ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា អាវ៉ាឡង់គឺជាការរំកិលចុះមកយ៉ាងរហ័សនៃព្រិលពីលើជម្រាលភ្នំ ឬទួលខ្ពស់ ដែលអាចកើតឡើងដោយឯកឯង ឬដោយការបង្កពីកត្តាខាងក្រៅ។ កត្តាបង្កទាំងនោះរួមមានការកើនឡើងនៃព្រិលធ្លាក់ ការចុះខ្សោយនៃស្រទាប់ព្រិល ឬសកម្មភាពរបស់មនុស្ស សត្វ និងរញ្ជួយផែនដី។ អាវ៉ាឡង់មានធាតុផ្សំសំខាន់គឺព្រិលនិងខ្យល់ ហើយអាចមានទំហំធំរហូតដល់កម្លាំងដែលអាចបំផ្លាញអ្វីៗនៅក្នុងផ្លូវរបស់វា ដូចជាថ្ម ដើមឈើ និងទឹកកកជាដើម។ វិគីភីឌាបញ្ជាក់ថា ល្បឿននៃអាវ៉ាឡង់ធំអាចឡើងដល់ជាង ៣០០ គីឡូម៉ែត្រក្នុងមួយម៉ោង។

វិគីភីឌាក៏បានបែងចែកអាវ៉ាឡង់ជាពីរប្រភេទធំៗគឺ អាវ៉ាឡង់ព្រិលរលុង (Loose snow avalanche) និងអាវ៉ាឡង់បន្ទះ (Slab avalanche)។ អាវ៉ាឡង់ព្រិលរលុងចាប់ផ្តើមពីចំណុចមួយហើយរាលដាលចេញដូចជាទម្រង់ដីកា ឯអាវ៉ាឡង់បន្ទះកើតឡើងនៅពេលស្រទាប់ព្រិលមួយបន្ទះបំបែកចេញពីស្រទាប់ខាងក្រោម ហើយរំកិលចុះមកយ៉ាងធំ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា អាវ៉ាឡង់កើតឡើងជាទូទៅនៅគ្រប់តំបន់ភ្នំដែលមានព្រិលធ្លាក់ ជាពិសេសនៅជួរភ្នំធំៗដូចជា ភ្នំអាល់ (Alps) នៅអឺរ៉ុប ភ្នំហិម៉ាល័យ (Himalayas) នៅអាស៊ី ភ្នំរ៉ក់គី (Rockies) នៅអាមេរិកខាងជើង និងភ្នំអានដេស (Andes) នៅអាមេរិកខាងត្បូង។ ជារៀងរាល់ឆ្នាំមានមនុស្សប្រមាណ ១៥០ នាក់បានស្លាប់ដោយសារអាវ៉ាឡង់នៅទូទាំងពិភពលោក ដោយភាគច្រើនកើតឡើងនៅអឺរ៉ុប និងអាមេរិកខាងជើង។ ក្នុងចំណោមនោះ តំបន់ភ្នំអាល់គឺជាតំបន់ដែលមានហានិភ័យខ្ពស់បំផុត ដោយសារមានភូមិនិងទីក្រុងជាច្រើនស្ថិតនៅក្នុងជ្រលងភ្នំតូចចង្អៀត។

តាមវិគីភីឌា ប្រជាជននៅតំបន់ភ្នំដែលមានហានិភ័យខ្ពស់ត្រូវបានបង្ខំឱ្យសម្របខ្លួនទៅនឹងគ្រោះថ្នាក់នេះ ដោយប្រើប្រាស់រចនាសម្ព័ន្ធការពារដូចជារបងព្រិល និងប្រព័ន្ធតាមដានព្រមានជាមុន។ លើសពីនេះ អ្នកឡើងភ្នំ អ្នកជិះស្គីលើព្រិល និងកម្មករនៅតំបន់ភ្នំ គឺជាក្រុមដែលប្រឈមមុខនឹងគ្រោះថ្នាក់នេះខ្លាំងជាងគេ។ នៅតាមជម្រាលភ្នំដែលគ្មានដើមឈើ ផ្លូវអាវ៉ាឡង់តែងតែអាចកត់សម្គាល់បានតាមរយៈគន្លងនៃដើមឈើដែលត្រូវបានបំផ្លាញកាលពីពេលមុនៗ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិនៃការយល់ដឹងអំពីអាវ៉ាឡង់អាចត្រូវបានតាមដានតាំងពីសម័យបុរាណ នៅពេលដែលមនុស្សជឿថាវាជាការដាក់ទោសពីព្រះអាកាស។ យោងតាមវិគីភីឌា ការសិក្សាវិទ្យាសាស្ត្រអំពីអាវ៉ាឡង់បានចាប់ផ្តើមយ៉ាងពិតប្រាកដនៅសតវត្សទី១៩ នៅពេលដែលអ្នកស្រាវជ្រាវនៅអឺរ៉ុបបានចាប់ផ្តើមកត់ត្រានិងវិភាគគំរូនៃគ្រោះមហន្តរាយនេះ។

នៅដើមសតវត្សទី២០ វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវព្រិលនិងអាវ៉ាឡង់របស់ប្រទេសស្វីស (SLF) ត្រូវបានបង្កើតឡើង ហើយបានក្លាយជាស្ថាប័នឈានមុខក្នុងការសិក្សាអំពីរូបវិទ្យានិងការព្យាករណ៍អាវ៉ាឡង់។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នានេះ ការប្រើប្រាស់គ្រឿងផ្ទុះដើម្បីបង្កអាវ៉ាឡង់ដោយចេតនា ដើម្បីកាត់បន្ថយហានិភ័យ បានក្លាយជាវិធីសាស្ត្រទូទៅនៅតាមរមណីយដ្ឋានជិះស្គី។

ព្រឹត្តិការណ៍អាវ៉ាឡង់ដែលមានការកត់ត្រាធំៗ ដូចបានរាយការណ៍ដោយវិគីភីឌា រួមមាន ឧបទ្ទវហេតុនៅតំបន់ភ្នំអាល់ក្នុងសម័យសង្គ្រាមលោកលើកទី១ (ហៅថា White Friday ក្នុងឆ្នាំ ១៩១៦) ដែលបានសម្លាប់ទាហានរាប់ពាន់នាក់ និងអាវ៉ាឡង់ដ៏ធំនៅភ្នំអេវ៉ឺរ៉េសក្នុងឆ្នាំ ២០១៤ ដែលបានសម្លាប់អ្នកឡើងភ្នំជាច្រើននាក់។ គ្រោះមហន្តរាយទាំងនេះបានជំរុញឱ្យមានការអភិវឌ្ឍន៍ប្រព័ន្ធព្រមាន និងបច្ចេកទេសសង្គ្រោះកាន់តែទំនើប។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

អាវ៉ាឡង់មានផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងសំខាន់ ជាពិសេសចំពោះវិស័យទេសចរណ៍ភ្នំ និងការដឹកជញ្ជូន។ យោងតាមវិគីភីឌា រមណីយដ្ឋានជិះស្គីនៅអឺរ៉ុប និងអាមេរិកខាងជើង បានចំណាយថវិការាប់លានដុល្លារជារៀងរាល់ឆ្នាំ សម្រាប់វិធានការការពារអាវ៉ាឡង់ ដូចជាការបាញ់គ្រឿងផ្ទុះពីឧទ្ធម្ភាគចក្រ ការសាងសង់របងព្រិល និងការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធតាមដានទំនើប។ ការបិទផ្លូវថ្នល់ និងផ្លូវដែកដោយសារអាវ៉ាឡង់អាចបណ្តាលឱ្យមានការខាតបង់សេដ្ឋកិច្ចជាច្រើនថ្ងៃ ជាពិសេសនៅតំបន់ដាច់ស្រយាលនារដូវរងា។

តាមវិគីភីឌា នៅក្នុងវប្បធម៌ អាវ៉ាឡង់ត្រូវបានលើកឡើងនៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍ ភាពយន្ត និងរឿងព្រេងជាច្រើន ដែលជារឿយៗបង្ហាញពីកម្លាំងដ៏ឃោរឃៅនៃធម្មជាតិ។ ឆ្កែសង្គ្រោះអាវ៉ាឡង់ ក៏ជាផ្នែកមួយនៃវប្បធម៌សង្គ្រោះនៅតាមភ្នំ ដោយមានការបណ្តុះបណ្តាលពិសេសដើម្បីស្វែងរកមនុស្សដែលត្រូវបានកប់ក្រោមព្រិល។ ថ្វីបើមិនមានអាវ៉ាឡង់នៅប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ ក៏ប្រជាជនកម្ពុជាដែលធ្វើការឬរស់នៅក្នុងប្រទេសមានព្រិលអាចប្រឈមមុខនឹងគ្រោះថ្នាក់នេះ ហើយការយល់ដឹងអំពីវាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់សុវត្ថិភាពរបស់ពួកគេ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុកំពុងជះឥទ្ធិពលដល់គំរូនៃការកើតឡើងអាវ៉ាឡង់ នេះបើយោងតាមរបាយការណ៍ដែលបានដកស្រង់ដោយវិគីភីឌា។ សីតុណ្ហភាពកើនឡើងអាចបណ្តាលឱ្យព្រិលរលាយនិងបង្កើតជាស្រទាប់ទឹកកកដែលមិនស្ថិតស្ថេរ បង្កើនហានិភ័យនៃអាវ៉ាឡង់សើម (Wet snow avalanches) ដែលកាន់តែមានកម្លាំងខ្លាំង។ លើសពីនេះ ការរលាយនៃផ្ទាំងទឹកកកថែមទាំងធ្វើឱ្យមានហានិភ័យថ្មីៗនៅតំបន់ភ្នំខ្ពស់។

បច្ចេកវិទ្យាទំនើបដូចជារ៉ាដា ឧបករណ៍ចាប់សញ្ញានៅលើផ្កាយរណប និងប្រព័ន្ធបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI) ត្រូវបានដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់ដើម្បីតាមដានស្ថានភាពព្រិល និងព្យាករណ៍អាវ៉ាឡង់កាន់តែមានភាពច្បាស់លាស់។ ឧបករណ៍សង្គ្រោះដូចជាកាបូបខ្យល់ (Avalanche airbag) និងឧបករណ៍បញ្ជូនសញ្ញា (Transceiver) បានក្លាយជារបស់ចាំបាច់សម្រាប់អ្នកធ្វើដំណើរនៅតំបន់ភ្នំ ដើម្បីបង្កើនឱកាសរស់រានមានជីវិត។

អាវ៉ាឡង់នៅតែជាប្រធានបទមានការចាប់អារម្មណ៍ពីសារព័ត៌មានអន្តរជាតិ ជាពិសេសនៅពេលមានគ្រោះមហន្តរាយធំៗដូចជា អាវ៉ាឡង់នៅហិម៉ាល័យ ឬនៅតំបន់អាល់ ដែលជារឿយៗត្រូវបានយកមកផ្សាយ។ សម្រាប់អ្នកអានកម្ពុជា ការយល់ដឹងអំពីអាវ៉ាឡង់អាចជួយឱ្យពួកគេមានសុវត្ថិភាពនៅពេលធ្វើដំណើរទៅកាន់តំបន់មានព្រិល ឬតាមរយៈការតាមដានព័ត៌មានពិភពលោក។