និយមគ្មានព្រះ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

និយមគ្មានព្រះ (Atheism) គឺជាការខ្វះជំនឿលើអត្ថិភាពនៃអាទិទេព ឬព្រះ។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា និយមគ្មានព្រះមានន័យច្រើនបែប៖ ក្នុងន័យទូលំទូលាយបំផុត វាគឺជាអវត្តមាននៃជំនឿលើអាទិទេព ក្នុងន័យតូចជាង វាគឺជាការបដិសេធជំនឿថាមានអាទិទេពណាមួយ ហើយក្នុងន័យចង្អៀតបំផុត វាគឺជាជំហរច្បាស់ថាគ្មានអាទិទេពទាល់តែសោះ។ និយមគ្មានព្រះគឺផ្ទុយស្រឡះពីនិយមមានព្រះ (Theism) ដែលជឿថាមានអាទិទេពយ៉ាងហោចណាស់មួយ។

អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនិងអ្នកគិតគូរខ្លះ ដូចជាលោក រីឆាដ ដាវឃីន (Richard Dawkins) បានមើលឃើញថា និយមមានព្រះ និយមមិនដឹង (Agnosticism) និងនិយមគ្មានព្រះ គឺស្ថិតនៅលើខ្សែស្រឡាយតែមួយនៃប្រូបាប៊ីលីតេនៃអត្ថិភាពព្រះ។ ដូច្នេះ និយមគ្មានព្រះមិនមែនជាគំនិតដាច់ខាតទេ តែអាចស្ថិតនៅត្រង់ចំណុចណាមួយនៃវិសាលគមនេះ។

ស្ថានភាពសកល

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមទិន្នន័យដែលវិគីភីឌាបានបង្ហាញ ពីការស្ទង់មតិឆ្នាំ២០១០ នៅអឺរ៉ុបបង្ហាញថា ភាគរយប្រជាជនដែលមិនជឿលើវិញ្ញាណ ព្រះ ឬកម្លាំងជីវិតណាមួយមានកម្រិតខុសគ្នាពីប្រទេសមួយទៅប្រទេសមួយ។ ប្រទេសនៅអឺរ៉ុបខាងជើង និងខាងកើតដូចជា ស៊ុយអែត អេស្តូនី និងសាធារណរដ្ឋឆេក មានភាគរយខ្ពស់នៃអ្នកប្រកាសថាគ្មានជំនឿ។ ចំណែកប្រទេសនៅអឺរ៉ុបខាងត្បូងមានភាគរយទាបជាង។ ទិន្នន័យទាំងនេះបង្ហាញពីការរីករាលដាលនៃនិយមគ្មានព្រះនៅក្នុងតំបន់ផ្សេងៗ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិនៃនិយមគ្មានព្រះអាចតាមដានទៅសម័យបុរាណ។ ពាក្យក្រិក "ἄθεοι" (អាថេអ៊ី) មានន័យថា "អ្នកដែលគ្មានព្រះ" បានលេចឡើងក្នុងគម្ពីរអេភេសូរ ២:១២ នៅលើឯកសារ Papyrus 46 ពីសតវត្សទី៣។ ការប្រើប្រាស់ពាក្យនេះបង្ហាញថា គំនិតគ្មានព្រះបានមានក្នុងសង្គមនាសម័យនោះ ទោះបីជាជារឿយៗវាត្រូវបានគេមើលងាយ ឬចាត់ទុកជាការប្រឆាំងនឹងសាសនាក៏ដោយ។

នៅសម័យរ៉ូម៉ាំង កវី លុករ៉េស្យូស (Lucretius) បានសរសេរស្នាដៃ "De Rerum Natura" (ស្តីពីធម្មជាតិនៃវត្ថុ) ដែលពន្យល់ថាអ្វីៗទាំងអស់កើតឡើងពីរូបធាតុដែលផ្លាស់ទីក្នុងលំហគ្មានដែនកំណត់ ដោយមិនត្រូវការអន្តរាគមន៍ពីព្រះឡើយ។ ទស្សនៈរូបធាតុនិយមនេះត្រូវបានចាត់ទុកជាមូលដ្ឋាននៃគំនិតនិយមគ្មានព្រះនាពេលក្រោយ។

