ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា លោកអ៊ុងសាន (Aung San) គឺជាអ្នកនយោបាយ សកម្មជនឯករាជ្យ និងបដិវត្តន៍ជនជាតិភូមា។ លោកត្រូវបានគេចាត់ទុកជាបិតាជាតិនៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា (ភូមា) ហើយក៏ជាស្ថាបនិកនៃកងទ័ពភូមា (តាតម៉ាដ) ផងដែរ។ លោកបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការតស៊ូទាមទារឯករាជ្យពីអាណានិគមអង់គ្លេស ប៉ុន្តែត្រូវបានគេធ្វើឃាតត្រឹមតែប្រាំមួយខែមុនពេលដែលគោលដៅនេះក្លាយជាការពិត។ លោកត្រូវបានគេហៅដោយងារថា «បិតាឯករាជ្យ» «បិតាកងទ័ព» និង «វីរបុរសជាតិ»។ ការធ្វើឃាតរបស់លោកបានបន្សល់ទុកនូវស្នាមរបួសដ៏ជ្រៅនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រភូមា ហើយលោកត្រូវបានគេចងចាំជាវីរបុរសដែលបាននាំមកនូវក្តីសង្ឃឹមសម្រាប់ប្រជាជនភូមា។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

លោកអ៊ុងសាន កើតនៅចុងសម័យអាណានិគមអង់គ្លេសលើភូមា។ លោកបានទទួលការអប់រំនៅសាកលវិទ្យាល័យយ៉ង់ហ្គោន ហើយបានក្លាយជាសមាជិកសកម្មនៃសហភាពនិស្សិត។ លោកក៏ជានិពន្ធនាយកនៃទស្សនាវដ្តី "អូវែ" (Oway) ក្នុងឆ្នាំ១៩៣៦ ដែលជាវេទិកាសម្រាប់ផ្សព្វផ្សាយគំនិតប្រឆាំងអាណានិគម ដូចបង្ហាញក្នុងរូបថតមួយពីបណ្ណសារវិគីភីឌា។ ក្រោយមក លោកបានរៀបការជាមួយអ្នកស្រី ដូ ឃីន ជី (Daw Khin Kyi) ក្នុងឆ្នាំ១៩៤២ ហើយមានបុត្រាម្នាក់ឈ្មោះ អ៊ុងសាន អូ (Aung San Oo) ដូចបានឃើញក្នុងរូបថតនេះ។ លោកត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាអ្នកដឹកនាំដែលមានចក្ខុវិស័យវែងឆ្ងាយ និងជាអ្នកបង្រួបបង្រួមក្រុមនយោបាយផ្សេងៗក្នុងការតស៊ូដើម្បីឯករាជ្យ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមរយៈសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា ការតស៊ូទាមទារឯករាជ្យរបស់ភូមាមានការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងស្មុគស្មាញ។ នៅឆ្នាំ១៩៤១ លោកអ៊ុងសានបានបង្កើតកងទ័ពឯករាជ្យភូមា (BIA) ដោយមានការគាំទ្រពីជប៉ុន ដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងចក្រភពអង់គ្លេស។ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ លោកបានសហការជាមួយកងទ័ពជប៉ុនដំបូង ប៉ុន្តែក្រោយមកបានប្តូរភាគីមកសម្ព័ន្ធមិត្តវិញ នៅពេលដែលជប៉ុនបង្ហាញចេតនាគ្រប់គ្រងដោយផ្ទាល់។ នៅឆ្នាំ១៩៤៣ លោកបានកាន់តំណែងជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិក្រោមរដ្ឋាភិបាលដែលគាំទ្រដោយជប៉ុន ដូចមានក្នុងរូបថតបណ្ណសារផ្សេងទៀត។

