ជួរភ្នំអាត្លាស់

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស ជួរភ្នំអាត្លាស់គឺជាជួរភ្នំដ៏ធំមួយស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ម៉ាហ្គ្រេប ទ្វីបអាហ្វ្រិកខាងជើង។ ជួរភ្នំនេះលាតសន្ធឹងប្រវែងប្រមាណ ២.៥០០ គីឡូម៉ែត្រ កាត់តាមប្រទេសម៉ារ៉ុក អាល់ហ្សេរី និងទុយនីស៊ី។ វាដើរតួនាទីជារបាំងធម្មជាតិ ដែលញែកវាលខ្សាច់សាហារ៉ាចេញពីសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ និងមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក។

ឈ្មោះ «អាត្លាស់» មានប្រភពមកពីរឿងទេវកថាក្រិក ដែលតំណាលអំពីយក្សទីតានម្នាក់ឈ្មោះ អាត្លាស (Atlas)។ កំពូលភ្នំខ្ពស់បំផុតនៃជួរភ្នំនេះគឺភ្នំទូបកាល់ (Toubkal) ស្ថិតនៅចំកណ្តាលប្រទេសម៉ារ៉ុក មានកម្ពស់ ៤.១៦៧ ម៉ែត្រពីនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ។ ប្រជាជនភាគច្រើនដែលរស់នៅក្នុងតំបន់ភ្នំអាត្លាស់គឺជាជនជាតិប៊ែប៊ែរ (Berber)។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមការចុះផ្សាយរបស់វិគីភីឌា ជួរភ្នំអាត្លាស់ត្រូវបានបែងចែកជាតំបន់រងភូមិសាស្ត្រជាច្រើន រួមមាន ភ្នំអាត្លាស់ខ្ពស់ (High Atlas) ដែលជាទីតាំងនៃកំពូលភ្នំខ្ពស់បំផុត ភ្នំអាត្លាស់កណ្តាល (Middle Atlas) ភ្នំសាហារ៉ានអាត្លាស់ (Saharan Atlas) និងភ្នំតេលអាត្លាស់ (Tell Atlas) ដែលនៅក្បែរឆ្នេរមេឌីទែរ៉ាណេ។ ភូគព្ភសាស្ត្រនៃជួរភ្នំនេះមានប្រភពពីការប៉ះទង្គិចគ្នារវាងផ្ទាំងបច្ចេកតូនិកអាហ្វ្រិក និងអឺរ៉ាស៊ី ដែលនាំឱ្យមានការលើកដម្លើងផែនដីកាលពីរាប់លានឆ្នាំមុន។

ទាក់ទិននឹងប្រជាជន តំបន់នេះគឺជាជម្រកប្រពៃណីរបស់ក្រុមជនជាតិភាគតិចប៊ែប៊ែរ (Amazigh) ដែលបានតាំងទីលំនៅនៅទីនោះរាប់ពាន់ឆ្នាំមកហើយ។ ពួកគេនិយាយភាសាតាម៉ាហ្ស៊ីត (Tamazight) និងមានវប្បធម៌ប្លែកពីគេ ដោយមានការកសាងភូមិលើជម្រាលភ្នំ និងធ្វើកសិកម្មតាមនិយតករ (terraces) ដែលជាបច្ចេកទេសចំណាស់មួយក្នុងការប្រើប្រាស់ដីលើភ្នំ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ជួរភ្នំអាត្លាស់បានលេចឡើងក្នុងកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រតាំងពីសម័យបុរាណ។ វិគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា ឈ្មោះភ្នំនេះបានមកពីទេវកថាក្រិកដែលថា យក្សអាត្លាស់ត្រូវបានដាក់ទោសឲ្យទ្រលំហមេឃនៅចុងភាគខាងលិចនៃពិភពលោក ដែលជាតំណាងភូមិសាស្ត្រនៃជួរភ្នំនេះ។ ពួករ៉ូម៉ាំងបានហៅភ្នំទាំងនេះថា «Mons Atlas»។ កាលពីអតីតកាល ជួរភ្នំនេះបានបម្រើជាផ្លូវពាណិជ្ជកម្មយ៉ាងសំខាន់ ដែលភ្ជាប់អាហ្វ្រិកខាងលិចជាមួយតំបន់មេឌីទែរ៉ាណេ។

