តុល្យភាពអំណាច (ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ)

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia បានពន្យល់ថា ទ្រឹស្ដីតុល្យភាពអំណាចក្នុងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ គឺជាគោលការណ៍ដែលរដ្ឋនានាអាចធានាការរស់រានមានជីវិតរបស់ខ្លួនដោយការទប់ស្កាត់មិនឱ្យរដ្ឋណាមួយមានកម្លាំងយោធាគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីត្រួតត្រារដ្ឋដទៃទាំងអស់ ។ ប្រសិនបើរដ្ឋមួយឡើងខ្លាំងជាងគេ ទ្រឹស្ដីនេះព្យាករថាវានឹងទាញយកប្រយោជន៍ពីប្រទេសជិតខាងដែលទន់ខ្សោយ ហើយជំរុញឱ្យពួកគេរួបរួមគ្នាបង្កើតសម្ព័ន្ធភាពការពារ ។ អ្នកប្រាកដនិយមខ្លះយល់ថា ប្រព័ន្ធតុល្យភាពអំណាចមានស្ថិរភាពជាងប្រព័ន្ធដែលមានរដ្ឋអំណាចតែមួយ ដោយសារតែការឈ្លានពានមិនអាចទទួលបានផលចំណេញ នៅពេលដែលមានសមភាពអំណាចរវាងក្រុមសម្ព័ន្ធភាព ។ គោលការណ៍នេះបានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការរៀបចំទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិអស់រយៈពេលជាច្រើនសតវត្សមកហើយ ជាពិសេសនៅអឺរ៉ុប ហើយបន្តមានឥទ្ធិពលដល់គោលនយោបាយការបរទេសសព្វថ្ងៃ ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ទោះបីជាតុល្យភាពអំណាចជាគំនិតអរូបីក្តី វាត្រូវបានអនុវត្តជាក់ស្ដែងលើទីតាំងភូមិសាស្ត្រ ។ ប្រព័ន្ធរដ្ឋអឺរ៉ុបតាំងពីសតវត្សទី១៧ មានមហាអំណាចជាច្រើនដូចជា ចក្រភពអង់គ្លេស បារាំង អូទ្រីស ព្រុស្ស៊ី និងរុស្ស៊ី ដែលប្រជែងគ្នាកុំឱ្យប្រទេសណាមួយមានអំណាចលើសលប់ ។ សន្និបាតក្រុងវីយែនឆ្នាំ១៨១៥ បានគូរផែនទីអឺរ៉ុបឡើងវិញ ដោយមានគោលបំណងរក្សាលំនឹងអំណាច (សូមមើលផែនទី) ។ ពាក្យថា "ប្រជាជន" ក្នុងបរិបទនេះ សំដៅលើរដ្ឋ និងអ្នកដឹកនាំដែលរៀបចំសម្ព័ន្ធភាព ។ សព្វថ្ងៃ តុល្យភាពអំណាចត្រូវបានវិភាគជាសកល ដោយគិតដល់តួអង្គសំខាន់ៗដូចជា សហរដ្ឋអាមេរិក ចិន រុស្ស៊ី និងមហាអំណាចតំបន់ដទៃ ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

