កីឡាអាស៊ី

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

កីឡាអាស៊ី (Asian Games) ឬដែលស្គាល់ជាទូទៅថា អាស៊ីដ (Asiad) គឺជាព្រឹត្តិការណ៍កីឡាពហុកីឡាដ្ឋានទ្វីបដ៏ធំមួយ ដែលប្រមូលផ្តុំអត្តពលិកមកពីជុំវិញតំបន់អាស៊ីរៀងរាល់ ៤ ឆ្នាំម្តង។ យោងតាមវិគីភីឌា ការប្រកួតនេះបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ១៩៥១ ក្នុងទីក្រុងញូវដេលី ប្រទេសឥណ្ឌា ដោយមានការចូលរួមពីប្រទេសចំនួន ១១ និងកីឡា ៦ ប្រភេទ។ បច្ចុប្បន្ន ចំនួនប្រទេសជាសមាជិកបានកើនដល់ ៤៥ ហើយកីឡាដែលមានការប្រកួតមានច្រើនរាប់សិបប្រភេទ។ កីឡាអាស៊ីត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយគណៈកម្មាធិការអូឡាំពិកអន្តរជាតិ (IOC) និងជាព្រឹត្តិការណ៍កីឡាធំទីពីររបស់ពិភពលោក បន្ទាប់ពីកីឡាអូឡាំពិក។

ពាក្យស្លោកផ្លូវការរបស់កីឡាអាស៊ីគឺ « Ever Onward » (វឌ្ឍនាជានិច្ច) ដែលតំណាងឲ្យការអភិវឌ្ឍឥតឈប់ឈរនៃចលនាកីឡាអាស៊ី។ ការប្រកួតនេះគ្រប់គ្រងដំបូងដោយសហព័ន្ធកីឡាអាស៊ី (AGF) ពីឆ្នាំ១៩៥១ ដល់ឆ្នាំ១៩៧៨ ហើយចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៨២ មក ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយគណៈកម្មាធិការអូឡាំពិកអាស៊ី (OCA) ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

តាមវិគីភីឌា បច្ចុប្បន្ន OCA មានសមាជិក ៤៥ ប្រទេសនិងដែនដី ដែលត្រូវបានបែងចែកជា ៥ តំបន់៖ អាស៊ីខាងកើត អាស៊ីអាគ្នេយ៍ អាស៊ីខាងត្បូង អាស៊ីកណ្តាល និងអាស៊ីខាងលិច។ តំបន់នីមួយៗមានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ អាកាសធាតុ និងភាពចម្រុះផ្នែកភាសា និងវប្បធម៌រៀងៗខ្លួន។ ការដែលកីឡាអាស៊ីផ្លាស់ទីទៅតាមទីក្រុងធំៗនានាដូចជា តូក្យូ (១៩៥៨) ហ្សាកាតា (១៩៦២) បាងកក (១៩៦៦) សេអ៊ូល (១៩៨៦) ប៉េកាំង (១៩៩០) ហុងកុង (២០០៦) ក្វាងចូវ (២០១០) និងហាំងចូវ (២០២២) បានធ្វើឲ្យប្រជាជាតិនីមួយៗបង្ហាញអត្តសញ្ញាណរបស់ខ្លួន ថែមទាំងពង្រឹងទំនាក់ទំនងរវាងប្រជាជនរាប់ពាន់លាននាក់នៅក្នុងទ្វីបនេះ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា កីឡាអាស៊ីមានដើមកំណើតពីការប្រកួតកីឡាចុងបូព៌ា (Far Eastern Games) និងកីឡាលោកខាងលិច (West Asian Games) ដែលបានធ្វើឡើងនៅចន្លោះឆ្នាំ១៩១៣ ដល់ឆ្នាំ១៩៣៤ មុននឹងត្រូវបញ្ឈប់ដោយសារសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ។ ក្រោយសង្គ្រាម តម្រូវការកសាងសាមគ្គីភាពក្នុងតំបន់បាននាំទៅដល់ការបង្កើតសហព័ន្ធកីឡាអាស៊ី (AGF) និងការរៀបចំកីឡាអាស៊ីលើកដំបូងនៅញូវដេលីក្នុងឆ្នាំ១៩៥១។ ចាប់ពីពេលនោះមក ការប្រកួតបានប្រព្រឹត្តទៅជារៀងរាល់ ៤ ឆ្នាំម្តង ទោះបីជាមានវិបត្តិនយោបាយនិងការដកខ្លួនរបស់ប្រទេសមួយចំនួនក៏ដោយ។