ប្រជាជនប៊ែប៊ែរបានរស់នៅក្នុងតំបន់នេះដោយឯករាជ្យ ឬស្ថិតក្រោមឥទ្ធិពលនៃចក្រភពផ្សេងៗ ដូចជាចក្រភពអារ៉ាប់ និងក្រោយមកពួកអាណានិគមបារាំង និងអេស្ប៉ាញ។ សត្វព្រៃធំៗ ដូចជាតោបាបារី (Barbary lion) ដែលធ្លាប់មានវត្តមាននៅទូទាំងភ្នំអាត្លាស់ ត្រូវបានគេជឿថាបានផុតពូជពីធម្មជាតិតាំងពីដើមសតវត្សរ៍ទី ២០ ដោយសារការបរបាញ់ និងការបាត់បង់ទីជម្រក។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

វិស័យសេដ្ឋកិច្ចក្នុងតំបន់ភ្នំអាត្លាស់ពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើវិស័យកសិកម្ម ដែលរួមមានការដាំដុះអូលីវ ផ្លែឈើ និងធញ្ញជាតិនៅតាមជ្រលងភ្នំ និងនិយតករ។ ការចិញ្ចឹមសត្វ ជាពិសេសចៀម និងពពែ ក៏ជាប្រភពចំណូលសំខាន់មួយសម្រាប់សហគមន៍ជនបទ។ យោងតាមវិគីភីឌា វិស័យទេសចរណ៍បានកើនឡើងគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ដោយមានសកម្មភាពដូចជាការឡើងភ្នំ ការជិះកង់ភ្នំ និងការជិះស្គីនៅរមណីយដ្ឋានអ៊ូកៃម៉េដេន (Oukaimeden) ក្នុងអំឡុងរដូវរងា។ លើសពីនេះ តំបន់នេះក៏មានធនធានរ៉ែ ដូចជាផូស្វាត (phosphate) នៅម៉ារ៉ុក ដែលជួយជំរុញសេដ្ឋកិច្ចជាតិ។

ផ្នែកវប្បធម៌ វិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា សហគមន៍ប៊ែប៊ែរមានប្រពៃណីយ៉ាងសំបូរបែប រួមមានសិប្បកម្មត្បាញ គ្រឿងអលង្ការ និងតន្ត្រីប្រពៃណី។ ពិធីបុណ្យប្រចាំឆ្នាំ ដូចជា Imilchil Marriage Festival ទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរយ៉ាងច្រើន និងជាឱកាសអភិរក្សវប្បធម៌ផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន ជួរភ្នំអាត្លាស់កំពុងប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាជាច្រើន ដែលភាគច្រើនបណ្តាលមកពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា ការកើនឡើងកម្តៅសកលបាននាំឱ្យគម្របព្រិល និងទឹកកកនៅលើកំពូលភ្នំរលាយលឿន ដែលគំរាមកំហែងដល់ប្រភពទឹកសម្រាប់កសិកម្ម និងការប្រើប្រាស់ក្នុងទីក្រុងនានា។ រដ្ឋាភិបាលម៉ារ៉ុក និងអាល់ហ្សេរី កំពុងដាក់ចេញគម្រោងអភិរក្សព្រៃស៊ីដារ (cedar) និងការពារសត្វព្រៃ ដូចជាស្វាបាបារី (Barbary macaque) ដែលជាប្រភេទរងគ្រោះ។

មួយវិញទៀត ការទទួលស្គាល់សិទ្ធិភាសា និងវប្បធម៌របស់ប៊ែប៊ែរ កំពុងក្លាយជាប្រធានបទនយោបាយដ៏សំខាន់នៅក្នុងប្រទេសទាំងនេះ។ នៅម៉ារ៉ុក ភាសាតាម៉ាហ្ស៊ីតបានទទួលឋានៈជាភាសាផ្លូវការ ដែលជាជំហានឆ្ពោះទៅរកការរក្សាអត្តសញ្ញាណជនជាតិដើមភាគតិច។ ព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនេះបានទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍ពីសហគមន៍អន្តរជាតិ។