នៅក្នុងយុគនៃការត្រាស់ដឹង (Enlightenment) សតវត្សទី១៨ លោក ដេនីស ឌីដេរ៉ូ (Denis Diderot) ជាអ្នកនិពន្ធនិងទស្សនវិទូបារាំង ជាអ្នកនិយមគ្មានព្រះ ហើយជានិពន្ធនាយកនៃសព្វវចនាធិប្បាយ "Encyclopédie" ដែលប្រមូលចំណេះដឹងមនុស្សជាតិ។ គំនិតរិះគន់សាសនាបានរីករាលដាលក្នុងចំណោមទស្សនវិទូជាច្រើននាសម័យនោះ ដែលជំរុញឱ្យមនុស្សពឹងផ្អែកលើហេតុផលជាជាងជំនឿ។

វប្បធម៌ និងឥទ្ធិពល

ប្រភព: Wikipedia

អ្នកនិយមគ្មានព្រះល្បីៗជាច្រើនបានជះឥទ្ធិពលដល់វប្បធម៌និងការគិតសម័យទំនើប។ ទស្សនវិទូអង់គ្លេស ប៊ឺថ្រាន រ៉ាសែល (Bertrand Russell) បានសរសេរយ៉ាងទូលំទូលាយប្រឆាំងនឹងសាសនា និងគាំទ្រគោលការណ៍វិទ្យាសាស្ត្រ។ រីឆាដ ដាវឃីន ជីវវិទូនិងអ្នកនិពន្ធ បានស្នើថានិយមមានព្រះ និយមមិនដឹង និងនិយមគ្មានព្រះគឺជាខ្សែស្រឡាយបន្ត។ អ្នកនិពន្ធព័រទុយហ្គាល់ ចូសេ សារ៉ាម៉ាហ្គោ (José Saramago) ជាម្ចាស់ពានរង្វាន់ណូបែល បានរិះគន់សាសនានៅក្នុងស្នាដៃរបស់គាត់។

នៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍ និងសិល្បៈ ទស្សនៈនិយមគ្មានព្រះបានបង្ហាញខ្លួនតាមរយៈការរិះគន់សាសនា និងការលើកកម្ពស់ធម្មជាតិនិយម (naturalism) ដែលយល់ថាធម្មជាតិគឺគ្រប់បែបយ៉ាង គ្មានអ្វីក្រៅពីវា។ រូបភាពខាងលើបង្ហាញពីវាគ្មិនសំខាន់ៗនៅក្នុងចលនានេះ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ន សហគមន៍និយមគ្មានព្រះកាន់តែសកម្មនិងរៀបចំកម្មវិធីផ្សេងៗ។ ឧទាហរណ៍ ការបង្រៀននៅសហគមន៍និយមគ្មានព្រះសានចូសេ (Atheist Community of San Jose) នៅឆ្នាំ២០១៧ បានទាក់ទាញអ្នកចូលរួមជាច្រើន។ កម្មវិធី "Het Denkgelag" ឆ្នាំ២០១៥ ដែលមានការចូលរួមពី រីឆាដ ដាវឃីន ឡូរ៉េន ក្រោស (Lawrence Krauss) និង ជូលីយ៉ា ហ្គាលេហ្វ (Julia Galef) បានពិភាក្សាពីវិទ្យាសាស្ត្រនិងសាសនា។ ការកើនឡើងនៃអ៊ីនធឺណិតក៏បានជួយភ្ជាប់អ្នកនិយមគ្មានព្រះទូទាំងពិភពលោក។

នៅកម្ពុជា រដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៩៣ ធានាសេរីភាពក្នុងការប្រកាន់សាសនា ដែលរួមបញ្ចូលទាំងសិទ្ធិមិនមានជំនឿផងដែរ។ បើទោះបីជាសាសនាព្រះពុទ្ធមានឥទ្ធិពលខ្លាំង ក៏មានយុវជនខ្មែរខ្លះចាប់អារម្មណ៍លើនិយមគ្មានព្រះតាមរយៈការសិក្សានិងអ៊ីនធឺណិត។ ការពិភាក្សាអំពីតួនាទីរបស់សាសនាក្នុងសង្គមកំពុងបន្តជាប្រធានបទសកល។