមានឫសគល់តាំងពីសម័យបុរាណ នៅពេលដែលសិប្បករនិងជាងដែកផលិតអាវុធសម្រាប់អ្នកចម្បាំង។ យោងតាមវិគីភីឌា ក្នុងអំឡុងបដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្ម ការផលិតអាវុធបានផ្លាស់ប្តូរពីការផលិតដោយដៃទៅជាការផលិតតាមម៉ាស៊ីនក្នុងរោងចក្រធំៗ។ ឧទាហរណ៏ដូចជារោងចក្រផលិតកាំភ្លើងធំ Coventry Ordnance Works នៅចក្រភពអង់គ្លេស ដែលបានផ្គត់ផ្គង់ដល់កងទ័ពជើងទឹកក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៩។

សង្គ្រាមលោកលើកទី១ (១៩១៤-១៩១៨) បានជំរុញឱ្យមានការពង្រីកផលិតកម្មអាវុធយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ រដ្ឋាភិបាលនានាបានវិនិយោគយ៉ាងច្រើនក្នុងការសាងសង់រោងចក្រជាតិ ដើម្បីផលិតគ្រាប់រំសេវ រថក្រោះ (ដូចជា British Mark V) និងយន្តហោះចម្បាំងដំបូងៗ។ ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ឧស្សាហកម្មនេះបានវិវត្តទៅជាវិស័យបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់ ដោយមានការអភិវឌ្ឍអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ មីស៊ីលផ្លោង និងប្រព័ន្ធការពារដ៏ស្មុគស្មាញ។

នៅសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់ ការប្រកួតប្រជែងផ្នែកសព្វាវុធរវាងសហរដ្ឋអាមេរិកនិងសហភាពសូវៀតបាននាំឱ្យមានការចំណាយយ៉ាងសម្បើម និងការរីកសាយភាយអាវុធទៅកាន់សម្ព័ន្ធមិត្តជុំវិញពិភពលោក។ កាំភ្លើង AK-47 ជាឧទាហរណ៍នៃការរីកសាយភាយអាវុធដែលបានជះឥទ្ធិពលដល់ជម្លោះជាច្រើនទ្វីប។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ឧស្សាហកម្មលក់អាវុធគឺជាកម្លាំងសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំ។ យោងតាមទិន្នន័យ SIPRI ដែលបង្ហាញក្នុងវិគីភីឌា សហរដ្ឋអាមេរិកបាននាំចេញអាវុធតម្លៃ ២៣៨ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ២០២៣។ ទំហំទីផ្សារសកលសរុបត្រូវបានប៉ាន់ស្មានថាមានរាប់រយពាន់លានដុល្លារ ហើយឧស្សាហកម្មនេះផ្តល់ការងារដល់មនុស្សរាប់លាននាក់ រាប់ចាប់ពីវិស្វករ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ រហូតដល់កម្មករផលិតកម្ម។ ប្រទេសជាច្រើនចាត់ទុកមូលដ្ឋានឧស្សាហកម្មការពារជាតិជាផ្នែកស្នូលនៃសន្តិសុខជាតិ និងរក្សាការវិនិយោគធំៗក្នុងការស្រាវជ្រាវនិងអភិវឌ្ឍន៍។

ខាងវប្បធម៌ ការលក់អាវុធបានបង្កើតឱ្យមានព្រឹត្តិការណ៍អន្តរជាតិដូចជាពិព័រណ៍អាវុធ (arms fairs) ដែលក្រុមហ៊ុននិងរដ្ឋាភិបាលមកជួបជុំគ្នាដើម្បីបង្ហាញនិងចរចាទិញលក់សព្វាវុធ។ ទំនាក់ទំនងជិតស្និតរវាងយោធា ឧស្សាហកម្ម និងនយោបាយ ត្រូវបានគេហៅថា «ស្មុគ្រស្មាញយោធា-ឧស្សាហកម្ម» (military-industrial complex) ដែលមានឥទ្ធិពលខ្លាំងលើគោលនយោបាយការពារជាតិ និងការសម្រេចចិត្តទិញលក់អាវុធ។ ការជជែកវែកញែកអំពីក្រមសីលធម៌ក៏មានជាបន្ត ជាពិសេសនៅពេលអាវុធត្រូវបានលក់ទៅឱ្យប្រទេសដែលមានជម្លោះ ឬមានកំណត់ត្រារំលោភសិទ្ធិមនុស្ស។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងបរិបទសកលបច្ចុប្បន្ន ការលក់អាវុធមានការពាក់ព័ន្ធយ៉ាងជ្រាលជ្រៅជាមួយភូមិសាស្ត្រនយោបាយ។ សង្គ្រាមនៅអ៊ុយក្រែនបានជំរុញឱ្យប្រទេសលោកខាងលិច និងរុស្ស៊ីបង្កើនការផលិតនិងនាំចេញអាវុធ ខណៈដែលចិនពង្រីកវត្តមានរបស់ខ្លួននៅក្នុងទីផ្សារអាស៊ី និងអាហ្វ្រិក។ យោងតាមរបាយការណ៍របស់ SIPRI និងទិន្នន័យពីវិគីភីឌា ការនាំចេញអាវុធសកលបានបន្តកើនឡើងក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការកើនឡើងនៃភាពតានតឹងសកល។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការស្វែងយល់អំពីនិន្នាការលក់អាវុធពិភពលោកអាចផ្តល់ទស្សនវិស័យស្តីពីសក្ដានុពលសន្តិសុខក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ កម្ពុជាក៏ស្ថិតក្នុងបណ្តាញពាណិជ្ជកម្មសព្វាវុធសកលនេះដែរ ហើយការផ្លាស់ប្តូរគោលនយោបាយលក់អាវុធរបស់មហាអំណាចអាចជះឥទ្ធិពលដល់និរន្តរភាពសន្តិភាព និងការអភិវឌ្ឍជាតិ។