អារុណាចាល់ប្រាដេស

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia រដ្ឋអារុណាចាល់ប្រាដេស (Arunachal Pradesh) គឺជារដ្ឋមួយនៅភូមិភាគឦសាននៃប្រទេសឥណ្ឌា។ វាបានប្រែក្លាយពីដែនដីសហភាពទៅជារដ្ឋពេញលេញនៅថ្ងៃទី ២០ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩៨៧។ ទីរួមរដ្ឋរបស់វាគឺ អ៊ីតាណាហ្គារ (Itanagar)។ រដ្ឋនេះធ្លាប់ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាទីភ្នាក់ងារព្រំដែនភាគឦសាន (North-East Frontier Agency – NEFA) រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧២ បន្ទាប់មកបានកែឈ្មោះមកជាអារុណាចាល់ប្រាដេស ក្រោយពីបានក្លាយជាដែនដីសហភាព។ ជាមួយផ្ទៃដីជាង ៨៣,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ រដ្ឋអារុណាចាល់ប្រាដេសគឺជារដ្ឋធំជាងគេក្នុងចំណោមរដ្ឋទាំង ៧ នៅភូមិភាគឦសាន ដែលគេនិយមហៅថា “Seven Sister States”។ តំបន់នេះល្បីខាងភាពចម្រុះនៃជនជាតិដើម និងភូមិសាស្ត្រភ្នំដ៏អស្ចារ្យ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia រដ្ឋនេះមានទីតាំងនៅជួរភ្នំហិមាល័យភាគខាងកើត ដោយមានព្រំប្រទល់ជាប់ជាមួយប្រទេសចិន (តំបន់ទីបេ) នៅខាងជើង ប្រទេសភូតាននៅខាងលិច ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ានៅខាងកើត និងរដ្ឋអាសាមនិងណាហ្គាឡង់នៅខាងត្បូង។ សណ្ឋានដីភាគច្រើនជាភ្នំខ្ពស់ និងជ្រលងទន្លេជ្រៅ រួមមានទន្លេស៊ីអាង (Siang) ដែលជាសាខានៃទន្លេព្រហ្មពុត្រា។ ទេសភាពសំខាន់ៗរួមមាន ជ្រលងហ្ស៊ីរ៉ូ (Ziro Valley) បឹងសេឡា (Sela Lake) និងឧទ្យានជាតិណាំដាផា (Namdapha) ដែលសម្បូរជីវចម្រុះយ៉ាងពិសេស។

ប្រជាជននៅទីនេះមានចំនួនប្រមាណ ១,៣៨ លាននាក់ (ជំរឿនឆ្នាំ ២០១១) ដោយភាគច្រើនជាក្រុមជនជាតិដើមនិយាយភាសាពីគ្រួសារទីបេ-ភូមា។ ក្រុមធំៗរួមមាន Nyishi, Adi, Monpa, Apatani និង Mishmi ដែលនីមួយៗមានវប្បធម៌និងប្រពៃណីខុសៗគ្នា។ តាម Wikipedia សាសនាធំជាងគេគឺហិណ្ឌូប្រមាណ ២៩% ព្រមទាំងព្រះពុទ្ធសាសនាប្រមាណ ១២% និងសាសនាគ្រិស្តប្រមាណ ១១% ដែលកាន់តែមានកំណើនក្នុងប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ថ្មីៗនេះ។ វត្តពុទ្ធសាសនាធំៗដូចជា វត្តតាវ៉ាង (Tawang Monastery) គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយ Gelug ដ៏សំខាន់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia តំបន់ដែលឥឡូវជារដ្ឋនេះ ធ្លាប់ស្ថិតនៅក្រោមអាណាចក្រទីបេក្នុងសតវត្សរ៍ទី ៧ និង ៨ ដូចបង្ហាញក្នុងផែនទីប្រវត្តិសាស្ត្រ។ សំណង់បុរាណដូចជាបន្ទាយ Thembang ដែលមានអាយុ ៨០០ ឆ្នាំ គឺជាសក្ខីភាពនៃឥទ្ធិពលសំណង់ស្ថាបត្យកម្មបែបទីបេនិងភូតាន។ នៅសតវត្សរ៍ទី ១៧ វត្តតាវ៉ាងត្រូវបានកសាងតាមបញ្ជារបស់ដាឡៃឡាម៉ាទី ៥ ។ ដាឡៃឡាម៉ាទី ៦ ឈ្មោះ Tsangyang Gyatso ក៏មានស្រុកកំណើតនៅតំបន់នេះដែរ។

