មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក គឺជាមហាសមុទ្រធំទីពីរនៅលើពិភពលោក បន្ទាប់ពីមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ មហាសមុទ្រនេះមានផ្ទៃក្រឡាប្រមាណ ១០៦,៤ លានគីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលស្មើនឹងប្រហែល ២០% នៃផ្ទៃផែនដី និង ២៤% នៃផ្ទៃទឹកសរុបរបស់ភពផែនដី។ វាលាតសន្ធឹងពីតំបន់អាក់ទិកនៅខាងជើង រហូតដល់ទ្វីបអង់តាក់ទិកនៅខាងត្បូង។ មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកមានសារៈសំខាន់យ៉ាងធំធេងសម្រាប់ប្រព័ន្ធអាកាសធាតុសកល ពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ និងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃការរុករកពិភពលោក។

ភូមិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកមានរាងអក្សរ S ប្រមាណ ដោយត្រូវបានខណ្ឌចែកដោយទ្វីបអាមេរិកនៅខាងលិច និងទ្វីបអ៊ឺរ៉ុបនិងអាហ្វ្រិកនៅខាងកើត។ ខ្សែអេក្វាទ័របានចែកមហាសមុទ្រនេះជាពីរផ្នែក គឺមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកខាងជើង និងមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកខាងត្បូង។ តាម Wikipedia រណ្ដៅកណ្ដាលអាត្លង់ទិក (Mid-Atlantic Ridge) គឺជាជួរភ្នំក្រោមទឹកដែលលាតសន្ធឹងពីជើងទៅត្បូង ប្រវែងជាង ១៦,០០០ គីឡូម៉ែត្រ ដែលជាកន្លែងកើតភ្នំភ្លើងក្រោមទឹកនិងរញ្ជួយដី។ កោះអ៊ីស្លង់ ជាកោះដែលស្ថិតនៅលើរណ្ដៅនេះ ដែលបញ្ជាក់ពីសកម្មភាពភ្នំភ្លើងសកម្ម។

ជម្រៅមធ្យមនៃមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកគឺប្រហែល ៣,៣៣៨ ម៉ែត្រ ហើយចំណុចជ្រៅបំផុតគឺមីលវ៉កីហ្ស៍ Deep ក្នុងរណ្ដៅព័រតូរីកូ ជម្រៅ ៨,៣៧៦ ម៉ែត្រ។ សមុទ្រជុំវិញរួមមាន សមុទ្រការ៉ាអ៊ីប ឈូងសមុទ្រម៉ិចស៊ិក សមុទ្រម៉ិឌីទែរ៉ាណេ សមុទ្របាល់ទិក និងសមុទ្រខាងជើង។ ចរន្តទឹកសមុទ្រសំខាន់ៗដូចជា ចរន្តឈូងសមុទ្រម៉ិចស៊ិក ដឹកនាំទឹកក្តៅពីត្រូពិចទៅអឺរ៉ុប ធ្វើឱ្យអាកាសធាតុនៅអឺរ៉ុបខាងលិចមានសីតុណ្ហភាពក្តៅជាងតំបន់ដទៃក្នុង latitude ដូចគ្នា។ តាម Wikipedia ផ្ទៃទឹកក៏រួមមានសមុទ្រសាក់ហ្គាសសូ (Sargasso Sea) ដែលជាតំបន់ដែលមានសារាយអណ្តែតដ៏ធំ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិនៃមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកចាប់ផ្តើមពីការបែកបាក់នៃតាក្លាបមហាទ្វីបប៉ង់ហ្គៀ ប្រមាណ ២០០ លានឆ្នាំមុនក្នុងសម័យជូរ៉ាស៊ិក។ ការបែកបាក់នេះបានបង្កើតជាតំបន់បាតសមុទ្រថ្មីបន្តិចម្តងៗ រហូតក្លាយជាមហាសមុទ្រដ៏ធំនាពេលបច្ចុប្បន្ន។ នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្ស ជនជាតិដើមនៅអឺរ៉ុបបានតាំងទីលំនៅតាមឆ្នេរអាត្លង់ទិកតាំងពីសម័យថ្មរំលីង។ ក្នុងសតវត្សទី១០ ជនជាតិន័រស (Norse) បានធ្វើដំណើរឆ្លងមហាសមុទ្រទៅទ្វីបអាមេរិក ដោយបានបង្កើតអាណានិគមនៅហ្គ្រិនឡែននិងញ៉ូហ្វាន់ឡែន (Newfoundland)។ ទោះយ៉ាងណា ការទាក់ទងជាសកលពិតប្រាកដបានចាប់ផ្តើមក្នុងសតវត្សទី១៥ នៅពេលអ្នករុករកអឺរ៉ុបដូចជា គ្រីស្តូហ្វ័រ កូឡុំបឺស បានឆ្លងកាត់មហាសមុទ្រនៅឆ្នាំ ១៤៩២ បង្កើតផ្លូវទៅកាន់ទ្វីបអាមេរិក និងចាប់ផ្តើមសម័យអាណានិគម។

