ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ការជួយធ្វើអត្តឃាត (assisted suicide) គឺជាដំណើរការមួយដែលបុគ្គលម្នាក់ ទទួលបានជំនួយពីអ្នកជំនាញផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រ ដើម្បីបញ្ចប់ជីវិតរបស់ខ្លួន។ ជាធម្មតា អ្នកជំងឺត្រូវតែលេបថ្នាំដ៍សាហាវដែលបានចេញវេជ្ជបញ្ជាដោយគ្រូពេទ្យ ក្រោយពីបានបំពេញតាមលក្ខខណ្ឌស្នើសុំយ៉ាងម៉ត់ចត់។ ការនេះខុសពីការសម្លាប់ដោយអនុគ្រោះ (euthanasia) ដែលគ្រូពេទ្យជាអ្នកចាក់ថ្នាំសម្លាប់ដោយផ្ទាល់ តាមសំណើរបស់អ្នកជំងឺ។

យោងតាម Wikipedia នៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន ការជួយធ្វើអត្តឃាតត្រូវបានធ្វើឱ្យស្របច្បាប់ក្រោមលក្ខខណ្ឌតឹងរឹង ដូចជាតម្រូវឱ្យអ្នកជំងឺស្ថិតក្នុងស្ថានភាពឈឺចុងក្រោយដោយមិនអាចព្យាបាលបាន មានការឈឺចាប់ខ្លាំង និងត្រូវបានវាយតម្លៃដោយគ្រូពេទ្យឯករាជ្យពីរនាក់ថាមានសមត្ថភាពធ្វើការសម្រេចចិត្តដោយសេរី។ ភាពស្របច្បាប់នេះបានបង្កើតឲ្យមានការពិភាក្សាដ៏ធំទូលាយទាំងផ្នែកច្បាប់ ក្រមសីលធម៌ សាសនា និងសេដ្ឋកិច្ច។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ការជួយធ្វើអត្តឃាតមានភាពស្របច្បាប់នៅក្នុងដែនដីមួយចំនួននៅទូទាំងពិភពលោក។ យោងតាមការរាយការណ៍របស់ BBC ប្រទេសស្វ៊ីសគឺជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសដំបូងគេដែលបានអនុញ្ញាតឲ្យមានការជួយធ្វើអត្តឃាត ដោយច្បាប់មានតាំងពីឆ្នាំ ១៩៤២ ហើយមិនតម្រូវឲ្យអ្នកជំងឺមានជំងឺចុងក្រោយឡើយ គឺផ្អែកលើមូលដ្ឋាននៃការយល់ចិត្ត ដែលធ្វើឲ្យវាក្លាយជាគោលដៅនៃ «ទេសចរណ៍ធ្វើអត្តឃាត» (suicide tourism)។ អង្គការ Dignitas ដែលឈរនៅក្រុង Zurich បានជួយមនុស្សរាប់ពាន់នាក់ រួមទាំងជនបរទេស ឲ្យបញ្ចប់ជីវិតចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៨។

នៅសហរដ្ឋអាមេរិក រដ្ឋអូរីហ្គោនគឺជារដ្ឋដំបូងដែលបានអនុម័តច្បាប់ Death with Dignity Act ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៤ (ចាប់ផ្តើមអនុវត្តនៅឆ្នាំ ១៩៩៧) ហើយរដ្ឋជាច្រើនទៀតបានដើរតាម រួមមាន វ៉ាស៊ីនតោន កាលីហ្វ័រញ៉ា កូឡូរ៉ាដូ ហាវ៉ៃ ជាដើម។ តាមទិន្នន័យផ្លូវការពីរដ្ឋ Oregon អ្នកដែលបានប្រើប្រាស់ច្បាប់នេះភាគច្រើនគឺជាជនជាតិស្បែកស (ជាង ៩៥%) មានជំងឺមហារីក ឬជំងឺប្រព័ន្ធប្រសាទដូចជា ALS និងមានអាយុចន្លោះពី ៦០ ទៅ ៨០ ឆ្នាំ។ ស្ត្រី និងអ្នកមានការអប់រំខ្ពស់មានសមាមាត្រស្នើសុំខ្ពស់ជាងបន្តិច។

