មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក គឺជាមហាសមុទ្រធំទី២លើពិភពលោក បន្ទាប់ពីមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។ តាមវិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស មហាសមុទ្រនេះគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃក្រឡាប្រមាណ ៨៥,១លានគីឡូម៉ែត្រការ៉េ (ស្មើនឹង ១៧% នៃផ្ទៃផែនដី និង ២៤% នៃផ្ទៃទឹក)។ ចំណែកវិគីភីឌាភាសាខ្មែរបានរាយការណ៍ពីផ្ទៃក្រឡា ១០៦,៤លានគីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកមានរាងជាអក្សរ S លាតសន្ធឹងរវាងទ្វីបអាមេរិកនៅខាងលិច និងទ្វីបអឺរ៉ុបនិងអាហ្វ្រិកនៅខាងកើត។ ខ្សែអេក្វាទ័របានបែងចែកវាជាពីរផ្នែកគឺ អាត្លង់ទិកខាងជើង និងអាត្លង់ទិកខាងត្បូង។

នៅក្នុងយុគសម័យនៃការរកឃើញ (Age of Discovery) មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកបានក្លាយជាផ្លូវទឹកដ៏សំខាន់ ដែលភ្ជាប់ពិភពថ្មី (ទ្វីបអាមេរិក) និងពិភពចាស់ (អឺរ៉ុប-អាហ្វ្រិក-អាស៊ី)។ តាមវិគីភីឌា វាមានតួនាទីគន្លឹះក្នុងពាណិជ្ជកម្មឆ្លងទ្វីប ការធ្វើអាណានិគម និងការផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌សកលលោក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកមានជម្រៅមធ្យមប្រមាណ ៣,៦៤៦ម៉ែត្រ ហើយកន្លែងជ្រៅបំផុតស្ថិតនៅ Puerto Rico Trench។ មហាសមុទ្រនេះក៏មានប្រព័ន្ធខ្សែទឹកសមុទ្រសំខាន់ៗ ដូចជា ខ្សែទឹកឈូងសមុទ្រ (Gulf Stream) ដែលដឹកនាំកម្តៅពីតំបន់ត្រូពិកទៅកាន់អឺរ៉ុបខាងលិច និងខ្សែទឹករង្វល់ (gyres) ដែលជះឥទ្ធិពលដល់អាកាសធាតុសកល។

តាមឆ្នេរសមុទ្រនៃមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក មានប្រជាជនរាប់រយលាននាក់រស់នៅ ក្នុងប្រទេសជាច្រើនដូចជា សហរដ្ឋអាមេរិក ប្រេស៊ីល ចក្រភពអង់គ្លេស បារាំង និងនីហ្សេរីយ៉ា។ វិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា តាំងពីសម័យបុរាណ សហគមន៍ដូចជា វប្បធម៌ Ertebølle នៅស្កង់ឌីណាវី បានពឹងផ្អែកលើធនធានសមុទ្រអាត្លង់ទិកកាលពីរាប់ពាន់ឆ្នាំមុន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមភស្តុតាងភូគព្ភសាស្ត្រ មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកបានចាប់កំណើតឡើងពីការបែកបាក់នៃមហាទ្វីបប៉ង់ហ្គៀ (Pangaea) ប្រហែល ២០០លានឆ្នាំមុន នាសម័យ Jurassic ដូចបានរៀបរាប់ដោយវិគីភីឌា។ ការរសាត់នៃផ្ទាំងទ្វីបបានបង្កើតជាល្បាក់ភ្នំក្រោមទឹក Mid-Atlantic Ridge ដែលរត់កាត់តាមបណ្តោយមហាសមុទ្រ។

សម្រាប់មនុស្សជាតិ ពួកវីកឃីង (Norse) គឺជាអ្នកដំបូងដែលបានឆ្លងកាត់មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកទៅកាន់អាមេរិក ប្រមាណឆ្នាំ ១០០០ គ.ស. តាមការបញ្ជាក់របស់វិគីភីឌា។ ក្រោយមក នៅឆ្នាំ ១៤៩២ គ្រីស្តូហ្វ កូឡុំបឺស (Christopher Columbus) បានធ្វើនាវាចរណ៍ឆ្លងមហាសមុទ្រនេះ ដោយបើកសករាជនៃការរុករកនិងការធ្វើអាណានិគមអឺរ៉ុប។

មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកក៏ជាផ្លូវនៃពាណិជ្ជកម្មទាសករ (Atlantic slave trade) ចាប់ពីសតវត្សទី ១៦ ដល់ ១៩ ដែលបានបង្ខំជនជាតិអាហ្វ្រិករាប់លាននាក់ឲ្យឆ្លងទៅទ្វីបអាមេរិក ដែលជាជំពូកដ៏ឈឺចាប់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាតិ តាមការរាយការណ៍ពីវិគីភីឌា។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកកាន់តួនាទីសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងសំខាន់ ដោយវាជាផ្លូវនាវាចរណ៍ដ៏មមាញឹកបំផុតមួយលើពិភពលោក។ តាមវិគីភីឌា ការដឹកជញ្ជូនប្រេង ឧស្ម័ន និងទំនិញផ្សេងៗឆ្លងកាត់មហាសមុទ្រនេះមានសារៈសំខាន់ដល់សេដ្ឋកិច្ចសកល។ ឧស្សាហកម្មនេសាទក៏ជាផ្នែកមួយដែរ ជាពិសេសការនេសាទត្រីកូដ (cod) នៅអាត្លង់ទិកខាងជើង ដែលធ្លាប់ជាធនធានដ៏សំខាន់ ប៉ុន្តែបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងដោយសារការនេសាទហួសប្រមាណ ដូចបានបង្ហាញក្នុងតារាងពេលវេលាពីវិគីភីឌា។

ផ្នែកវប្បធម៌ គំនិតនៃ "Atlantic World" សំដៅលើបណ្តាញទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ច សង្គម និងនយោបាយ ដែលបានបង្កើតឡើងតាមរយៈការផ្លាស់ប្តូរឆ្លងមហាសមុទ្រនេះ។ ពាណិជ្ជកម្មទាសករបានបន្សល់ទុកនូវឥទ្ធិពលដ៏ធំធេង ដោយបានបង្កើតសហគមន៍អាហ្វ្រិកធំៗនៅតាមបណ្តាប្រទេសអាមេរិក និងការ៉ាបៀន ព្រមទាំងបានចូលរួមបង្កើតវប្បធម៌ថ្មីៗដូចជា តន្ត្រី jazz និង blues ជាដើម។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាបរិស្ថានជាច្រើន រួមមានការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ការឡើងកម្តៅនៃទឹកសមុទ្រ និងការកើនឡើងកម្រិតទឹកសមុទ្រ។ តាមវិគីភីឌា ការកើនសីតុណ្ហភាពនេះបណ្តាលឲ្យព្យុះសង្ឃរាអាត្លង់ទិកកាន់តែខ្លាំងនិងញឹកញាប់ គំរាមកំហែងដល់បណ្តាប្រទេសក្នុងតំបន់ការ៉ាបៀន និងឆ្នេរសមុទ្រអាមេរិក។ ការផ្លាស់ប្តូរខ្សែទឹកសមុទ្រក៏អាចប៉ះពាល់ដល់អាកាសធាតុពិភពលោកផងដែរ។

ទោះបីជាប្រទេសកម្ពុជាមិនមានឆ្នេរជាប់ដោយផ្ទាល់ក៏ដោយ ការប្រែប្រួលនៅមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកអាចជះឥទ្ធិពលដល់សេដ្ឋកិច្ចនិងបរិស្ថានសកល ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងជីវភាពរបស់ប្រជាជនខ្មែរ។ KhmerPulse បន្តតាមដាននិងរាយការណ៍ពីព្រឹត្តិការណ៍ទាក់ទងនឹងមហាសមុទ្រនេះ ជាពិសេសព្យុះសង្ឃរា ការផ្លាស់ប្តូរអាកាសធាតុ និងពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ។