ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

លោក អាលី ហូសេនី ខាមេនី (Ali Hosseini Khamenei) គឺជាអ្នកនយោបាយអ៊ីរ៉ង់ និងជាបព្វជិតសាសនាស៊ីអ៊ីត ដែលបានបម្រើការជាមេដឹកនាំកំពូលទី២ របស់ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៨៩ រហូតដល់ការធ្វើឃាតលោកនៅឆ្នាំ២០២៦។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia លោកជាសមាជិកនៃគ្រួសារខាមេនី ហើយកាន់ងារជាអាយ៉ាតុលឡា (Ayatollah)។ មុនពេលក្លាយជាមេដឹកនាំកំពូល លោកបានធ្វើជាប្រធានាធិបតីទី៣ របស់អ៊ីរ៉ង់ ពីឆ្នាំ១៩៨១ ដល់ឆ្នាំ១៩៨៩។ ការកាន់តំណែងជាមេដឹកនាំកំពូលរយៈពេល ៣៦ ឆ្នាំរបស់លោក បានធ្វើឲ្យលោកក្លាយជាប្រមុខរដ្ឋដែលកាន់តំណែងយូរបំផុតនៅតំបន់អាស៊ីខាងលិច នៅពេលដែលលោកទទួលមរណភាព។

ជីវិតដំបូង និងដើមកំណើត

ប្រភព: Wikipedia

លោក អាលី ខាមេនី កើតនៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ និងជាជនជាតិអ៊ីរ៉ង់។ លោកមកពីគ្រួសារខាមេនីដែលមានប្រវត្តិខាងសាសនាយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ហើយបានទទួលការអប់រំខាងសាសនាឥស្លាមស៊ីអ៊ីតតាំងពីក្មេង។ លោកបានសិក្សានៅសាលាសិក្ខាសាលាឥស្លាមនានា រហូតទទួលបានងារជាអាយ៉ាតុលឡា។ ដូចដែលរូបថតក្នុងវ័យជំទង់បង្ហាញ លោកបានចាប់ផ្តើមចាប់អារម្មណ៍លើនយោបាយ និងសកម្មភាពសង្គមតាំងពីពេលនោះមក។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងទសវត្សឆ្នាំ១៩៧០ លោកខាមេនីបានចូលរួមយ៉ាងសកម្មក្នុងការតវ៉ាប្រឆាំងនឹងរបបរាជានិយមរបស់ស្តេចសាហ៍ (Shah) នៅទីក្រុងម៉ាសហាត (Mashhad) ដូចដែលបង្ហាញក្នុងរូបថត។ លោកជាសម្ពន្ធមិត្តជិតស្និទ្ធរបស់មេដឹកនាំបដិវត្តន៍ លោក រូហូឡា ខូមេនី (Ruhollah Khomeini) ហើយបានចូលរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ក្នុងដំណើរការឈានទៅរកបដិវត្តន៍ឆ្នាំ១៩៧៩។ បន្ទាប់ពីជ័យជម្នះនៃបដិវត្តន៍ លោកត្រូវបានតែងតាំងជាអ៊ីម៉ាមអធិស្ឋានថ្ងៃសុក្រនៅទីក្រុងតេហេរ៉ង់ ក្នុងឆ្នាំ១៩៨០ ហើយក៏ចូលជាសមាជិកសភាអ៊ីរ៉ង់ (Majlis) ផងដែរ។

ពីឆ្នាំ១៩៨១ ដល់ ១៩៨៩ លោកបានធ្វើជាប្រធានាធិបតីអ៊ីរ៉ង់ ដោយកាន់តំណែងពីរអាណត្តិ។ នៅក្នុងអំឡុងពេលនោះ អ៊ីរ៉ង់បានជួបប្រទះសង្គ្រាមដ៏តានតឹងជាមួយអ៊ីរ៉ាក់ (សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់-អ៊ីរ៉ាក់) ហើយលោកខាមេនីបានយកតួនាទីយ៉ាងសកម្មក្នុងការដឹកនាំប្រទេសក្នុងគ្រាសង្គ្រាមនេះ (ដូចរូបថតក្នុងលេណដ្ឋាន)។

នៅពេលដែលលោក រូហូឡា ខូមេនី បានទទួលមរណភាពក្នុងឆ្នាំ១៩៨៩ លោកខាមេនីត្រូវបានជ្រើសរើសដោយសភាអ្នកជំនាញ (Assembly of Experts) ឲ្យឡើងធ្វើជាមេដឹកនាំកំពូល ដោយទទួលបានងារជាអាយ៉ាតុលឡា។ លោកក៏បានអានសក្ខីកម្មចុងក្រោយរបស់លោកខូមេនីនៅក្នុងសភានោះផងដែរ ដែលជាការបញ្ជាក់ពីភាពស្នងតំណែងយ៉ាងរលូន។

តួនាទីនយោបាយ និងឥទ្ធិពល

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងឋានៈជាមេដឹកនាំកំពូល លោកខាមេនីបានកាន់អំណាចធំធេងលើគ្រប់វិស័យសំខាន់ៗរបស់រដ្ឋ រួមទាំងគោលនយោបាយការបរទេស យោធា តុលាការ និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ។ លោកបានបន្តគោលនយោបាយអភិរក្សនិយម ពង្រឹងរបបឥស្លាម និងបង្កើនឥទ្ធិពលក្នុងតំបន់តាមរយៈការគាំទ្រក្រុមនយោបាយ និងយោធាដូចជា ក្រុមហេសបូឡា (Hezbollah) នៅលីបង់ និងក្រុមហាម៉ាស (Hamas) នៅប៉ាឡេស្ទីន។

ទំនាក់ទំនងរវាងអ៊ីរ៉ង់ និងសហរដ្ឋអាមេរិក អ៊ីស្រាអែល ក៏ដូចជាប្រទេសអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត បានកាន់តែតានតឹងក្នុងអំឡុងពេលកាន់តំណែងរបស់លោក ជាពិសេសទាក់ទងនឹងបញ្ហាកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរ និងការដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ច។ យោងតាម Wikipedia លោកក៏បានជួបប្រទះចលនាតវ៉ាក្នុងស្រុកជាច្រើន ដូចជាការតវ៉ានៅឆ្នាំ២០២២ បន្ទាប់ពីមរណភាពរបស់នាង ម៉ាហ្សា អាមីនី (Mahsa Amini) ដែលជាការបង្ហាញពីការមិនពេញចិត្តរបស់ប្រជាជនចំពោះរបបនេះ។

ទោះជាមានការប្រឈមផ្ទៃក្នុង លោកខាមេនីនៅតែអាចរក្សាសម្ព័ន្ធភាពជាមួយមហាអំណាចមួយចំនួន ដូចជារុស្ស៊ី ហើយបានជួបប្រជុំជាមួយមេដឹកនាំពិភពលោកជាច្រើន រួមទាំងប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី លោក វ្ល៉ាឌីមៀ ពូទីន ក្នុងឆ្នាំ២០២២ និងអេមៀរកាតា ក្នុងឆ្នាំ២០២៥ តាមរយៈរូបថតដែលបានផ្តល់។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅថ្ងៃទី៤ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ ពិភពលោកបានទទួលដំណឹងដ៏គួរឲ្យរន្ធត់អំពីការធ្វើឃាតលោក អាលី ខាមេនី ដែលជាមេដឹកនាំកំពូលរបស់អ៊ីរ៉ង់។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានធ្វើឲ្យមានប្រតិកម្មអន្តរជាតិជាច្រើន ដោយមេដឹកនាំប្រទេសនានាបានសម្តែងការរំលែកទុក្ខ រួមទាំងប្រធានាធិបតីអាស៊ែបៃហ្សង់ លោក អ៊ីលហាំ អាលីយែវ ដែលបានអញ្ជើញទៅកាន់ស្ថានទូតអ៊ីរ៉ង់ប្រចាំទីក្រុងបាគូ ដើម្បីចុះហត្ថលេខាក្នុងសៀវភៅរំលែកទុក្ខ។

ការស្លាប់របស់លោកខាមេនីបានបន្សល់ទុកនូវសំណួរធំៗជាច្រើនសម្រាប់អនាគតរបស់អ៊ីរ៉ង់ និងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការវិវត្តន៍នេះអាចប៉ះពាល់ដល់ស្ថិរភាពប្រេង សន្តិសុខតំបន់ និងសក្ដានុពលភូមិសាស្ត្រនយោបាយសកល។ តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia លោកខាមេនីគឺជាឥស្សរជនដែលមានឥទ្ធិពលបំផុតនៅអាស៊ីខាងលិច ហើយមរតករបស់លោកនឹងបន្តជះឥទ្ធិពលដល់នយោបាយអ៊ីរ៉ង់ និងការទូតអន្តរជាតិជាច្រើនឆ្នាំទៀត។