នៅអឺរ៉ុប អេស្ប៉ាញបានធ្វើឲ្យស្របច្បាប់នៅឆ្នាំ ២០២១ ហើយកាណាដាបានដាក់ឲ្យប្រើប្រាស់ច្បាប់ Medical Assistance in Dying (MAID) នៅឆ្នាំ ២០១៦។ អូស្រ្តាលី (រដ្ឋ Victoria និងផ្សេងទៀត) និងនូវែលសេឡង់ក៏បានអនុម័តច្បាប់នេះក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ។ នៅអាមេរិកឡាទីន តុលាការកំពូលកូឡុំប៊ីបានសម្រេចឲ្យមានការជួយធ្វើអត្តឃាតនៅឆ្នាំ ២០១៤។ ទោះយ៉ាងណា នៅអាស៊ី មានតែប្រទេសមួយចំនួនតូចប៉ុណ្ណោះដែលបានពិភាក្សាអំពីរឿងនេះ ហើយកម្ពុជានៅមិនទាន់មានច្បាប់ ឬការពិភាក្សាជាសាធារណៈទូលំទូលាយឡើយ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

គំនិតនៃការជួយធ្វើអត្តឃាតមានតាំងពីសម័យបុរាណ។ តាម Wikipedia បានឲ្យដឹងថា នៅក្រិក និងរ៉ូមបុរាណ ការធ្វើអត្តឃាតត្រូវបានគេទទួលយកក្នុងកាលៈទេសៈខ្លះ ដូចជាដើម្បីគេចពីការអាម៉ាស់ ឬការឈឺចាប់ដែលមិនអាចធន់ទ្រាបាន។ ការជួយធ្វើអត្តឃាតក្នុងន័យវេជ្ជសាស្ត្រទំនើប បានចាប់ផ្តើមមានរូបរាងនៅសតវត្សរ៍ទី ២០។

នៅសហរដ្ឋអាមេរិក វេជ្ជបណ្ឌិត Jack Kevorkian ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា «វេជ្ជបណ្ឌិតមរណៈ» បានក្លាយជារូបតំណាងនៃចលនានេះ បន្ទាប់ពីគាត់បានជួយអ្នកជំងឺជាង ១០០ នាក់ឲ្យបញ្ចប់ជីវិតនៅទសវត្សរ៍ ១៩៩០។ នៅឆ្នាំ ១៩៩៩ គាត់ត្រូវបានកាត់ទោសពីបទមនុស្សឃាតអចេតនា និងជាប់ពន្ធនាគារ។ ស្របពេលគ្នានេះ ក្រុមតស៊ូមតិដូចជា Hemlock Society (បង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩៨០) និងអ្នកនិពន្ធ Derek Humphry ដែលបានសរសេរសៀវភៅ "Final Exit" (១៩៩១) បានជំរុញការពិភាក្សាជាសាធារណៈ និងការបង្កើតច្បាប់។

ច្បាប់ Death with Dignity Act នៅរដ្ឋអូរីហ្គោន បានក្លាយជាគំរូដំបូងគេដែលរស់រានពីការប្រកួតប្រជែងតាមផ្លូវច្បាប់ និងបានដាក់ឲ្យអនុវត្តឡើងវិញនៅឆ្នាំ ១៩៩៧។ នៅអឺរ៉ុប ស្វ៊ីសនៅតែជាករណីពិសេស ព្រោះច្បាប់នៅទីនោះមានលក្ខណៈទូលំទូលាយជាងកន្លែងដទៃ ដោយមិនកំណត់ថាអ្នកជំងឺត្រូវជាពលរដ្ឋស្វ៊ីស ឬមានជំងឺចុងក្រោយឡើយ ដែលបានទាក់ទាញមនុស្សមកពីជុំវិញពិភពលោក។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ការជួយធ្វើអត្តឃាតមានផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចគួរឲ្យកត់សម្គាល់។ តាមការរាយការណ៍របស់ BBC ការថែទាំអ្នកជំងឺចុងក្រោយ ជាពិសេសអ្នកជំងឺមហារីក អាចមានតម្លៃខ្ពស់ណាស់សម្រាប់គ្រួសារ និងប្រព័ន្ធសុខាភិបាល។ អ្នកគាំទ្រខ្លះយល់ថា ការផ្តល់ជម្រើសជួយធ្វើអត្តឃាតអាចជួយកាត់បន្ថយការចំណាយជាជម្រើសសមហេតុផលខាងសេដ្ឋកិច្ច។ ផ្ទុយទៅវិញ អ្នករិះគន់ព្រួយបារម្ភថា កត្តាហិរញ្ញវត្ថុអាចដាក់សម្ពាធលើអ្នកជំងឺក្រីក្រ ឬអ្នកគ្មានធានារ៉ាប់រង ឲ្យជ្រើសរើសការស្លាប់ដោយមិនមែនចេញពីការសម្រេចចិត្តស្ម័គ្រចិត្តពិតប្រាកដ។