ក្នុងសម័យអាណានិគមអង់គ្លេស តំបន់នេះជាផ្នែកនៃ “តំបន់ព្រំដែនភាគឦសាន” (North-East Frontier Tracts)។ នៅឆ្នាំ ១៩១៤ អង់គ្លេសនិងទីបេបានព្រមព្រៀងលើខ្សែបន្ទាត់ម៉ាក់ម៉ាហន (McMahon Line) ដើម្បីកំណត់ព្រំដែន ប៉ុន្តែចិនមិនបានទទួលស្គាល់។ បន្ទាប់ពីឥណ្ឌាទទួលឯករាជ្យ រដ្ឋាភិបាលទីក្រុងដេលីបានបង្កើតរដ្ឋបាល NEFA នៅឆ្នាំ ១៩៥៤ ដើម្បីគ្រប់គ្រងតំបន់នេះឱ្យកាន់តែមានសណ្ដាប់ធ្នាប់។ នៅឆ្នាំ ១៩៧២ ឈ្មោះបានប្ដូរមកជារង្វង់ដែនដីសហភាពអារុណាចាល់ប្រាដេស ហើយទីបំផុតបានក្លាយជារដ្ឋទី ២៤ របស់ឥណ្ឌានៅថ្ងៃទី ២០ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩៨៧។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ដោយផ្អែកតាមទិន្នន័យពី Wikipedia សេដ្ឋកិច្ចរបស់រដ្ឋអារុណាចាល់ប្រាដេសភាគច្រើនពឹងផ្អែកលើកសិកម្ម ដូចជាការដាំដុះស្រូវ ពោត ហ្វូនីយ៉ូ តែ និងដំឡូង។ វិស័យទេសចរណ៍ក៏មានសារៈសំខាន់ដែរ ដោយទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរទៅកាន់វត្តអារាម ពិធីបុណ្យប្រពៃណី និងតំបន់ទេសភាពភ្នំ។ រាជធានីអ៊ីតាណាហ្គារ និងទីក្រុងតាវ៉ាង (Tawang) គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលទេសចរណ៍សំខាន់។ វិស័យវារីអគ្គិសនីកំពុងរីកចម្រើន ដោយសារសក្តានុពលទន្លេជាច្រើន ប៉ុន្តែនៅមានការព្រួយបារម្ភពីបរិស្ថាន។ សាកលវិទ្យាល័យនិងវិទ្យាស្ថានបច្ចេកទេសដូចជា NERIST និង NIT Arunachal Pradesh បង្ហាញពីការអភិវឌ្ឍន៍វិស័យអប់រំ។

វប្បធម៌នៃរដ្ឋនេះមានភាពសម្បូរបែប ដោយមានក្រុមជនជាតិច្រើនហើយនិមួយៗមានពិធីបុណ្យពិសេសៗដូចជា Losar (បុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីរបស់ក្រុម Monpa) និង Solung (បុណ្យប្រមូលផលរបស់ក្រុម Adi)។ តាម Wikipedia វត្តតាវ៉ាងគឺជាវត្តព្រះពុទ្ធសាសនាធំជាងគេនៅឥណ្ឌា និងជាវត្តធំទី ២ នៅអាស៊ីបន្ទាប់ពីវត្តប៉ូតាឡានៅឡាសា។ ក្រៅពីនេះ វត្ត Golden Pagoda នៅណាំសៃ (Namsai) ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាមជ្ឈមណ្ឌលព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទដែលទាក់ទាញភ្ញៀវមកពីបណ្ដាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

អារុណាចាល់ប្រាដេសជាប្រធានភូមិសាស្ត្រនយោបាយដ៏សំខាន់ដោយសារជម្លោះទឹកដីរវាងឥណ្ឌានិងចិនដែលមិនទាន់ដោះស្រាយ។ តាម Wikipedia ចិនចាត់ទុកតំបន់ភាគច្រើននៃរដ្ឋនេះជា “ទីបេខាងត្បូង” ហើយបដិសេធខ្សែបន្ទាត់ម៉ាក់ម៉ាហន។ ភាពតានតឹងបានកើនឡើងនៅប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ ជាពិសេសក្រោយប៉ះទង្គិចប្រដាប់អាវុធនៅឆ្នាំ ២០២០ នាំឱ្យឥណ្ឌាពង្រឹងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធយោធានិងផ្លូវថ្នល់នៅតាមតំបន់ព្រំដែន។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse នៅកម្ពុជា រដ្ឋនេះក៏មានសារៈសំខាន់ក្នុងបរិបទនៃគោលនយោបាយ “Act East” របស់ឥណ្ឌា ដែលមានគោលដៅពង្រីកទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ចនិងវប្បធម៌ជាមួយបណ្ដាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ការតភ្ជាប់ផ្លូវគមនាគមន៍ រួមទាំងផ្លូវហាយវ៉េឥណ្ឌា-មីយ៉ាន់ម៉ា-ថៃ អាចធ្វើឱ្យតំបន់នេះកាន់តែជិតស្និទ្ធជាមួយកម្ពុជា។ លើសពីនេះ វត្ត Golden Pagoda ផ្ដល់ជាសក្ខីភាពនៃប្រពៃណីពុទ្ធសាសនាថេរវាទដែលពាក់ព័ន្ធនឹងកម្ពុជា ដែលអាចជាចំណាប់អារម្មណ៍ដល់ពុទ្ធសាសនិកខ្មែរ។