នៅឆ្នាំ១៩៧៨ សហព័ន្ធ AGF បានជួបវិបត្តិនិងបែកបាក់ ដែលនាំឲ្យការបង្កើត OCA ឡើងនៅឆ្នាំ១៩៨២ ក្រោមការទទួលស្គាល់ពី IOC ។ OCA បានពង្រីកវិសាលភាពនៃការប្រកួត ដោយបន្ថែមកីឡាអាស៊ីរដូវរងា (Asian Winter Games) នៅឆ្នាំ១៩៨៦ និងកីឡាក្នុងសាល (Asian Indoor and Martial Arts Games) ព្រមទាំងកីឡាយុវជនផងដែរ។ ការចូលរួមរបស់ស្ត្រី និងកីឡាប្រពៃណីក៏ជាការវិវត្តដ៏គួរឲ្យកត់សម្គាល់ផងដែរ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ការធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះកីឡាអាស៊ីគឺជាកាតព្វកិច្ចសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំមួយ ប៉ុន្តែក៏នាំមកនូវអត្ថប្រយោជន៍គួរឲ្យកត់សម្គាល់ផងដែរ។ វិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា ទីក្រុងដូចជាប៉េកាំង (១៩៩០) និងក្វាងចូវ (២០១០) បានប្រើប្រាស់ព្រឹត្តិការណ៍នេះដើម្បីបង្ហាញខ្លួនថាជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចសកល ហើយបានចាក់បញ្ចូលទុនរាប់ពាន់លានដុល្លារទៅលើការសាងសង់ទីលានប្រណាំង និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដឹកជញ្ជូន។ អាជីវកម្មសណ្ឋាគារ និងសេវាកម្មក៏ទទួលបានកំណើនយ៉ាងខ្លាំងក្នុងអំឡុងពេលប្រកួតផងដែរ។

ផ្នែកវប្បធម៌ កីឡាអាស៊ីត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយពិធីបើកនិងបិទការប្រកួតដ៏អធិកអធម ដែលជារឿយៗរួមបញ្ចូលការសម្តែងបែបទំនើបនិងប្រពៃណី បង្ហាញពីសម្បត្តិវប្បធម៌របស់ប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះ។ ពិធីបញ្ជូនពិល (Torch Relay) ក៏ជានិមិត្តរូបនៃស្មារតីសាមគ្គីភាព និងក្តីសង្ឃឹមពាសពេញទ្វីបអាស៊ីផងដែរ។ ចង្វាក់ភ្លេង សម្លៀកបំពាក់ និងម្ហូបអាហារប្រពៃណីក៏ត្រូវបានដាក់បង្ហាញ ដែលជួយឲ្យភ្ញៀវយល់កាន់តែស៊ីជម្រៅអំពីភាពចម្រុះនៃតំបន់។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

យោងតាមវិគីភីឌា កម្ពុជាបានចូលជាសមាជិក OCA តាំងពីយូរយារណាស់មកហើយ ហើយបានបញ្ជូនក្រុមអត្តពលិកទៅកាន់កីឡាអាស៊ីស្ទើរគ្រប់លើក តាំងពីឆ្នាំ១៩៥៤ មក។ នៅក្នុងការប្រកួតឆ្នាំ២០១៨ ក្រុមកម្ពុជាទទួលបានមេដាយសំរឹទ្ធិចំនួនពីរគ្រឿង ក្នុងកីឡាជឺជិតស៊ឹ (Ju-jitsu) និងកីឡាសំបូរ (Sambo) ដែលជាចំណុចផ្តើមដ៏ប្រសើរសម្រាប់វិស័យកីឡាជាតិ។

នាឱកាសកីឡាអាស៊ីឆ្នាំ២០២២ ដែលត្រូវបានពន្យារពេលដល់ឆ្នាំ២០២៣ ដោយសារជំងឺកូវីដ-១៩ កម្ពុជាក៏បានបញ្ជូនអត្តពលិកទៅកាន់ទីក្រុងហាំងចូវដែរ ទោះបីជាមិនបានឈ្នះមេដាយក៏ដោយ។ ការបន្តចូលរួមនេះបង្ហាញពីការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់កម្ពុជាក្នុងការអភិវឌ្ឍវិស័យកីឡាឲ្យកាន់តែរីកចម្រើន។

កីឡាអាស៊ីលើកក្រោយនឹងប្រព្រឹត្តទៅនៅអៃឈិ-ណាហ្គោយ៉ា ប្រទេសជប៉ុន នៅឆ្នាំ២០២៦ និងបន្តនៅដូហា (២០៣០) និងរីយ៉ាដ (២០៣៤)។ កម្ពុជាប្រាកដជានឹងបន្តបញ្ជូនក្រុមរបស់ខ្លួន និងសង្ឃឹមទទួលបានជោគជ័យបន្ថែមទៀតនៅលើឆាកទ្វីបនេះ។