ផ្នែកវប្បធម៌ សាសនាធំៗដូចជា គ្រិស្តសាសនា (កាតូលិក ប្រូតេស្តង់) ឥស្លាម និងយូដា សុទ្ធតែប្រឆាំងនឹងការជួយធ្វើអត្តឃាត ដោយអះអាងថាជីវិតគឺពិសិដ្ឋ ហើយមានតែព្រះទេដែលអាចសម្រេចពេលវេលានៃមរណៈបាន។ សម្រាប់សង្គមខ្មែរដែលកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនា ការធ្វើអត្តឃាតត្រូវបានយល់ថាជាអំពើអបាយមុខ បង្កើតកម្មអាក្រក់ ប៉ុន្តែការជួយធ្វើអត្តឃាតក្រោមក្របខណ្ឌវេជ្ជសាស្ត្រនៅមិនទាន់ត្រូវបានពិភាក្សាផ្លូវការឡើយ។

នៅក្នុងប្រទេសលោកខាងលិចដែលកាន់លោកិយនិយម ការស្ទង់មតិបង្ហាញថាសាធារណជនភាគច្រើនគាំទ្រការធ្វើឲ្យស្របច្បាប់នូវទម្រង់ខ្លះនៃការជួយបញ្ចប់ជីវិត ដោយផ្អែកលើគោលការណ៍សិទ្ធិធ្វើការសម្រេចចិត្តដោយខ្លួនឯង និងសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ ពិភពលោកបានឃើញការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងឆាប់រហ័សទាក់ទងនឹងច្បាប់ជួយធ្វើអត្តឃាត។ យោងតាមការរាយការណ៍របស់ Reuters ប្រទេសអេស្ប៉ាញបានអនុម័តច្បាប់នៅខែមីនា ឆ្នាំ ២០២១ ដែលអនុញ្ញាតឲ្យមនុស្សពេញវ័យដែលមានជំងឺធ្ងន់ធ្ងរ ឬរ៉ាំរ៉ៃដែលមិនអាចព្យាបាល ស្នើសុំជំនួយបញ្ចប់ជីវិត។ BBC បានរាយការណ៍ថា នៅកាណាដា កម្មវិធី MAID ត្រូវបានពង្រីកដើម្បីរួមបញ្ចូលអ្នកជំងឺដែលមានជំងឺមិនមែនចុងក្រោយ ប៉ុន្តែការដាក់បញ្ចូលជំងឺផ្លូវចិត្តត្រូវបានពន្យារពេលរហូតដល់ឆ្នាំ ២០២៧។

នៅចក្រភពអង់គ្លេស សភា Westminster បានបញ្ចេញសម្លេងគាំទ្រយ៉ាងខ្លាំងក្នុងការបោះឆ្នោតសាកល្បងនៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២៤ សម្រាប់សេចក្តីព្រាងច្បាប់ Assisted Dying Bill ប៉ុន្តែច្បាប់នេះនៅមិនទាន់ត្រូវបានអនុម័តជាផ្លូវការនៅឡើយទេ ហើយកំពុងស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលពិនិត្យលម្អិត។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក រដ្ឋជាច្រើននៅតែបន្តជជែកវែកញែក ខណៈដែលក្រុមសាសនា និងក្រុមការពារជនពិការបន្តប្រឆាំងយ៉ាងសកម្ម។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ប្រធានបទនេះកាន់តែមានភាពពាក់ព័ន្ធ ដោយសារប្រជាជនកម្ពុជាកំពុងរស់នៅបានយូរជាងមុន ហើយបញ្ហាសុខភាពចុងក្រោយ និងការថែទាំមនុស្សចាស់កំពុងក្លាយជាបញ្ហាសង្គមដ៏សំខាន់។ ទោះបីមិនទាន់មានការពិភាក្សាអំពីការធ្វើឲ្យស្របច្បាប់ក៏ដោយ ការយល់ដឹងអំពីជម្រើស និងការជជែកវែកញែកជាសកល អាចជាមូលដ្ឋានសម្រាប់កិច្ចពិភាក្សានាពេលអនាគតក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។