គោលគំនិតនៃតុល្យភាពអំណាចមានឫសគល់នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រការទូតរបស់អឺរ៉ុប ។ ក្រោយសន្ធិសញ្ញា Westphalia ឆ្នាំ១៦៤៨ ប្រព័ន្ធរដ្ឋអឺរ៉ុបបានចាប់ផ្ដើមប្រើប្រាស់យន្តការតុល្យភាពដើម្បីកុំឱ្យអំណាចមួយគ្របដណ្ដប់ ។ នៅសតវត្សទី១៨ សង្គ្រាមជាបន្តបន្ទាប់ ដូចជាសង្គ្រាមដណ្ដើមរាជ្យបល្ល័ង្កអេស្ប៉ាញ សុទ្ធតែមានបំណងរក្សាលំនឹងនេះ ។ សង្គ្រាមណាប៉ូឡេអុងបានបំផ្លាញតុល្យភាព ប៉ុន្តែសន្និបាតវីយែនឆ្នាំ១៨១៤-១៨១៥ បានស្ដារសណ្តាប់ធ្នាប់ឡើងវិញ ដោយបង្កើតការប្រគុំតន្ត្រីអឺរ៉ុប ។ នៅចុងសតវត្សទី១៩ សម្ព័ន្ធភាពដ៏ស្មុគស្មាញរបស់លោកអធិការបតីអាល្លឺម៉ង់ Otto von Bismarck បានរក្សាសន្តិភាព ដោយឯកោបារាំង (ដូចរូបភាព) ប៉ុន្តែនៅទីបំផុតបានបង្កឱ្យមានក្រុមប្រឆាំងពីរ ដែលនាំទៅសង្គ្រាមលោកលើកទី១ ។ ក្រោយសង្គ្រាម សម្ព័ន្ធប្រជាជាតិព្យាយាមបង្កើតសន្តិសុខសមូហភាព ប៉ុន្តែបរាជ័យក្នុងការទប់ស្កាត់សង្គ្រាមលោកលើកទី២ ។ សម័យសង្គ្រាមត្រជាក់បានបង្កើតតុល្យភាពអំណាចពីរប៉ូល រវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពសូវៀត ដែលពឹងផ្អែកលើយុទ្ធសាស្ត្ររារាំងនុយក្លេអ៊ែរ ។ បន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃសហភាពសូវៀត ពិភពលោកបានឆ្លងកាត់រយៈពេលខ្លីនៃឯកប៉ូល ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្នកំពុងផ្លាស់ទៅរកប្រព័ន្ធពហុប៉ូលវិញ ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ខណៈដែលទ្រឹស្ដីតុល្យភាពអំណាចបែបប្រពៃណីផ្តោតសំខាន់លើយោធា ក្នុងយុគសម័យទំនើប កត្តាសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌កាន់តែមានទម្ងន់ ។ កម្លាំងសេដ្ឋកិច្ច ដូចជា GDP ពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ និងការគ្រប់គ្រងបច្ចេកវិទ្យាសំខាន់ៗ អាចផ្លាស់ប្ដូរតុល្យភាពរវាងរដ្ឋ ។ ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ច សង្គ្រាមពាណិជ្ជកម្ម និងកញ្ចប់ជំនួយ គឺជាឧបករណ៍នយោបាយដែលជះឥទ្ធិពលលើសម្ព័ន្ធភាព ។ នៅផ្នែកវប្បធម៌ "អំណាចទន់" (Soft Power) ដូចជាឥទ្ធិពលប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ភាសា ការអប់រំ និងតម្លៃសង្គម ក៏ជាធាតុផ្សំដ៏មានឥទ្ធិពលផងដែរ ។ ការប្រកួតប្រជែងរវាងមហាអំណាចមិនត្រឹមតែលើសមរភូមិទេ តែក៏កើតមានក្នុងវិស័យឌីជីថល និងវប្បធម៌ប៉ុបផង ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

សព្វថ្ងៃនេះ ឌីណាមិកតុល្យភាពអំណាចលេចឡើងក្នុងរូបភាពផ្សេងៗ ។ ការប្រកួតប្រជែងយុទ្ធសាស្ត្ររវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងចិន បានក្លាយជាចំណុចស្នូលនៃនយោបាយអន្តរជាតិ ។ រុស្ស៊ី តាមរយៈសង្គ្រាមនៅអ៊ុយក្រែន កំពុងព្យាយាមកែប្រែតុល្យភាពកម្លាំងនៅអឺរ៉ុប ។ មហាអំណាចកំពុងងើបដូចជាឥណ្ឌា និងតួកគី ក៏កំពុងបង្កើនឥទ្ធិពលខ្លួនដែរ ។ សម្រាប់បណ្តារដ្ឋតូចៗ ដូចជាកម្ពុជា ការធ្វើឱ្យមានតុល្យភាពរវាងឥទ្ធិពលសេដ្ឋកិច្ចចិន និងទំនាក់ទំនងសន្តិសុខជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក គឺជាកិច្ចការដ៏ស្មុគស្មាញមួយ ។ អាស៊ានព្យាយាមរក្សាតួនាទីជាអ្នករក្សាតុល្យភាពក្នុងតំបន់ ប៉ុន្តែការប្រកួតប្រជែងនៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង និងយុទ្ធសាស្ត្រឥណ្ឌូ-ប៉ាស៊ីហ្វិក កំពុងតម្រូវឱ្យមានការសម្របខ្លួនជានិច្ច ។ ការយល់ដឹងអំពីទ្រឹស្ដីតុល្យភាពអំណាច ជួយឱ្យអ្នកអានយល់កាន់តែច្បាស់អំពីព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោក និងជម្រើសគោលនយោបាយរបស់ប្រទេសនានា ។