ការប្រគល់សម្បត្តិវប្បធម៌ឡើងវិញ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ការប្រគល់សម្បត្តិវប្បធម៌ឡើងវិញ (Repatriation of Cultural Property) សំដៅដល់ការបញ្ជូនត្រឡប់ទៅប្រទេសដើមនូវវត្ថុសិល្បៈ និងបុរាណវត្ថុ ដែលត្រូវបានយកទៅដោយខុសច្បាប់ ឬដោយការលួចក្នុងអំឡុងសង្គ្រាម និងអាណានិគម។ យោងតាម Wikipedia (សព្វវចនាធិប្បាយអន្តរជាតិ) ការប្រគល់ឡើងវិញនេះគឺជាការផ្ដល់មកវិញនូវកម្មសិទ្ធិវប្បធម៌ដល់ម្ចាស់ដើម ឬប្រទេសកំណើត។ ករណីល្បីៗរួមមានការទាមទាររបស់ក្រិកចំពោះរូបចម្លាក់ Parthenon Marbles ពីសារមន្ទីរអង់គ្លេស និងការទាមទាររបស់អេហ្ស៊ីបចំពោះថ្មរ៉ូសេតា។ BBC បានរាយការណ៍ថា កាលពីឆ្នាំ ២០២៥ សារមន្ទីរជាច្រើននៅអឺរ៉ុបបានប្រឈមនឹងសម្ពាធកាន់តែខ្លាំងក្នុងការប្រគល់វត្ថុបុរាណដែលបានមកពីអតីតអាណានិគម។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមភូមិសាស្ត្រ ការបាត់បង់សម្បត្តិវប្បធម៌បានកើតឡើងជាពិសេសពីប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍នៅអាហ្វ្រិក អាស៊ី និងអាមេរិកឡាទីន ទៅកាន់សារមន្ទីរ និងអ្នកប្រមូលទ្រព្យនៅអឺរ៉ុប និងសហរដ្ឋអាមេរិក។ ជាឧទាហរណ៍ របាំង Mbangu ពីប្រទេសកុងហ្គោ ដែលបច្ចុប្បន្នស្ថិតក្នុងសារមន្ទីរអាហ្វ្រិកកណ្ដាលនៅប៊ែលហ្សិក តំណាងឲ្យទំនាក់ទំនងរវាងវត្ថុសិល្បៈ និងអតីតមហាអំណាចអាណានិគម។ ប្រជាជនដែលរងផលប៉ះពាល់រួមមានសហគមន៍ជនជាតិដើម ដែលបានបាត់បង់និមិត្តសញ្ញាវប្បធម៌ និងប្រពៃណីដែលចងភ្ជាប់ទៅនឹងវត្ថុទាំងនេះ។ យោងតាមរបាយការណ៍របស់អង្គការយូណេស្កូ (UNESCO) មានបុរាណវត្ថុជាច្រើនលានត្រូវបានផ្លាស់ទីចេញពីកន្លែងកំណើតដោយគ្មានការយល់ព្រមពីប្រជាជនមូលដ្ឋាន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិនៃការលួចយកសម្បត្តិវប្បធម៌ និងការប្រគល់ត្រឡប់មានឫសគល់ពីសម័យបុរាណ ប៉ុន្តែព្រឹត្តិការណ៍ដ៏សំខាន់មួយគឺការលួចប្លន់សិល្បៈដោយកងទ័ពណាប៉ូលេអុងបូណាប៉ាតក្នុងសតវត្សទី ១៨។ យោងតាម Wikipedia រូបភាព «សេះនៃវិហារសេនម៉ាក» ត្រូវបានលួចយកពីវេនីស ហើយក្រោយមកត្រូវបានប្រគល់ត្រឡប់ទៅអ៊ីតាលីវិញនៅឆ្នាំ ១៨១៥ ក្នុងសន្និសីទក្រុងវីយែន ដែលជាសន្និសីទអន្តរជាតិលើកដំបូងដែលដោះស្រាយបញ្ហាលួចប្លន់សិល្បៈ។ ក្នុងសម័យអាណានិគម (សតវត្សទី ១៩-២០) ប្រទេសអឺរ៉ុបបានប្រមូលវត្ថុបុរាណជាច្រើនពីអាហ្វ្រិក អាស៊ី និងអូសេអានី។ ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ សន្និសីទក្រុងឡាអេឆ្នាំ ១៩៥៤ បានបង្កើតគោលការណ៍ការពារសម្បត្តិវប្បធម៌ក្នុងពេលប្រដាប់អាវុធ។ ជាបន្តបន្ទាប់ តាមរបាយការណ៍របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) អនុសញ្ញាយូណេស្កូឆ្នាំ ១៩៧០ ស្ដីពីការហាមឃាត់ និងបង្ការការនាំចូល នាំចេញ និងការផ្ទេរកម្មសិទ្ធិខុសច្បាប់នៃសម្បត្តិវប្បធម៌ បានផ្ដល់ក្របខ័ណ្ឌច្បាប់សម្រាប់ការទាមទារប្រគល់មកវិញ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមទស្សនៈសេដ្ឋកិច្ច សារមន្ទីរលោកខាងលិចទទួលបានចំណូលទេសចរណ៍យ៉ាងច្រើនពីការតាំងពិព័រណ៍វត្ថុបុរាណដែលមានដើមកំណើតពីបរទេស ខណៈដែលប្រទេសកំណើតបាត់បង់ឱកាសសេដ្ឋកិច្ច និងការអភិវឌ្ឍទេសចរណ៍វប្បធម៌។ ជាឧទាហរណ៍ សំរិទ្ធិបេនីន (Benin Bronzes) ដែលជាស្នាដៃសិល្បៈដ៏មានតម្លៃពីប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ត្រូវបានរក្សាទុកនៅសារមន្ទីរអង់គ្លេស បានបង្កើតចំណូលយ៉ាងសំខាន់សម្រាប់សារមន្ទីរ ប៉ុន្តែនីហ្សេរីយ៉ាមិនទទួលបានផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចដោយផ្ទាល់ឡើយ។ តាមវប្បធម៌ ការប្រគល់សម្បត្តិវប្បធម៌ឡើងវិញអាចជួយស្ដារអត្តសញ្ញាណជាតិ និងពង្រឹងទំនាក់ទំនងរវាងសហគមន៍និងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ពួកគេ។ យោងតាម Wikipedia ការស្ដារឡើងវិញនូវកម្មសិទ្ធិបានក្លាយជាប្រធានបទនៃកិច្ចពិភាក្សាអន្តរជាតិដ៏ក្ដៅគគុក។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន ការប្រគល់សម្បត្តិវប្បធម៌ឡើងវិញគឺជាប្រធានបទក្ដៅ ដែលទាក់ទងដោយផ្ទាល់ទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជា។ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា តាមរយៈក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ បានបង្កើនកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងក្នុងការទាមទារយកមកវិញនូវរូបចម្លាក់ និងបុរាណវត្ថុខ្មែរជាច្រើនដែលត្រូវបានលួចចេញពីប្រទេសក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមស៊ីវិល ហើយត្រូវបានគេដាក់តាំងលក់នៅផ្ទះដេញថ្លៃអន្តរជាតិ ឬរក្សាទុកនៅសារមន្ទីរបរទេស។ BBC បានរាយការណ៍ថា នៅដើមឆ្នាំ ២០២៥ សហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រគល់រូបចម្លាក់សម័យអង្គរមួយចំនួនធំទៅឲ្យកម្ពុជាវិញ។ ករណីស្រដៀងគ្នានេះ ចិនក៏កំពុងទាមទារវត្ថុបុរាណដែលត្រូវបានលួចពីវិមានយានមិងយាន (Old Summer Palace) ដោយកងទ័ពអង់គ្លេស និងបារាំងនៅឆ្នាំ ១៨៦០ ផងដែរ។ RT នៃរដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ី បានរាយការណ៍ថា ការទាមទារទាំងនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីការផ្លាស់ប្ដូរសណ្ដាប់ធ្នាប់ពិភពលោក និងការងើបឡើងនៃមោទនភាពជាតិនិយមក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍។ អ្នកអាន KhmerPulse គួរត្រេកអរចំពោះការវិលត្រឡប់នៃមរតកជាតិ និងបន្តតាមដានការវិវត្តនៃការទាមទារនេះ។