ជនជាតិអាស្ស៊ីរី

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ជនជាតិអាស្ស៊ីរី គឺជាក្រុមជនជាតិដើមមួយនៅតំបន់មេសូប៉ូតាមី (Mesopotamia) ដែលមានឫសគល់ប្រវត្តិសាស្ត្រពីអាណាចក្រអាស្ស៊ីរីបុរាណ។ ពួកគេនិយាយភាសាចម្រុះនៃភាសាណេអូ-អារ៉ាមិក (Neo-Aramaic) ដែលជាសាខាមួយនៃក្រុមភាសាសេមីទិក (Semitic) ហើយភាគច្រើនប្រកាន់យកគ្រិស្តសាសនាបែបស៊ីរីអាក (Syriac Christianity)។ សមាជិកខ្លះក្នុងសហគមន៍ប្រើឈ្មោះជាតិសាសន៍ជាខាល់ដេអាន (Chaldean) ឬអារ៉ាមេអាន (Aramean) អាស្រ័យទៅលើប្រពៃណីសាសនា តំបន់ និងប្រវត្តិសាស្ត្រ។

ជនជាតិអាស្ស៊ីរី ត្រូវបានចាត់ទុកថា ជាក្រុមជនជាតិមួយដែលមានបន្តុបជាបន្តបន្ទាប់មកពីអរិយធម៌បុរាណក្នុងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា ហើយវប្បធម៌ និងភាសារបស់ពួកគេបានរស់រានមកដល់បច្ចុប្បន្ន ទោះបីមានការបៀតបៀននិងការផ្លាស់ទីលំនៅយ៉ាងធំធេងក៏ដោយ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ទឹកដីកំណើតដើមរបស់ជនជាតិអាស្ស៊ីរី ស្ថិតនៅភាគខាងជើងនៃតំបន់មេសូប៉ូតាមី ដែលគ្របដណ្តប់ផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់ ស៊ីរី តួកគី និងអ៊ីរ៉ង់នាពេលបច្ចុប្បន្ន។ ផែនទីជនជាតិភាគតិចរបស់អង់គ្លេសមុនសង្គ្រាមលោកលើកទី១ បានបង្ហាញពីការបែងចែកក្រុមជនជាតិអាស្ស៊ីរីជាក្រុមរងតាមនិកាយសាសនា ដូចជា ខាល់ដេអាន យ៉ាកុបអ៊ីត និងនេស្តូរៀន។

ចំនួនប្រជាជនអាស្ស៊ីរីសរុបត្រូវបានប៉ាន់ស្មានថាមានរាប់លាននាក់ ដោយភាគច្រើនបានចាកចេញពីទឹកដីកំណើត ហើយបង្កើតជាសហគមន៍នៅក្រៅប្រទេស ជាពិសេស នៅសហរដ្ឋអាមេរិក អឺរ៉ុប អូស្ត្រាលី និងកាណាដា។ ភាសាណេអូ-អារ៉ាមិក ដែលមានគ្រាមភាសាផ្សេងៗគ្នា នៅតែជាភាសានិយាយក្នុងគ្រួសារ និងក្នុងពិធីសាសនា។ តាមទិន្នន័យពីវិគីភីឌា ជនជាតិអាស្ស៊ីរីភាគច្រើនជាគ្រិស្តសាសនិកផ្នែកស៊ីរីអាក ដោយមាននិកាយសំខាន់ៗ ដូចជា ព្រះសហគមន៏ខាល់ដេអានកាទូលិក (Chaldean Catholic Church) ព្រះសហគមន៏គ្រិស្តអាស្ស៊ីរីនៃទិសបូព៌ា (Assyrian Church of the East) និងព្រះសហគមន៏ស៊ីរីអរតូដុក (Syriac Orthodox Church) ជាដើម។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ឫសគល់ប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ជនជាតិអាស្ស៊ីរី បានចាប់ផ្តើមពីអរិយធម៌មេសូប៉ូតាមីបុរាណ និងអាណាចក្រអាស្ស៊ីរី (ដែលចុងសម័យក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះបាទអាស្សូបានីប៉ាល ក្នុងសតវត្សទី៧ មុនគ.ស.)។ បន្ទាប់ពីអាណាចក្រនេះដួលរលំ តំបន់នេះបានស្ថិតនៅក្រោមអាណាចក្រផ្សេងៗ រួមទាំងអាណាចក្រសាសានីដ (Sasanian Empire) ដែលបានហៅតំបន់នេះថា អាសូរីស្ថាន (Asōristān) ពីឆ្នាំ២២៦ ដល់ ៦៣៧ គ.ស.។ ក្នុងសម័យក្រោយ ជនជាតិអាស្ស៊ីរីជាច្រើនបានទទួលគ្រិស្តសាសនានៅសតវត្សដំបូងៗ ហើយបានបង្កើតវត្តអារាមដ៏ចំណាស់ ដូចជា វត្តមោរ ម៉ាទី (Mor Mattai Monastery) នៅក្បែរក្រុងម៉ូស៊ុលបច្ចុប្បន្ន ដែលមានបណ្ណាល័យសាសនាស៊ីរីអាកដ៏ល្បី។