ពាណិជ្ជកម្មទាសករអាត្លង់ទិកបានកើតឡើងពីសតវត្សទី១៦ ដល់សតវត្សទី១៩ ដោយដឹកជញ្ជូនជនជាតិអាហ្វ្រិកជាច្រើនលាននាក់ឆ្លងកាត់មហាសមុទ្រទៅកាន់អាមេរិក បង្កជាការផ្លាស់ប្តូរប្រជាសាស្រ្តនិងវប្បធម៌ដ៏ធំ។ ក្នុងសតវត្សទី១៩ ខ្សែទូរលេខឆ្លងកាត់អាត្លង់ទិកត្រូវបានដាក់ ភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងអឺរ៉ុបនិងអាមេរិក។ សង្គ្រាមលោកលើកទី១ និងទី២ បានបង្ហាញពីសារៈសំខាន់នៃការគ្រប់គ្រងផ្លូវសមុទ្រនៅអាត្លង់ទិក ដោយមានការប្រយុទ្ធគ្នារវាងនាវាមុជទឹកអាល្លឺម៉ង់និងកាហ្វេន័រសម្ព័ន្ធ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកមានតួនាទីសំខាន់ក្នុងសេដ្ឋកិច្ចសកល។ ជលផលដូចជា ត្រីកូត ត្រីធូណា និងត្រីស្បៃកា ជាប្រភពចំណូលធំសម្រាប់ប្រទេសជាច្រើន។ យោងតាម Wikipedia ត្រីកូតនៅអាត្លង់ទិកភាគពាយព្យបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងដោយសារការនេសាទហួសកំរិត ដែលនាំឱ្យមានការរឹតបន្តឹងនេសាទ។ បន្ថែមពីនេះ ផ្ទៃបាតសមុទ្រផ្ទុកនូវប្រភពប្រេងឆៅនិងឧស្ម័នធម្មជាតិ ដែលត្រូវបានធ្វើអាជីវកម្មនៅសមុទ្រខាងជើង (North Sea) និងឈូងសមុទ្រម៉ិចស៊ិក។ ផ្លូវដឹកជញ្ជូនសមុទ្រកាត់មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកជាផ្លូវពាណិជ្ជកម្មដ៏មមាញឹក ដែលតភ្ជាប់អាមេរិកខាងជើង អាមេរិកខាងត្បូង អឺរ៉ុប និងអាហ្វ្រិក។

ផ្នែកវប្បធម៌ មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកបានបំផុសគំនិតឲ្យមានរឿងនិទាន អក្សរសាស្រ្ត និងទេវកថាជាច្រើន។ រឿងរ៉ាវអំពីទីក្រុងអាត្លង់ទិស (Atlantis) ដែលបាត់បង់ក្រោមទឹក ត្រូវបានរៀបរាប់តាំងពីសម័យបុរាណក្រិច។ ត្រីកោណប៊ើមូដា (Bermuda Triangle) ក៏ជារឿងព្រេងដ៏ល្បីមួយដែលទាក់ទងនឹងការបាត់យន្តហោះនិងនាវានៅក្នុងតំបន់នេះ។ តំបន់ការ៉ាអ៊ីប និងឆ្នេរសមុទ្រនៅផ្នែកខ្លះនៃអាត្លង់ទិក គឺជាគោលដៅទេសចរណ៏ដ៏សំខាន់ ដែលទាក់ទាញភ្ញៀវអន្តរជាតិដោយសារភាពស្រស់ស្អាតនៃឆ្នេរនិងវប្បធម៌ពិសេសៗ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅសម័យបច្ចុប្បន្ន មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកកំពុងប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាសកលជាច្រើន។ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុបានបង្កើនភាពញឹកញាប់និងកម្លាំងនៃព្យុះសង្ឃរាអាត្លង់ទិក ដែលប៉ះពាល់ដល់ប្រទេសនៅអាមេរិកកណ្តាល សហរដ្ឋអាមេរិក និងការ៉ាអ៊ីប។ យោងតាម Wikipedia ប្រព័ន្ធចរាចរទឹកជ្រៅអាត្លង់ទិក (AMOC) ដែលរួមបញ្ចូលចរន្តឈូងសមុទ្រម៉ិចស៊ិក កំពុងបង្ហាញសញ្ញាថមថយយ៉ាងខ្លាំង ដោយសារការឡើងកម្តៅសកល ដែលអាចនាំឱ្យមានការប្រែប្រួលអាកាសធាតុធ្ងន់ធ្ងរនៅទូទាំងពិភពលោក រួមមានការត្រជាក់នៅអឺរ៉ុបខាងជើង។

បញ្ហាបំពុលប្លាស្ទិចក៏កំពុងគំរាមកំហែងដល់ជីវៈចម្រុះសមុទ្រ។ តាម Wikipedia កោះ Inaccessible ក្នុងមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកខាងត្បូង បានក្លាយជាទីស្តុកកាកសំណល់ប្លាស្ទិចដែលអណ្តែតតាមចរន្តទឹក។ ប្រទេសនានាកំពុងសហការគ្នាក្រោមកិច្ចព្រមព្រៀងអន្តរជាតិ ដូចជា អនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីច្បាប់សមុទ្រ (UNCLOS) និងគំនិតផ្តួចផ្តើមកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ផ្លាស្ទិច។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទោះបីគ្មានឆ្នេរសមុទ្រជាប់នឹងមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក ប៉ុន្តែផលប៉ះពាល់នៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុនិងការពឹងផ្អែកលើពាណិជ្ជកម្មសមុទ្រ បង្ហាញថាព្រឹត្តិការណ៍នៅអាត្លង់ទិកមានទំនាក់ទំនងដល់គ្រប់ប្រទេសទាំងអស់។