ក្រោយពីជប៉ុនចាញ់សង្គ្រាម លោកអ៊ុងសានបានដឹកនាំការចរចាជាមួយអង់គ្លេសដើម្បីទទួលបានឯករាជ្យ។ ព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រមួយគឺការចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងប៉ាងឡុង នាថ្ងៃទី១២ កុម្ភៈ ១៩៤៧ ជាមួយមេដឹកនាំជនជាតិភាគតិចដូចជា សាន កាឈីន និងឈីន ដើម្បីបង្កើតសហព័ន្ធភូមាដែលផ្តល់ស្វ័យភាពដល់ជនជាតិភាគតិច។ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះបានក្លាយជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ឯករាជ្យភាពរបស់មីយ៉ាន់ម៉ា។

ជាអកុសល នៅថ្ងៃទី១៩ កក្កដា ១៩៤៧ លោកអ៊ុងសាន និងសហការីជាច្រើននាក់ត្រូវបានគេធ្វើឃាតក្នុងក្រុងយ៉ង់ហ្គោន ដែលធ្វើឲ្យភូមាបាត់បង់អ្នកដឹកនាំដ៏សំខាន់។ ត្រឹមតែប្រាំមួយខែក្រោយមក នៅថ្ងៃទី៤ មករា ១៩៤៨ មីយ៉ាន់ម៉ាបានប្រកាសឯករាជ្យជាផ្លូវការ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ កេរ្តិ៍ឈ្មោះ និងគំនិតរបស់លោកអ៊ុងសាននៅតែមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងសង្គមមីយ៉ាន់ម៉ា។ គោលការណ៍សហព័ន្ធនិយមដែលលោកបានដាក់ចេញតាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀងប៉ាងឡុងនៅតែជាប្រធានបទសំខាន់ក្នុងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីសន្តិភាពជាមួយក្រុមជនជាតិភាគតិចជាច្រើន។ កងទ័ពតាតម៉ាដដែលលោកបានបង្កើត នៅតែជាកម្លាំងនយោបាយដ៏សំខាន់ ហើយបានដើរតួក្នុងរដ្ឋប្រហារឆ្នាំ២០២១ ដែលបានទម្លាក់រដ្ឋាភិបាលដែលដឹកនាំដោយអ្នកស្រី អ៊ុងសាន ស៊ូជី (Aung San Suu Kyi) ដែលជាបុត្រីរបស់លោក។ អ្នកស្រីស៊ូជីបានក្លាយជានិមិត្តរូបនៃចលនាប្រជាធិបតេយ្យ ហើយជារឿយៗបានយោងទៅលើកេរ្តិ៍ដំណែលរបស់ឪពុកលោក។ នៅក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា រូបសំណាក និងផ្លូវជាច្រើនត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមលោក ហើយថ្ងៃមរណភាពរបស់លោកត្រូវបានគេចាត់ទុកជាថ្ងៃវីរបុរស (Martyrs' Day)។

ក្នុងនាមជាប្រទេសជាសមាជិកអាស៊ានដូចកម្ពុជា ស្ថានការណ៍នយោបាយនៅមីយ៉ាន់ម៉ាតែងតែមានឥទ្ធិពលដល់តំបន់ទាំងមូល។ ការយល់ដឹងអំពីប្រវត្តិ និងតួអង្គសំខាន់ៗដូចជាលោកអ៊ុងសាន អាចជួយឲ្យពលរដ្ឋខ្មែរយល់កាន់តែច្បាស់អំពីព្រឹត្តិការណ៍បច្ចុប្បន្ននៅក្នុងប្រទេសជិតខាងមួយនេះ ជាពិសេសនៅពេលដែលមីយ៉ាន់ម៉ាកំពុងជួបវិបត្តិនយោបាយ និងជម្លោះប្រដាប់អាវុធ។ ការស្វែងយល់ពីគំនិតរបស់អ្នកបង្កើតជាតិនេះ អាចផ្តល់ជាគន្លឹះក្នុងការស្វែងរកដំណោះស្រាយប្រកបដោយសន្តិភាព។