នៅសម័យអូតូម៉ង់ (Ottoman) ជនជាតិអាស្ស៊ីរី រួមជាមួយជនជាតិអាមេនី បានរងគ្រោះថ្នាក់ពីការបៀតបៀននិងការសម្លាប់រង្គាល។ តាមវិគីភីឌា ឧប្បត្តិហេតុសំខាន់ៗ រួមមាន ការសម្លាប់រង្គាលនៅក្រុងអាដាណា ក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ១៩០៩ (ដូចបានថតដោយទស្សនាវដ្តី Le Petit Journal) និងការប្រល័យពូជសាសន៍អាស្ស៊ីរី (Seyfo) ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី១។ រូបភាពប្រវត្តិសាស្ត្រពី Wikipedia បានបង្ហាញពីទុក្ខវេទនារបស់ស្ត្រីជនជាតិអាស្ស៊ីរីដែលត្រូវគេដុតសាកសព និងការភៀសខ្លួនរបស់គ្រួសារជាច្រើនទៅកាន់តំបន់សុវត្ថិភាព។

ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី១ អង្គភាពយោធាអាស្ស៊ីរី ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក អាហ្កា ភីត្រូស (Agha Petros) បានប្រយុទ្ធជាមួយកងកម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្ត ហើយអាចចាប់បានទង់ជាតិតួកគីមួយនៅឆ្នាំ១៩១៨ ដូចបានបង្ហាញក្នុងរូបថតប្រវត្តិសាស្ត្រមួយ។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម ជនជាតិអាស្ស៊ីរីជាច្រើនត្រូវបានតាំងទីលំនៅឡើងវិញនៅតាមជំរុំជនភៀសខ្លួនក្នុងប្រទេសស៊ីរី ហើយក្រោយមកបានធ្វើចំណាកស្រុកទៅកាន់អឺរ៉ុប និងអាមេរិកខាងជើង។ ទាហានអាស្ស៊ីរីខ្លះ ដូចជាក្រុមទាហានអ៊ីរ៉ាក់លេវីស (Iraq Levies) បានបន្តបម្រើកងទ័ពអាកាសចក្រភពអង់គ្លេសរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៤៦ (រូបថតពី Wikipedia បង្ហាញពួកគេនៅកំពង់ផែលីវើភូល ប្រទេសអង់គ្លេស)។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សព្វថ្ងៃ ជនជាតិអាស្ស៊ីរីក្នុងសហគមន៍នៅក្រៅប្រទេស ព្យាយាមរក្សាវប្បធម៌ ភាសា និងប្រពៃណីសាសនារបស់ពួកគេឱ្យគង់វង្ស។ ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំអាស្ស៊ីរី ហៅថា អាគីទូ (Akitu) ត្រូវបានប្រារព្ធយ៉ាងធំនៅទីក្រុងឌូហុក (Duhok) ក្នុងឆ្នាំ២០១៩ ដូចបានថតក្នុងរូបថតពីវិគីភីឌា។ របាំប្រជាប្រិយ និងសម្លៀកបំពាក់ប្រពៃណី ត្រូវបានបង្ហាញនៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍សហគមន៍នៅទីក្រុងឈីកាហ្គោ សហរដ្ឋអាមេរិក និងនៅកន្លែងផ្សេងៗ។

វិមានអនុស្សាវរីយ៍ប្រល័យពូជសាសន៍អាស្ស៊ីរី ត្រូវបានសាងសង់នៅក្រុងយេរេវ៉ាន់ រដ្ឋធានីអាមេនី ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ជនរងគ្រោះ។ តាមវិគីភីឌា ការទទួលស្គាល់អំពើប្រល័យពូជសាសន៍នេះ នៅមានកម្រិត ប៉ុន្តែសហគមន៍អាស្ស៊ីរីបន្តតស៊ូមតិដើម្បីបានការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ។

ទាក់ទងនឹងប្រធានបទព័ត៌មានថ្មីៗ ការផ្លាស់ទីលំនៅរបស់ជនជាតិអាស្ស៊ីរីពីតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ានៅតែបន្ត ដោយសារជម្លោះ និងកង្វះស្ថិរភាពនយោបាយ។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse នៅកម្ពុជា និងក្រៅប្រទេស ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃជនជាតិអាស្ស៊ីរី ផ្តល់ជាមេរៀនអំពីការប្រឈមមុខនៃក្រុមជនជាតិភាគតិច ការតស៊ូដើម្បីសិទ្ធិមនុស្ស និងការថែរក្សាអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌ ដែលជាសំណួរពាក់ព័ន្ធនៅគ្រប់ទីកន្លែងក្នុងពិភពលោក។